ساختوسازها روستای «قلات» را خفه کرد!
جهان صنعت– یککنشگر میراث فرهنگی در نقد آنچه در روستای گردشگری و ثبت ملی قلات شیراز رخ داده، گفت که ساختوسازهای اَفسارگسیخته و بلند مرتبهسازیهای غیرقانونی بلای جان روستای «قَلات» شیراز شده و آن را خَفه کرده و تهدیدی برای بافت تاریخی این روستا بهشمار میآید.
سیاوش آریا در نوشتاری که در اختیار ایسنا قرار داد درباره وضعیت این روستا نوشت: نامش «قَلات» است و از دوران تاریخی میآید. زیباییها و شکوهش چشمنواز است و هر رهگذری را به تماشا وا میدارد و آن را میستاید. گامنهادن در کوچهپسکوچههایش ما را به تاریخهزارهها میبرد و زمان در لحظه میایستد تا به تاریخ گذشته و کهنسال سَرک کشیم و همدم و همسوی تاریخ شویم… . آب و هوای تمیز و پاک روستا و برگریزان درختان تو را سر مست کرده و حال و هوایت را دگرگون میکند. هر چه گام برمیداریم و در طبیعت زیبا راه میرویم شوق و ذوق بیشتر داریم و گویی که مستِ عشق هستیم و در رویا اما به ناگهان چشمهایت را که باز میکنی و پیرامونت را نگاهی میاندازی انگار که آب سردی در خنکای پاییز بر سرت ریخته و چشمهایت تیره و تار میشود. باور کردنش دشوار است. چگونه بافت تاریخی روستا که تا چندینسال پیش با گامنهادن در آن لذت میبردیم و ما را به ژرفای تاریخ کهن میبرد اینک چهرهاش با چشماندازی زشت و زننده و بلندمرتبهسازیها خدشهدار که نه به نابودی کشیده شده است. چگونه میتوان باور کرد که همه رویاها نقش بر آب میشود.
این تنها یکداستان نبوده بلکه روایت پر درد و رنج و غمانگیز روستای تاریخی و ملی «قَلات» شیراز است که با ساختوسازهای اَفسارگسیخته و غیرقانونی کمر به نابودیاش بستند اما پایان این داستان ناخوش است و اندوهبار.
ساختوسازهای افسارگسیخته و بلند مرتبهسازیهای بیضابطه در بافت تاریخی و ملی روستای هدف گردشگری «قَلات» شیراز چهره و ریخت روستا را بههمریخته و چشمانداز آن را مخدوش کرده است. یکی از ساختوسازها درست کنار مسجد تاریخی روستا که هنوز منارهاش برجای است درحال بالاآمدن بوده و روشن نیست چگونه و با کدام قانون و ضابطه درحال برپا شدن است. دیگری هتل غولآسایی است که در چندین طبقه بالا آمده و با بلند مرتبهسازی و تخلف در میان بافت تاریخی قدعَلم کرده و وصله ناجور بافت روستا شده است. آنگونه که کارشناسان میراث فرهنگی میگویند بارها به مالک هتل هشدار داده و نامهنگاری شده ولی گویا قانون تنها برای مردم است و نه مسوولان روستا و مدیریت شهری که چشمهایشان را دربرابر ساختوسازهای غیرمجاز بستند. به سخنی روشنتر اداره کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی استان فارس تاکنون نتوانسته مانع تخلف و ساخت هتل شود. باید پرسید که دِهیاری و شورای روستا چه میکنند و چرا به وظیفه خود عمل نکردند؟ چرا فرمانداری و شهرداری شیراز دربرابر تخلفها سکوت کردند؟ مگر یادمانهای ملی از آنِ همه مردم کشور نیست و نهادهای مسوول و مدیریت شهری در برابر آن وظیفه ندارند؟ چگونه در روستای هدف گردشگری و ملی اجازه ساختوسازها و بلند مرتبهسازی داده شده است؟
ولی این پایان داستان غمانگیز بافت تاریخی «قلات» شیراز نیست. درست روبهروی همین هتل غولآسا ساختمان دیگری درحال بالاآمدن است. ساختوسازهایی که قانون و ضابطههای میراث فرهنگی را زیر پا گذاشته و به هیچ اِنگاشته است.
