سرنوشت جنگ روی میز مذاکره
جهان صنعت – سرانجام پس از چند روز پرتنش از زمان اعلام آتشبس شکننده میان ایران و آمریکا که بهواسطه تلاش خستگیناپذیر پاکستان منجربه کاهش نسبی سطح تنش و توقف موقت حملات آمریکا و اسرائیل به خاک ایران و متعاقبا توقف امواج حملات موشکی جمهوری اسلامی به اسرائیل و پایگاههای آمریکایی در کشورهای منطقه شد، هیاتهای دیپلماتیک ایران و آمریکا راهی اسلامآباد شدند.
هیات ۸۰ و چند نفره ایران به سرپرستی قالیباف
بر این اساس، چند دقیقهای بیشتر تا شامگاه جمعه نمانده بود که بالاخره چند منبع رسانهای داخلی ورود هیات ایرانی به خاک پاکستان را تایید کردند. بنابر این گزارش، هیات مذاکرهکننده ایرانی که به سرپرستی محمدباقر قالیباف رییس مجلس شورای اسلامی به اسلامآباد رفته، هیاتی است متشکل از کمیتههای امنیتی، سیاسی، نظامی، اقتصادی و حقوقی و ظاهرا بیش از ۸۰ تن قالیباف را در این سفر همراهی میکنند آن هم در شرایطی که پیشاپیش اعلام شده بود عزیمت این هیات بزرگ به اسلامآباد لزوما بهمعنای آمادگی بیقید و شرط ایران برای گفتوگو با طرف آمریکایی نیست بلکه در صورتی که طرف مقابل پیششرطهای ایران برای آغاز مذاکرات را بپذیرد، این گفتوگوها شروع خواهد شد. همچنین سیدعباس عراقچی وزیر امور خارجه، علیاکبر احمدیان دبیر شورای دفاع، علی باقریکنی معاون سیاست خارجی دبیرخانه شورایعالی امنیت ملی، عبدالناصر همتی رییسکل بانک مرکزی، مجید تختروانچی و کاظم غریبآبادی معاونان وزیر امور خارجه، اسماعیل بقائی، سخنگوی دستگاه دیپلماسی، رضا امیریمقدم سفیر جمهوری اسلامی ایران در اسلامآباد، ابوالفضل عمویی دستیار ویژه رییس مجلس شورای اسلامی در امور بینالملل و محمود نبویان نماینده عضو جبهه پایداری مجلس که در حال حاضر بهعنوان نایبرییس کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس نیز فعالیت میکند، در این هیات بزرگ حضور دارند. همچنین در حالی که شماری از کارشناسان حوزههای مختلف بهعنوان اعضای کمیتههای فنی و تخصصی در حوزههای اقتصادی، امنیتی و سیاسی نیز در این هیات حضور دارند تا به دلیل حساسیت بالای مذاکرات، مشورتهای لازم را ارائه کنند، خبرگزاریها اعلام کردهاند که شمار این کارشناسان ۲۶تن است. کارشناسانی که بخشی در کمیته حقوقی زیرنظر کاظم غریبآبادی، بخشی دیگر در هیات اقتصادی به ریاست عبدالناصر همتی و گروهی نیز در کمیته نظامی به سرپرستی علیاکبر احمدیان فعالیت میکنند. علاوهبر این، ۲۳ نفر دیگر نیز بهعنوان اعضای تیم رسانهای از رسانههای مختلف در این هیات حضور دارند. به جز اینها چندین نفر نیز تیمهای تشریفات و هماهنگکننده، مترجمان و تیم حفاظت را تشکیل دادهاند.
