زنجیرهای که اقتصاد را زمینگیر میکند
منیر حضوری– ارتباطات، زیربنای حیات و شالوده هر نظام اقتصادی بهحساب میآید. همانطور که انسان بدون ابزارهای ارتباطی دچار فرسایش روحی میشود اقتصاد نیز بدون شبکه ارتباطی پویا و مستمر کارکرد خود را از دست میدهد اما قطع یا اختلال اینترنت فقط یک محدودیت فنی بهحساب نمیآید بلکه سکتهای است که آثار آن با تاخیر اما با شدتی بیشتر در تولید، تجارت، تامین کالا و درنهایت ثبات اجتماعی نمایان میشود.
هنگامیکه اینترنت دچار اختلال شده از نظر اقتصادی نخستین ضربه بهارتباط فعالان اقتصادی با بازارهای بینالمللی وارد میشود. بازرگان برای فعالیت در بازار خارجی بیشاز هرچیز بهتداوم حضور نیاز دارد. کیفیت، قیمت و خدماتپسازفروش همه مهم هستند اما پیشاز همه ارتباط مداوم و قابل اتکا شرط بقا در تجارت بینالملل است اما درشرایطیکه ارتباطات محدود شد حتی سادهترین فرآیندهای تجاری نیز با مشکل مواجه شدند. دراینبین میتوان بهدریافت اسناد حمل، تبادل پیش فاکتور، هماهنگی با تامینکنندگان، پیگیری پرداختها، رصد نقلوانتقالهای مالی و مدیریت زنجیره تامین اشاره کرد. مساله کلیدی ایناست که بهباور کارشناسان اینها امور لوکس یا جانبی نیستند بلکه شریانهای حیاتی تجارتند.
اقتصاد کشوری که بخش عمده بودجه آن باید از داخل تامین شود ناگزیر بهپویایی در تولید، صادرات و واردات است. رشد اقتصادی بدون ارتباط فعال با بازارهای جهانی عملا ممکن نیست. حتی در شرایط تحریم و محدودیتهای بانکی فعالان اقتصادی با زحمت فراوان مسیرهایی برای ادامه فعالیت پیدا کردند اما زمانی که خود بستر ارتباطی دچار اختلال جدی میشود همان مسیرهای سخت نیز ازبین میروند.
براساس آمار و اخبار در مدتی که اینترنت قطع بود بازار فولاد ایران با محدودیت دسترسی دستوپنجه نرم کرد. اختلالات شدید در ارتباطات فشار سنگینی بر بازار فولاد ایران وارد و فعالیتهای داخلی و عملیات صادراتی را محدود کرد. دسترسی بهشبکههای جهانی بهعاملی تعیینکننده تبدیل شد و تداوم اینمحدودیتها معاملات، هماهنگیهای لجستیکی و سازوکارهای پرداخت را تضعیف کرد. امروز فعالان بازار محتاط و تاحد زیادی منفعل شدند. دسترسی بهبازار فولاد و مواد اولیه ایران بهطور متوسط تنها حدود یکساعت در روز برای برخی فعالان میسر شد.
چندیپیش بود که در خبرها آمد حدود ۳۰هزارتن شمش فولادی بههمراه یکمحموله فولاد سایز کوچک و چند محموله مواد اولیه در صف بارگیری بندرعباس قرار دارد. گفته میشود پیشنهاد عرضه ۳۰هزارتن محموله آماده از سوی معاملهگران مطرح بوده اما هیچ نشانه قیمتی اعلام نشد. تحولات کشور نیازمند شفافیت بیشتر است. برخی منابع بازار پیشبینیهای محتاطانهای درباره روند بهبود مطرح میکنند.
اقتصاد بدون ارتباط بیمعناست!
در اینخصوص اسماعیل تمامیار، عضو هیاتمدیره سندیکای تولیدکنندگان لوله و پروفیل ایران به«جهانصنعت» گفت: بزرگترین نعمتی که در اختیار انسان قرار گرفته ارتباط است. اگر همه ما در قصری مجلل زندگی کنیم اما از ارتباط با یکدیگر محروم باشیم بدون تردید پسازمدتی دچار افسردگی و فرسودگی روحی خواهیم شد. اینواقعیت درمقیاسی بزرگتر دقیقا درباره اقتصاد نیز صادق است.
