صادرات پرهزینه فولاد!
منیر حضوری – قطعیهای مکرر انرژی، افزایش هزینههای تولید و تشدید ریسکهای حملونقل دریایی صادرات فولاد ایران را با افت جدی مواجه کرده و در برخی مقاطع بهتوقف تقریبی آن منجر شده است. در شرایط فعلی عدم اطمینان در صادرات یکی از مهمترین چالشهای صنعت فولاد ایران شناخته میشود.
درحالیکه وضعیت تنگه هرمز همچنان متشنج است حالا ایران و آمریکا از تشدید بیشتر تنشها خودداری کردند. تا جایی که نماینده دونالد ترامپ در سازمان ملل اعلام کرده که رییسجمهور آمریکا در حال فراهمکردن فرصتی برای ادامه مذاکرات است. با این همه صلح شکننده همچنان باعث احتیاط صادرکنندگان و خریداران شده اما در شرایطی که فولادسازان ایرانی در بازارهای صادراتی با رقبای قدرتمندی از کشورهای منطقه ازجمله عمان، عربستان و قطر مواجه هستند و با مشکلات صادراتی دست و پنجه نرم میکنند شاهدیم که شرایط داخلی هم مساعد نیست. تولید داخلی همچنان تحت تاثیر کمبود انرژی و سیاستگذاریهای متناقض قرار دارد. موضوعی که باعث میشود در کنار بررسی نگرانیهای صادراتی فولادسازن نیمنگاهی هم بهمسایل داخلی داشته باشیم؛ عواملی که فضای بازار را برای صادرکننده شکننده کرده زیرا ریسکهای امنیتی روند تجارت را پیچیده و کمبود انرژی نیز بر تولید و ثبات فعالیت کارخانهها فشار وارد میکند؛ مسائلی که موجب افزایش قیمت تمام شده محصولات و کاهش توان رقابت بنگاههای ایرانی در بازارهای صادراتی میشود.
دراینخصوص بهرام سبحانی، رییس انجمن تولیدکنندگان فولاد ایران به«جهانصنعت» گفت: قطعیهای مکرر برق و گاز، افزایش هزینههای تولید و محدودیتهای صادراتی قدرت رقابت فولادسازان ایرانی را در بازارهای منطقهای و بینالمللی بهشدت کاهش داده است.
سبحانی در ادامه با اشاره بهمشکلات صادراتی صنعت فولاد گفت: محصولات فولادی بهدلیل وزن بالا عمدتا از مسیرهای دریایی صادر میشوند. هرگونه محدودیت در تردد کشتیها، افزایش ریسک حملونقل دریایی و اختلال در مسیرهای منطقهای مستقیما صادرات فولاد را تحت تاثیر قرار میدهد.
وی افزود: افزایش هزینههای بیمه کشتیرانی، کاهش ورود کشتیها بهمنطقه و بالارفتن ریسک حملونقل قیمت تمامشده صادرات را افزایش میدهد. درچنینشرایطی خریدار خارجی ممکن است ترجیح دهد محصول موردنیاز خود را از کشورهایی مانند ترکیه تهیه کند که ریسک و هزینه حمل کمتری دارند.
رییس انجمن تولیدکنندگان فولاد ایران گفت: در دورههایی که تردد دریایی با محدودیت جدی مواجه بوده صادرات فولاد ایران نیز عملا کاهش چشمگیری داشته و در برخی مقاطع تقریبا متوقف شده است.
مقایسه فولادسازان منطقه
رییس انجمن تولیدکنندگان فولاد ایران با اشاره بهمشکلات صنعت فولاد در حوزه تامین انرژی نیز اظهار کرد: فولادسازان ایرانی در بازارهای صادراتی با رقبای قدرتمندی از کشورهای منطقه ازجمله عمان، عربستان و قطر مواجه هستند؛ کشورهایی که از زیرساختهای پایدارتر انرژی برخوردارند و واحدهای تولیدی آنها با قطعیهای مستمر برق و گاز روبهرو نیستند.