بالاترین سطح دیپلماسی میان جمهوری اسلامی و ایالات متحده
این در حالی است که جیدیونس، معاون رییسجمهور آمریکا ریاست هیاتی را برعهده دارد که استیو ویتکاف و جراد کوشنر نیز در آن عضویت دارند؛ بدین ترتیب باتوجه به آنکه بالاترین سطح دیدارهای هیاتهای ایرانی و آمریکایی با حضور وزیران خارجه دو کشور انجام شده، مذاکرات اسلامآباد بالاترین سطح تعامل دو کشور است؛ مذاکراتی که در طرف ایرانی یکی از سران قوای سهگانه و در طرف آمریکایی نیز نفر دوم کاخ سفید حضور دارد. این در حالی بود که وقتی در نخستین ساعات بامداد شنبه به وقت تهران، هیات مذاکرهکنندگان ایرانی به سرپرستی محمدباقر قالیباف و با حضور سیدعباس عراقچی ازطریق پایگاه هوایی نورخان وارد خاک پاکستان شد، سناتور محمد اسحاق دار معاون نخست وزیر و وزیر امور خارجه، فیلد مارشال سید عاصم منیر فرمانده ارتش، سردار ایاز صادق رییس مجلس ملی و سیدمحسن نقوی وزیر کشور پاکستان از هیات ایرانی استقبال کردند.
درخواست اسلامآباد از طرفین مذاکرات برای مشارکت سازنده
هنوز اما ساعتی از ورود هیات ایرانی به اسلامآباد نگذشته بود که وزارت امور خارجه پاکستان با انتشار بیانیهای با تاکید بر لزوم پیشبرد مذاکرات اعلام کرد که این سفر در چارچوب تلاشها برای انجام گفتوگوهایی با هدف حلوفصل تنشها و بررسی راهکارهای کاهش درگیریها با آمریکا انجام میشود. وزارت خارجه پاکستان همچنین ابراز امیدواری کرد که تمامی طرفها با رویکردی سازنده در این مذاکرات مشارکت و مسیر گفتوگو را بهعنوان راهحل اصلی دنبال کنند. اسلامآباد بار دیگر بر آمادگی خود برای ایفای نقش تسهیلگر تاکید و اعلام کرد که به تلاشهای خود برای کمک به دستیابی به یک راهحل دائمی و پایدار برای این بحران ادامه خواهد داد.
روز گذشته دفتر نخستوزیری پاکستان نیز با اشاره به دیدارهای جداگانه روسای هیاتهای ایران و آمریکا با شهباز شریف اعلام کرد که نخستوزیر پاکستان از این گفتوگوها استقبال و از تمایل هردو هیات ایران و آمریکا برای پیگیری دیپلماسی تمجید کرده است. شریف همچنین با ابراز امیدواری از اینکه مذاکرات اسلامآباد به ایجاد زمینههای صلح پایدار در منطقه کمک کند، بر آمادگی پاکستان برای ایفای نقش تسهیلگر در روند صلح تاکید کرد و گفت که اسلامآباد برای حمایت از تلاشهایی که طرفین را به سمت راهحلی پایدار سوق میدهد، آماده است.
دیدارهای جداگانه هیاتهای ایران و آمریکا با شهباز شریف
به هر تفسیر نیمروز گذشته بود که هیات مذاکرهکننده ایران با شهباز شریف نخستوزیر پاکستان دیدار کرد. این در حالی بود که این هیات پیش از دیدار با نخستوزیر پاکستان، در جلسهای داخلی به بررسی آخرین تحولات پرداخت. همچنین محمدباقر قالیباف و سیدعباس عراقچی با حضور در کاخ نخستوزیری پاکستان با شهباز دیدار کردند. این در حالی بود که بنابر اعلام قبلی، مذاکرات با دیدارهای جداگانه نخستوزیر پاکستان با هیاتهای آمریکا و ایران آغاز شد. همچنین بنابر اعلام منابع رسانهای داخلی، در صورت پیشرفت روندهای دیپلماتیک، گفتوگوها با طرف آمریکایی از عصر شنبه در هتل «سرینا»ی اسلامآباد انجام خواهد شد.