داستان آن زمان اندوه بارتر میشود که به بخش جنگلی و طبیعت و رودخانه سر بزنید آنگاه خواهید دید قانون چگونه به ریشخند گرفته و زیر پا لِه شده است: ساختوسازهای باور نکردنی و غیرقانونی دربستر رودخانه آنهم نه یکیودوتا بلکه چندینساختوساز غیرمجاز که روشن نیست بهرهبرداران چگونه توانستند دست به ساختوساز دربستر رودخانه و منطقهای که هم هدف گردشگری است و هم ثبت ملی بزنند. باید پرسید سازمان منابع طبیعی، اداره کل حفاظت محیطزیست و وزارت نیرو که در این زمینه در کنار مدیریت شهری وظیفه دارند کجا هستند و چه میکنند؟ چگونه بهرهبرداران و رستورانها و کافیشاپها توانستند در بستر رودخانه و در میان جنگل و نزدیکچشمه طبیعی ساختوسازهای غیرمجاز انجام دهند؟
کارشناسان میراث فرهنگی میگویند «هشدارها تا این زمان کارساز نبوده و بیان میکنند که زورشان نرسیده اما قانون برای همه در کشور یکسان است و قابل اجرا؛ مگر فردی فراتر از قانون باشد. همه ساختوسازها در بستر رودخانه و بافت تاریخی روستای ملی و هدف گردشگری «قلات» تخلف است و غیرقانونی و باید برچیده شود.»
آنچه درخور نگرش بوده این است که مدیران در استانهای دیگر همه کوشش خود را بهکار میبندند تا روستاهای هدف گردشگری را به ثبت جهانی برسانند که نمونههای آن را همین امسال در کرمان و روستای شفیعآباد، روستای سهیلی هرمزگان و در مازندران روستای کندلوس دیدیم و سهروستا به ثبت جهانی رسید ولی در استان فارس و روستای قلات که دارای بافت تاریخی بوده و مزیت دارد نهتنها کوششی از سوی مسوولان مربوطه برای آن انجام نشده و حتی نامزد روستاهای جهانی نبوده که با زیرپاگذاشتن قانون و ساختوسازهای افسارگسیخته ماهیت ثبت ملی آن را هم خراب کرده و زیر پرسش میبرند. داستان امروز روستای تاریخی قلات داستان غمانگیز و پر درد است که باید در تاریخ نگاشت که چه بر سر آن آوردیم.
یکی دیگر از دشواریهای روستای تاریخی قلات شیراز نظافت آن است که در بخش طبیعت و جنگلی با انبوهی از زباله مواجهیم که بوی بد و چهره زننده آن مایه آزار گردشگران و بازدیدکنندگان خواهد شد و روشن نیست عوارضی و بهای زیادی که در ابتدای ورودی روستا گرفته میشود در کجا و برای چه چیزهایی هزینه خواهد شد.
یکی از چالشهایی که ساختار و چشمانداز روستای قلات را زشت و زننده کرده پارکینگهایی است که هرکجای روستا و درمیان بافت همانند قارچ روییده شده و هرکس بخشی از حیاط خانه یا زمینش را به پارکینگ تبدیل کرده و هر قیمتی دوست داشت از مسافران و گردشگران دریافت میکند آنهم بدون هیچگونه نظارت و بازرسی. در گذشته نهچنداندور در ورودی روستا دو پارکینگ وجود داشت و همه از آن بهره میبردند ولی اینک تا نزدیکی رودخانه و جنگل به پارکینگ خودرو تبدیل شده که چشمانداز زشت و زنندهای را برجای گذاشته و جا دارد مدیران و مسوولان به اینگونه موارد توجه بیشتری کنند.
روستای قلات بهجامانده از دوران تاریخی بوده که در دوره اسلامی نیز برپا بوده است. از دوره اَفشاریه به اینسو دارای تاریخ ملموس و بناهایی بوده، یکپارچگی روستا شکل گرفته و با همین دیرینگی افشاریه به ثبت ملی رسیده است.
قابل بیان است که از یکدهه پیش کوششهای فراوانی برای بهثبتملیرسیدن بافت تاریخی قلات شیراز انجام داده و پیگیر بودم.
اینک باید دید آیا مدیریت شهری و نهادهای مسوول به قانون و ضابطههای میراث فرهنگی احترام خواهند گذاشت و از ساختوسازهای غیرقانونی و افسارگسیخته پیشگیری خواهند کرد یا باید چشم براه روزهای تلخ روستای ملی و هدف گردشگری قلات باشیم؛ پاسخی که در آینده نزدیکآشکار خواهد شد.
بافت تاریخی روستای قلات شیراز با شماره۳۲۶۰۰ در تاریخ ۲۴شهریورماه۱۳۹۸ خورشیدی بهثبت ملی رسیده است.»