سبحانی گفت: زمانیکه برق یک کارخانه بهطور مکرر قطع میشود، تولید متوقف میشود اما هزینههایی همچون حقوق و مزایای کارکنان، استهلاک تجهیزات و سایر هزینههای ثابت همچنان ادامه دارد. این وضعیت موجب افزایش قیمت تمامشده محصولات و کاهش توان رقابت بنگاههای ایرانی در بازارهای صادراتی میشود.
وی افزود: واحدهای تولیدی در برخی کشورهای حاشیه خلیجفارس تقریبا در تمام روزهای سال بهانرژی پایدار دسترسی دارند درحالیکه صنایع ایرانی در مقاطع مختلف سال با محدودیتهای جدی برق و گاز مواجه میشوند.
سبحانی با انتقاد از افزایش مستمر قیمت حاملهای انرژی بیان کرد: قیمت برق و گاز طی سالهای اخیر چندینبار و بهصورت پلکانی افزایش یافته بدون آنکه تاثیر این افزایشها بر ساختار هزینهای صنعت بهدرستی بررسی شود. صنعت فولاد ایران از ابتدا بااتکابه مزیت نسبی انرژی و دسترسی بهبرق و گاز با قیمت اقتصادی شکل گرفته اما ادامه روند فعلی این مزیت را از بین میبرد.
وی ادامه داد: بررسی اطلاعات منتشرشده شرکتهای بورسی در سامانه کدال نشان میدهد که حاشیه سود برخی شرکتهای فولادی بهکمتر از ۱۰درصد رسیده است. در اقتصادی که نرخ تورم بسیار بالاست چنین میزان سودآوری نمیتواند انگیزه لازم برای سرمایهگذاری جدید و توسعه ظرفیتهای تولیدی را ایجاد کند.
این فعال صنعت فولاد گفت: در گذشته همواره از برق و گاز ارزان بهعنوان یکی از مزیتهای صنعت ایران یاد میشد اما امروز در برخی موارد هزینه انرژی صنایع ایرانی از کشورهای همسایه بیشتر شده است. در بسیاری از کشورها انرژی موردنیاز بخش صنعت با قیمت مناسبتری نسبتبه مصارف خانگی تامین میشود زیرا صنعت موجب ایجاد اشتغال، درآمد، تولید و رشد اقتصادی میشود.
وی افزود: در ایران بخش عمده فشار ناشی از کمبود انرژی بر دوش صنایع قرار گرفته درحالیکه اصلاح الگوی مصرف در بخش خانگی باید با جدیت بیشتری دنبال شود. نمیتوان انرژی خانگی را با قیمت بسیار پایین عرضه کرده و درمقابل صنایع مولد و صادراتمحور را با قطعیهای گسترده و افزایش مداوم تعرفهها مواجه کرد.
سهم اندک فولاد از مصرف انرژی
رییس انجمن تولیدکنندگان فولاد ایران با اشاره بهمیزان مصرف گاز صنعت فولاد اظهار کرد: کل زنجیره فولاد از استخراج سنگآهن تا تولید محصول نهایی سهم محدودی از مصرف گاز کشور دارد و این سهم کمتر از رقمی است که گاهی در اظهارنظرها مطرح میشود.
وی گفت: باتوجهبه سهم نسبتا پایین صنعت فولاد از مصرف گاز، اعمال محدودیت گسترده برای این صنعت منطقی نبوده بهویژه آنکه فولاد از صنایع اشتغالزا، ارزآور، سودآور و اثرگذار بر اقتصاد ملی محسوب میشود.
سبحانی افزود: محدودیت انرژی در صنعت فولاد فقط یک واحد تولیدی را تحت تاثیر قرار نمیدهد بلکه زنجیرهای از صنایع پاییندستی، اشتغال، صادرات، درآمدهای ارزی و بازار داخلی را با اختلال مواجه میکند.
