سیگنالهای سقوط قیمت دلار از دل سیاستهای ارزی؛ زلزله در بازار ارز؟
جهان صنعت – بررسی یک ماه اخیر بازار آزاد دلار نشان میدهد اگرچه قیمت از محدوده حدود ۱۱۹ هزار تومانی به سطوح بالاتر از ۱۴۶ هزار تومان رسیده، اما در روزهای پایانی نشانههایی از کاهش شتاب رشد و افزایش نوسانهای رفتوبرگشتی دیده میشود. جهشهای تند ابتدای دیماه، بهتدریج جای خود را به حرکات اصلاحی و دامنهنوسان محدودتر داده است؛ الگویی که معمولاً با افزایش عرضه و کاهش تقاضای هیجانی همزمان میشود.در این میان به نظر می رسد دولت و بانک مرکزی وارد مرحلهای از مداخله فعال، هماهنگ و پرحجم برای مدیریت نرخ دلار شدهاند. مجموعه اظهارات وزیر اقتصاد، رئیس کل بانک مرکزی، فعالان بزرگ صادراتی و همزمانی آن با تغییرات در مرکز مبادله ارز، تصویری نسبتای از مسیر احتمالی کوتاهمدت بازار ارز ارائه میدهد؛ مسیری که میتواند مبنای پیشبینی قیمت دلار در هفتهها و ماههای پیش رو باشد.
تغییر فاز سیاستگذار؛ از توصیه به اجبار
اظهارات اخیر سیدعلی مدنیزاده بیش از هر چیز نشاندهنده تغییر فاز سیاستگذار ارزی است. تأکید وزیر اقتصاد بر عزل فوری مدیران متخلف در بازگشت ارز صادراتی و معرفی آنها به ضابط قضایی بیانگر عبور دولت از مرحله «درخواست» به مرحله «اجبار» است.
از منظر بازار، این تحول اهمیت بالایی دارد؛ چرا که بخش قابلتوجهی از منابع ارزی بالقوه کشور در اختیار همین بنگاههاست و هرگونه تغییر در رفتار آنها میتواند مستقیماً سمت عرضه بازار را تحت تأثیر قرار دهد. تأکید وزیر اقتصاد بر بازگشت فوری ارز و گزارش عزل یک مدیر متخلف در همان روز، نشان میدهد این سیاست در سطح گفتار باقی نمانده و وارد فاز اجرا شده است.
برتری عرضه بر تقاضا؛ نشانهای از تغییر موازنه
همزمان با این سیاست، گزارشها از مرکز مبادله حاکی از تغییر موقت موازنه عرضه و تقاضاست. وزیر اقتصاد تصریح کرده که طی روزهای اخیر حجم عرضه ارز از تقاضا پیشی گرفته و بانک مرکزی با مداخلات هدفمند، شکاف قیمتی بازار را مدیریت کرده است. وعده عرضه سنگین ارز در روزها و هفته آینده نیز میتواند انتظارات کوتاهمدت افزایشی را تضعیف کند.
رئیس کل بانک مرکزی ایران اعلام کرده که تنها در یک روز، ۲۷۵ میلیون دلار ارز توسط پتروشیمیها، فولادیها و سایر شرکتهای غیرنفتی عرضه شده است؛ رقمی که بهگفته او رکوردی جدید محسوب میشود. این سطح از عرضه، اگر تداوم یابد، میتواند بهطور ملموس فشار تقاضای احتیاطی و سفتهبازی را کاهش دهد.
نقش تعیینکننده پتروشیمیها در مهار نوسان
آمارهای ارائه شده از سوی دبیرکل انجمن صنفی کارفرمایی صنعت پتروشیمی نیز بهبود ظرفیت عرضه ارزی کشور را حداقل در کوتاه مدت نشان میدهد. حدود ۲۵۰ میلیون دلار ارز طی تنها دو روز اخیر عرضه شده است؛ رقمی که با یکسانسازی تالارهای ارزی و حرکت به سمت نرخهای واقعی همزمان شده است. حذف شکافهای قیمتی، انگیزه تقاضای رانتی را کاهش داده و بازگشت ارز را برای صادرکننده منطقیتر کرده است. از منظر بازار آزاد، این روند به معنای کاهش تقاضای کاذب و افزایش عرضه است؛ دو عاملی که معمولاً در کوتاهمدت اثر کاهشی یا دستکم تثبیتی بر قیمت دلار دارند.
بازگشت معاملات مستقیم ارز تجاری
از سرگیری معاملات مستقیم ارز تجاری در مرکز مبادله ایران از شنبه ۲۰ دیماه ۱۴۰۴ نیز سیگنال مهم دیگری به بازار مخابره میکند. ادغام تالارهای معاملاتی و رفع وقفه فنی معاملات مستقیم، به معنای روانتر شدن مسیر دسترسی فعالان تجاری به ارز است. هرچه دسترسی رسمی به ارز سادهتر و کمهزینهتر باشد، فشار بر بازار آزاد کاهش مییابد.
این تغییر در کنار عرضه پرحجم ارز توسط صادرکنندگان بزرگ میتواند بخشی از تقاضای تجاری که پیشتر به بازار آزاد هدایت میشد را به کانالهای رسمی بازگرداند. در نتیجه، بازار آزاد بیش از پیش به عرصهای برای تقاضای غیرتجاری محدود خواهد شد.
سیاست پولی و مهار انتظارات تورمی
در کنار سیاستهای ارزی، بسته جدید سیاست پولی بانک مرکز اهمیت ویژهای دارد. هدف این بسته، جلوگیری از اثر تورمی تزریق اعتبارات به بخش تولید است. اگرچه این سیاست در نگاه اول به حوزه نرخ ارز ارتباط مستقیم ندارد، اما از منظر انتظارات تورمی نقش کلیدی ایفا میکند. هرگونه سیگنال مبنی بر کنترل رشد پایه پولی و نقدینگی، انتظارات تضعیف ارزش پول ملی را تعدیل کرده و بهطور غیرمستقیم فشار افزایشی بر دلار را کاهش میدهد.
پیش بینی قیمت دلار
مجموع شواهد نشان میدهد بازار ارز در کوتاهمدت تحت تأثیر سیاستهای افزایش عرضه، برخورد انضباطی با نگهداشت ارز، اصلاح سازوکارهای معاملاتی و سیگنالهای پولی، با نیروی کاهنده یا دستکم تثبیتکننده مواجه است. در چنین شرایطی، سناریوی غالب برای پیش بینی قیمت دلار در هفتههای پیش رو، حرکت در یک بازه نوسانی محدود با تمایل به اصلاح ملایم است، نه تداوم جهشهای پرشتاب.
با این حال، پایداری این روند به دو عامل کلیدی تداوم واقعی عرضه ارز صادرکنندگان و حفظ انسجام سیاستی میان دولت و بانک مرکزی وابسته است. در صورت تحقق این دو شرط، احتمال بازگشت قیمت دلار به مسیر جهشهای شتابان در کوتاهمدت کاهش مییابد؛ هرچند در افق میانمدت، متغیرهای بنیادین اقتصاد همچنان تعیینکننده جهت نهایی بازار خواهند بود.