گفته میشود شیوه و شکل مشخصی برای برگزاری این مذاکرات از قبل، اینکه مذاکرات مستقیم یا غیرمستقیم با واسطه انجام شود، تعیین نشده و باید دید روند گفتوگوها طرفها را به کدام سمت هدایت خواهد کرد. اما به طور کلی ساختار دیپلماتیک مذاکرات اسلامآباد شامل سه مرحله خواهد بود؛ ابتدا در «مرحله مقدماتی»، هیاتهای آمریکایی و ایرانی جلسات دوجانبه جداگانهای با نخست وزیر پاکستان -که بهعنوان میانجی اصلی عمل میکند- برگزار خواهند کرد. سپس در «مرحله نخست»، مذاکرات غیرمستقیم آغاز میشود و هر دو طرف خواستهها و مواضع خود را ازطریق کانال میانجیگری پاکستان بهجای تماس مستقیم رد و بدل میکنند و سرانجام در «مرحله دوم»، در صورتی که مذاکرات در مرحله اول سازنده باشد، به سمت مذاکرات مستقیم و رودررو بین نمایندگان آمریکا و ایران پیش خواهد رفت.
محمدباقر قالیباف را در این مذاکرات که در میانه تجاوز آمریکا و رژیم صهیونیستی به کشورمان و آتشبس دو هفتهای انجام میشود، عباس عراقچی وزیر خارجه، رضا امیری مقدم سفیر ایران در پاکستان، علی اکبر احمدیان دبیر شورای دفاع، علی باقری کنی معاون سیاست خارجی دبیرخانه شورای عالی امنیت ملی، عبدالناصر همتی رییس کل بانک مرکزی، کاظم غریبآبادی معاون وزیر خارجه، مجید تخت روانچی معاون وزیر خارجه، ابوالفضل عمویی دستیار ویژه رییس مجلس شورای اسلامی در امور بینالملل و محمود نبویان نماینده تهران و نایبرییس کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس همراهی میکنند.
آنطورکه کاخ سفید اعلام کرده، جیدی ونس، معاون اول رییسجمهور آمریکا که ریاست هیات مذاکرهکننده آمریکایی را برعهده دارد نیز بعدازظهر شنبه با شهباز شریف دیدار کرد؛ دیداری که در آن استیو ویتکاف فرستاده ویژه دونالد ترامپ در منطقه خاورمیانه) و جارد کوشنر مشاور ارشد ترامپ نیز حضور داشتند و در طرف مقابل نیز محمد اسحاق دار وزیر امور خارجه پاکستان، شریف را همراهی میکرد.
اما و اگرها پیرامون آزادسازی داراییهای مسدود شده ایران
در حالی که اما پیش از آغاز مذاکرات، محمدباقر قالیباف در توئیتی از دو شرط اصلی تهران برای آغاز مذاکرات و گشایش تنگه هرمز سخن گفته و مشخصا بر لزوم آزادسازی داراییهای مسدود شده ایران و توقف حملات اسرائیل به لبنان تاکید کرده بود، روز گذشته خبرگزاری رویترز گزارش داده که آمریکا با آزادسازی داراییهای مسدود شده ایران در قطر و سایر بانکهای خارجی موافقت کرده است.
هرچند این خبر ساعتی پس از انتشار و پیش از آنکه به تایید منابع رسانهای داخلی برسد، با واکنش شبکه خبری سیبیاس مواجه شد و این رسانه در خبری به نقل از منابع آمریکایی ادعای آزادسازی داراییهای ایران را تکذیب کرد.
این در حالی بود که رویترز تصریح کرده بود که این اقدام کاخ سفید مبنیبر موافقت با آزادسازی داراییهای ایران میتواند نشانهای از «جدیت» در دستیابی به توافق میان تهران با واشنگتن در مذاکرات اسلامآباد باشد و «مستقیما با تضمین عبور ایمن از تنگه هرمز مرتبط است» که انتظار میرود موضوع کلیدی در مذاکرات باشد. رویترز حتی مبلغ داراییهایی مسدود شده ایران که واشنگتن با آزادسازی آن موافقت کرده را نیز اعلام کرده و مدعی شده ایالات متحده با آزادسازی ۶میلیارد دلار از داراییهای مسدود شده ایران نزد قطر موافقت کرده است.
