سفر؛ آرزوی دستنیافتنی ایرانیان
نادر نینوایی– سال۱۴۰۱ سال خوبی برای گردشگری کشور نبوده است. در ابتدای سال با بالاگرفتن تنشها با اسرائیل و آمریکا مواجه بودیم و بعد هم جنگ ۱۲روزه اتفاق افتاد. در ادامه هم گرانی و تورم ناشی از حذف ارز ترجیحی دامنگیر کشور شد و اعتراضات مردمی به این وضعیت و ناآرامیهای موجود و هشدارهای سفر از سوی برخی کشورهای بزرگ عملا گردشگری کشور را در رکودی ادامهدار فرو برد.
ازسوی دیگر گرانی افسارگسیخته قیمتها اولویت مردم را بهسمت تامین معیشت سوق داده و سفر داخلی به موضوعی لاکچری برای بخش بزرگی از جامعه ایرانی بدل شده است. در این شرایط که سفر تبدیل به آرزویی دستنیافتنی برای ایرانیان شده فعالان صنعت گردشگری نیز با چالش اقتصادی جدی مواجه هستند. ضریب اشغال پایین هتلها، برگزارنشدن تور و در یککلام توقف جریان گردشگری آسیبی جدی به اقتصاد توریسم کشور وارد میآورد و لازم است برای مدیریت اقتصاد گردشگری کشور اقدامی اساسی به انجام برسد.
خروج سفر از سبد خرید خانوار ایرانی
اسرافیل شفیعزاده، دانشآموخته دکترای اقتصاد گردشگری از اسپانیا ضمن تاکید بر اینکه سفر از سبد خرید خانوارهای ایرانی خارج شده به «جهانصنعت» گفت: باید استثناها را کنار گذاشت. به هرصورت در ایام نوروز و برخی تعطیلات رسمی خانوارهای ایرانی سفرهایی را انجام میدهند اما این سفرها بیشتر معطوف به اقامت در خانه آشنایان و بستگان و با حداقل هزینه است و منفعتی برای صنعت گردشگری ندارد. امروز تور اپراتورها و فعالان صنعت گردشگری با توجه به پرداخت هزینههای جاری، عوارض، مالیات و حقوق کارکنان توان اداره اقتصادی مراکز خود را ندارند. به هر روی تقاضای سفر کاهش پیدا کرده و هزینه سفر بالا رفته و باید این واقعیتها را پذیرفت و برای آن چارهاندیشی کرد.»
وی افزود: «وقتی نمیدانید که فردا قرار است چه اتفاقاتی بیفتد نتیجه آن است که مردم حتی اگر پولی داشته باشند بهجای آنکه آن را صرف سفر و گردشگری داخلی کنند ترجیح میدهند آن را برای معیشت و آینده خود پسانداز کرده و در صرف هزینهها احتیاط بیشتری میکنند. فعالان هتلداری، صاحبان مراکز بومگردی، رستورانداران، فعالان حوزه حملونقل، راهنمایان گردشگری و حتی مغازه داری که قرار است از محل خرید گردشگران منتفع شود همه از این وضعیت زیان میبینند و بهسبب برقرار نبودن جریان گردشگری داخلی با مشکل مواجه میشوند.»
این کارشناس گردشگری خاطرنشان کرد: از سوی دیگر گردشگری ورودی ایران نیز با مشکل مواجه است و در این شرایط و باتوجه به تهدیدهای خارجی که روی کشور وجود دارد و توئیتهایی که آقای ترامپ میزند باعث میشود که میل به سفر به ایران کاهش یابد و گردشگران بینالمللی سفر به ایران را در اولویت خود قرار ندهند.»
کندشدن روند گردشگری خروجی کشور
یکی از بخشهایی که تور اپراتورهای ایرانی به شکل سنتی روی آن حساب باز میکردند اعزام گردشگر و تور به خارج از کشور و درآمدزایی از این طریق بود. شفیعزاده با تاکید بر کاهش چشمگیر گردشگری خروجی گفت: «اگر به فرودگاه امام خمینی رجوع کنید متوجه میشوید که از میزان سفرها به شدت کاسته شده و روند تقاضا برای سفرهای خروجی و نیز سفرهای داخلی نزولی است. تمام این موارد در حوزه اقتصاد گردشگری ایجاد بحران کرده و لازم است که این بحرانها حل شود. نمیتوان این مساله را نادیده گرفت که تصمیماتی که مقامات دیپلماتیک میگیرند بسیار بر گردشگری کشور تاثیرگذار است. به هرصورت باید مسوولان مربوطه مشکلات مردم را حل کرده و به جامعه امید دهند تا شرایط بهبود یابد.»
وی افزود: «به هرحال اگر فعالان اصناف مختلف و بازاریان اعتراضات و تقاضاهایی دارند این درخواستها صرفا محدود به اصناف بازار تهران نیست و سایر حوزهها نظیر گردشگری نیز نقدهای جدی و مطالباتی دارند که باید به آنها رسیدگی شود. به نظرم با تصمیماتی نظیر عقبانداختن مالیات یا بخشودگیهای مالیاتی جزیی نمیتوان مدعی حل مشکلات شد. بحرانهای اقتصادی در یک یا دو روز بهوجود نیامده و نیاز به شفافیت در اقتصاد وجود دارد تا بازار و وضعیت اشتغال بهسمت تعادل برود. ازسوی دیگر باید سیاستهایی اتخاذ شود که به یکباره ارزش پول ملی اینقدر کاهش پیدا نکند. اگر این اتفاقات نیفتد وضعیت اقتصاد و بهتبع آن گردشگری مطلوب نخواهد شد.»
ضرورت مدیریت بحرانهای اقتصاد و توریسم
شفیعزاده ضمن اشاره به ظرفیتهای بالای ایران درحوزه گردشگری فرهنگی گفت: «باتوجه به اینظرفیتها باید بحرانها مدیریت شود. باید شرایط مدیریت و از برخوردهای خشونت آمیز اجتناب شود. باید تلاش شود که تنشهای سیاسی در سطح روابط بینالملل کاهش یابد. به هرحال جامعه و بخش اقتصادی ترجیح میدهند که روابط کشور با جهان به شکل مطلوب برقرار باشد تا چالش برای اقتصاد ایجاد نشود.»
وی در پایان گفت: «وضعیت گردشگری ایران مطلوب نبوده و امیدی به این نیست که وضعیت صنعت توریسم کشور در سال۱۴۰۴ بهبود یابد. واقعیت این است که حتی اگر آرامش به کشور بازگردد اینگونه نیست که گردشگران خارجی در پشت مرز ایران ایستاده باشند و یا فرودگاهها مملو از گردشگر شود. روندهای سفر و گردشگری با برنامه ریزی شکل میگیرد. گردشگری ایران امسال را از دست داد. به هر روی ابتدای سال که جنگ اسرائیل اتفاق افتاد و الان هم که بحث اعتراضات مطرح است. باید برای احیای اقتصاد گردشگری برنامه ریزی صحیح شده و راه حلهای اساسی پیدا شود.»
درنهایت باید اذعان داشت که باتوجه به وضعیت بحرانی اقتصاد و به تبع آن گردشگری کشور انتظار میرود که دولت اقداماتی اثرگذار برای کمک به برقراری جریان گردشگری به انجام رساند.