رییس انجمن تولیدکنندگان فولاد ایران با توصیف انرژی بهمثابه اکسیژن صنعت فولاد هشدار داد تداوم محدودیتهای برق و گاز فقط تولید را مختل نمیکند بلکه اشتغال، صادرات، حملونقل، معادن و صنایع پاییندستی را نیز درمعرض آسیب قرار میدهد. او با قدردانی از تلاش کارکنان واحدهای آسیبدیده خواستار بازنگری منصفانه در سیاستهای تخصیص انرژی، قیمتگذاری برق و تنظیم بازار شد تا پایداری تولید در زنجیره فولاد حفظ شود.
وی با تشریح ساختار تولید فولاد در ایران گفت: امروز بیشاز ۹۰درصد تولید فولاد کشور در واحدهای احیای مستقیم و کورههای قوس الکتریکی انجام میشود بنابراین طبیعی است که برق و گاز در این صنعت نقش تعیینکننده و حیاتی داشته باشند. رییس انجمن تولیدکنندگان فولاد ایران تاکید کرد: وقتی از انرژی صحبت میکنیم صرفا درباره کمبودها حرف نمیزنیم بلکه یکی از مسائل مهم، بیانصافی در نحوه توزیع محدودیتها است. در هر تصمیم اقتصادی باید تحلیل هزینه و فایده انجام شود. وقتی برق یا گاز صنعت فولاد قطع میشود باید پرسید چه صنعتی از ادامه تولید محروم میشود و این تصمیم چه پیامدهایی برای اقتصاد ملی دارد؟
سبحانی تصریح کرد: صنعت فولاد ازجمله صنایعی است که نقش بسیار بالایی در ایجاد اشتغال مستقیم و غیرمستقیم دارد. برای هر یک شغل در صنعت فولاد بیش از ۲۰شغل غیرمستقیم فعال میشود. بنابراین وقتی تولید در واحدهای فولادی مختل میشود دامنه اثر آن صرفا بهکارخانه محدود نمیماند بلکه خانوادههای فراوانی در سطوح مختلف زنجیره از این اختلال آسیب میبینند.
مشکلات داخلی مهمتر از تعرفههای خارجی
رییس انجمن تولیدکنندگان فولاد ایران درباره وضعیت بازارهای منطقهای و تعرفههای اعمالشده ازسوی اروپا نیز گفت: تعرفههای خارجی تاکنون بهاندازه مشکلات داخلی تاثیرگذار نبودند. کشورهای منطقه همچنان بهتولید خود ادامه میدهند اما فولادسازان ایرانی علاوه بر فشارهای بازار جهانی با مشکلات داخلی همچون ناپایداری انرژی، افزایش هزینهها و آسیبدیدگی برخی واحدهای بزرگ تولیدی مواجهند.
سبحانی باتاکیدبر ضرورت هماهنگی میان دستگاههای دولتی اظهار کرد: وزارت صنعت، معدن و تجارت متولی بخش تولید است اما صنایع برای ادامه فعالیت خود بههمکاری وزارت نیرو، وزارت نفت، بانک مرکزی و سایر دستگاهها نیاز دارند.
وی گفت: اگر میان این نهادها هماهنگی لازم وجود نداشته باشد نتیجه آن کاهش تولید، کمبود کالا و افزایش قیمت در بازار خواهد بود. مصرفکننده نهایی زمانی با افزایش قیمت محصولات مواجه میشود که تولیدکننده بهدلیل کمبود انرژی یا مواد اولیه امکان تولید کافی نداشته باشد.
وی افزود: ایجاد نهادهای جدید بهتنهایی راهحل مشکلات صنعت نیست. هردستگاه باید وظایف قانونی خود را بهدرستی انجام دهد و سازوکاری موثر برای هماهنگی میان بخشهای مسوول ایجاد شود.
سبحانی تاکید کرد: تداوم فعالیت رقابتی صنعت فولاد نیازمند تامین پایدار انرژی، قیمتگذاری منطقی برق و گاز هماهنگی دستگاههای مسوول، کاهش ریسکهای صادراتی و حمایت واقعی از تولید است. بیتوجهی بهاین مسائل میتواند علاوهبر کاهش تولید، اشتغال، صادرات و درآمدهای ارزی کشور را نیز با آسیب جدی مواجه کند.