کاهش چشمگیر حملات اسرائیل به لبنان
همزمان در حالی که رضا امیریمقدم، سفیر جمهوری اسلامی در پاکستان ضمن استقبال از تلاشهای اسلامآباد برای پایان دادن به آنچه «جنگ غیرقانونی علیه ایران» خوانده و تاکید کرده که این جنگ، جنگی است که «نهتنها جنایتی آشکار علیه ملت و تمدن ایران است بلکه امنیت منطقه و جهان را نیز به خطر انداخته»، نسبتبه انگیزههای پنهانی واشنگتن ابراز تردید کرده است. او که در پیامی از طریق حساب کاربری شخصی خود در شبکه اجتماعی ایکس به این تحولات واکنش نشان میداد، نوشته است: «باید دید آمریکا به تلاشهای میانجیگرایانه میزبان احترام میگذارد یا … ؟!»اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران نیز با اشاره به آخرین وضعیت مذاکرات اسلامآباد اعلام کرد: «مطالبات ایران در مذاکرات اسلامآباد در چارچوب بسته پیشنهادی ۱۰مادهای که پیش از این اعلام کرده بودیم، منتقل شده است.» او همچنین با تاکید بر اینکه ابراز نقطهنظرهای خود بدون هرگونه ابهام، برای تهران اهمیت داشته یادآور شد: «در حال حاضر رد و بدل پیامها در جریان است.» بقائی که ساعتی پیش از غروب شنبه در این رابطه توضیح میداد، همچنین خاطرنشان کرد: «در دیدار با آقای عاصم منیر مواضع، دیدگاهها و مطالبات ایران را منتقل کردیم و دکتر قالیباف و هیات همراه درحال حاضر مشغول تبادلنظر با طرفهای پاکستانی هستند.» سخنگوی دستگاه دیپلماسی جمهوری اسلامی با تاکید بر اینکه «دیپلماسی» را «ادامه دفاع و جنگ» و به تعبیری «دو روی یک سکه» توصیف کرد، یادآور شد: «مبارزه نفسگیری در حال حاضر در جریان است.» او گفت: «از ابتدا تاکید کردیم همزمان که دستگاه دیپلماسی کشور کار خود را انجام میدهد، در تماس نزدیک با نیروهای مسلح نیز هستیم و مراقبت میکنیم در ارتباط با کوچکترین موارد نقض آتشبس و هر جا که لازم باشد، مدافعان وطن واکنش نشان میدهند.» بقائی همچنین از اینکه به جز چند مورد نقض آتشبس در همان ساعات آغازین روز نخست آتشبس دوهفتهای، در ادامه گزارشی مبنیبر نقض آتشبس دریافت نشده، ابراز خرسندی کرد.
و سرانجام آغاز مذاکرات ایران و آمریکا
به هر تفسیر دقایقی پس از انتشار مصاحبه سخنگوی دستگاه دیپلماسی و تاکید اسماعیل بقائی بر اینکه دیگر شرط ایران مبنی بر توقف حملات به لبنان نیز بالاخره محقق شده، منابع رسانهای داخلی اعلام کردند که «درپی رایزنیهای فشرده دیپلماتیک و حصول برخی پیشرفتها در زمینه کاهش تنشها در لبنان و روند آزادسازی داراییهای ایران، مذاکرات میان جمهوری اسلامی ایران و طرف آمریکایی با میانجیگری پاکستان در اسلامآباد آغاز شد.» بنابر این گزارش، برای نهایی کردن موضوعات فیمابین به گفتوگوهای کارشناسی و فنی دقیقتر نیاز بود که مذاکرات را ضروری میکرد. حال باید دید در ساعات و روزهای آینده چه سرنوشتی در انتظار این مذاکرات خواهد بود؛ مذاکراتی که با اما و اگرهای فراوان و در اوج تنش در روابط تهران و واشنگتن و مشخصا در میانه جنگی سخت که از بیش از ۴۰ روز پیش آغاز شده، انجام میشود و فرصت بسیار اندکی نیز در اختیار دیپلماتهای ایرانی و آمریکایی است تا با میانجیگری طرف پاکستانی، مواضع بسیار متفاوت دو طرف را تا حد امکان به یکدیگر نزدیک کنند تا مگر بدین ترتیب بتوانند از شعلهور شدن مجدد آتش جنگ جلوگیری به عمل آورند.
