زنگ خطر گازی در مرزهای غربی
جهان صنعت– تحولات اخیر در میدان گازی عکاز عراق، توجه ناظران بازار انرژی و سیاستگذاران منطقهای را به خود جلب کرده است؛ میدانی که از نگاه تحلیلگران نهتنها برای امنیت انرژی عراق اهمیت دارد بلکه میتواند پیامدهای مستقیمی برای صنعت نفت و گاز ایران و معادلات انرژی در خاورمیانه به همراه داشته باشد. آغاز حفاری و ورود شرکتهای آمریکایی به این پروژه همزمان با تشدید فشارهای سیاسی واشنگتن، نشانهای از تغییر آرایش بازیگران انرژی در منطقه تلقی میشود.
براساس گزارش منتشرشده در وبسایت تخصصی اویل پرایس، عملیات حفاری کامل در میدان گازی عکاز بیش از یک هفته پیش آغاز شده و این پروژه با مشارکت شرکت خدمات نفتی آمریکایی شلمبرجر و شرکت دولتی Midland Oil عراق در حال اجراست. این تحولات در شرایطی رخ میدهد که آمریکا بهطور فزایندهای بر کاهش وابستگی عراق به واردات گاز و برق از ایران تاکید دارد و توسعه میادین داخلی عراق را بخشی از این راهبرد میداند.
میدان گازی عکاز که در استان الانبار و در نزدیکی مرز سوریه قرار دارد، یکی از استراتژیکترین میادین گازی عراق بهشمار میرود. این میدان در سال۱۹۹۲ کشف شده و طبق برآوردها حدود ۶/۵تریلیون فوتمکعب ذخایر گازی اثباتشده دارد. برنامه توسعه اعلامشده برای این میدان تولید اولیه ۱۰۰میلیون فوتمکعب گاز در روز را هدف گرفته و در فازهای بعدی، افزایش تولید تا ۴۰۰میلیون فوتمکعب در روز پیشبینی شده است.
گاز تولیدی این میدان قرار است مستقیما به شبکه برق عراق تزریق شود؛ شبکهای که سالهاست بهدلیل کمبود تولید داخلی، به واردات گاز و برق از ایران وابسته بوده است. این وابستگی در سالهای گذشته یکی از محورهای اصلی تعامل و تنش میان بغداد و واشنگتن بوده و آمریکا بارها خواستار کاهش آن شده است.
سیگنالی که واشنگتن مدتها منتظرش بود
اویلپرایس مینویسد که شروع عملیات حفاری کامل بیش از یک هفته پیش در میدان گازی عکاز عراق به رهبری شرکت خدمات نفتی آمریکایی «شلامبرگر» و همراه با شرکت دولتی Midland Oil- نشانهای بزرگتر از صرفا تحقق یک پروژه دیرهنگام بالادستی است. با توجه به اهمیت استراتژیک عظیم این میدان در موقعیت جغرافیایی، نقش آن در تولید برق داخلی و بهعنوان مرجعی برای توسعه پروژههای مشابه در سراسر کشور، این تحرک ممکن است نشاندهنده شتاب گرفتن حرکت عراق به سمت نفوذ آمریکا و دور شدن از حوزههای تاثیر ایران، چین و روسیه باشد.
میدان عکاز که در سال۱۹۹۲ کشف شده، حدود ۶/۵تریلیون فوتمکعب (Tcf)ذخایر گازی اثباتشده دارد. عملیات جدید حفاری بخشی از مرحله اولیه توسعه سریع است که هدفش تولید اولیه ۱۰۰میلیون فوتمکعب گاز در روز اعلام شده و فازهای بعدی توسعه، هدف افزایش تولید تا ۴۰۰میلیون فوتمکعب در روز قرار دارند. این گاز قرار است مستقیما به شبکه برق داخلی عراق تزریق شود و بخشی از نیاز کشور را که سالها به واردات از ایران وابسته بوده تامین کند.
در نگاه بغداد، میدان عکاز دیگر یک پروژه بالادستی عادی نیست بلکه اولین مورد واقعی در استراتژی گستردهای است که با هدف کاهش وابستگی خارجی شکل گرفته بهویژه اتکا به گاز و برق ایران. این وابستگی تاریخی تا همین اواخر حدود ۴۰درصد برق و گاز عراق را از ایران تامین میکرد و یکی از موانع اصلی در بهبود روابط بغداد با واشنگتن بود.
ایالاتمتحده استدلال میکند که وابستگی انرژی عراق به ایران نهتنها منافع واشنگتن و متحدانش را خدشهدار میکند بلکه به تهران اجازه میدهد نفت خود را تحت پوشش عراق صادر و پول آن را برای تامین مالی گروههای نیابتی خود در منطقه استفاده کند، حتی در مواجهه با دههها تحریم.
روشهای دور زدن تحریمها
یکی از مهمترین دلایل اهمیت میدان عکاز این است که در مسیر یکی از کلیدیترین مسیرهای انتقال نفت و انرژی ایران به مدیترانه قرار دارد؛ مسیرهایی که برای دور زدن تحریمها نیز مورد استفاده قرار گرفتهاند. برخی میادین مشترک نفتی میان ایران و عراق – مانند آزادگان/مجنون، یارداوان/سینباد، نفتشهر/نفتخانا- از همین امکانات استفاده کردهاند تا نفت ایرانی را بهنام عراق صادر کنند.
آدرس محل میدان عکاز در استان انبار، نزدیک مرز سوریه نیز اهمیت ژئوپلیتیک آن را تشدید میکند چراکه این منطقه نهتنها بخشی از مسیر زمینی استراتژیک ایران به مدیترانه بوده بلکه بهعنوان نقطهای کلیدی در مثلثی در مرکز عراق عمل میکند که از شرق به میدان مانسوریه، از جنوب به سیبا و از غرب به عکاز امتداد دارد؛ مسیرهایی که برای انتقال نفت و انرژی و همچنین عملیاتهای نظامی مورد استفاده قرار گرفتهاند.
تغییر معادلات نفوذ
روسیه و چین بهطور طولانی در عراق فعال بودهاند و تلاش کردهاند نفوذ خود را در بخشهای اقتصادی و انرژی کشور حفظ کنند. برای پکن پروژه عکاز پیش از این در چارچوب توافق چارچوب انرژی عراق- چین (امضاشده در دسامبر۲۰۲۱) در نظر گرفته شده بود و نخستین حق رد (Right of First Refusal) را بر پروژههای نفت و گاز عراق بهدست آورده بود.
اینگونه انتخاب یک شریک آمریکایی برای توسعه میدان عکاز، یک آزمون واقعی برای تمایل بغداد به تنظیم روابط انرژی و ژئوپلیتیک خود با واشنگتن محسوب میشود؛ کاری که میتواند عرصههای نفوذ ایران، چین و روسیه را به چالش بکشد. دوام چنین تغییری اما به این بستگی دارد که عراق بتواند عکاز را در مقیاس بزرگ تحویل، الگوی آن را در سایر میدانها گسترش دهد و در برابر فشارهای جانبی قدرتهای رقیب مقاومت کند.
در همین حال فعالان بازار و تحلیلگران این رویداد را نهصرفا یک تغییر تاکتیکی زودگذر بلکه یکی از بارزترین نشانههای تحول در سیاست انرژی عراق و چرخش به سمت واشنگتن در نقطهای حساس از نقشه ژئوپلیتیک انرژی خاورمیانه میبینند.
منبع: اویل پرایس