عضو هیاتمدیره سندیکای تولیدکنندگان لوله و پروفیل ایران اظهار داشت: اقتصاد بدون ارتباط معنای خود را از دست میدهد. مفاهیمی مانند بازاریابی، توسعه بازار، رضایت مشتری، خدمات پسازفروش و حتی رقابتپذیری همگی بر بستر یک شبکه ارتباطی زنده و مستمر شکل میگیرند. اگر اینشبکه مختل یا قطع شود اینعلوم و کارکردها نیز عملا بیاثر میشوند.
او تصریح کرد: اینروزها گاهی اینگزاره مطرح میشود که امنیت پیشنیاز توسعه اقتصادی است. اصل اینجمله قابل تامل بوده اما مساله از جایی آغاز میشود که بهنام امنیت ستونهای اصلی اقتصاد تضعیف شوند. یکی از مهمترین ستونهای اقتصادی هر کشور شبکه ارتباطی آن با داخل و خارج است؛ شبکهای که طی سالها و حتی درمقیاس تاریخ بشری شکل گرفته و بهسادگی قابل جایگزینی نیست.
مشکلات بازرگانان
عضو هیاتمدیره سندیکای تولیدکنندگان لوله و پروفیل با اشاره بهوضعیت بازارهای جهانی گفت: وقتی اینشبکه بههر دلیل دچار اختلال میشود نخستین ضربه بهارتباط فعالان اقتصادی با بازارهای بینالمللی وارد میشود. بازرگان برای حضور در بازار خارجی بیشاز هرچیز بهتداوم حضور نیاز دارد.
پیامدهای محدودیتهای ارتباطی بر فعالان اقتصادی
تمامیار اشاره کرد: نکته مهم ایناست که آثار ایناختلال فوری و آنی ظاهر نمیشود. زنجیره تامین مانند یک سیستم پیوسته عمل میکند و کالایی که باید امروز سفارش داده شود چند هفته یا چند ماه بعد بهبازار میرسد. وقتی امروز در اینزنجیره سکته ایجاد میشود پیامد آن ممکن است دویا سهماه بعد بهشکل کمبود کالا در بازار بروز کند.
او تصریح کرد: اینکمبودها صرفا یکمساله اقتصادی باقی نمیمانند. کاهش عرضه، افزایش قیمت، نارضایتی عمومی و فشار بر اقشار مختلف جامعه همگی میتوانند بهچالشهای اجتماعی و حتی امنیتی منجر شوند. بهبیان دیگر اختلال در ارتباطات اقتصادی که گاه باهدف تقویت امنیت انجام میشود، در بلندمدت میتواند خود بهعاملی برای بیثباتی تبدیل شود.
تمامیار تاکید کرد: شبکه ارتباطی صرفا یک ابزار فنی یا رفاهی نبوده بلکه زیرساخت حیاتی اقتصاد و ضامن تداوم جریان تامین کالا در کشور است. هرگونه تصمیم درباره محدودسازی آن باید با درنظرگرفتن پیامدهای میانمدت و بلندمدت بر زنجیره تامین، تولید، تجارت و معیشت مردم اتخاذ شود.
عضو هیاتمدیره سندیکای تولیدکنندگان لوله و پروفیل با بیان اینکه اقتصاد بیشاز هرچیز بهجریان وابسته است، او ادامه داد که اینجریان شامل اطلاعات، پول، کالا و اعتماد است. قطع ارتباط یعنی متوقفکردن اینجریانها و بهتر است بدانیم که هیچ اقتصادی در حالت انزوا و سکون توان رشد و حتی پایداری نخواهد داشت.
بازگشت بهحالت عادی
براساس اخبار واردات و صادرات سنگآهن و فولاد بهایران و از ایران درحال بازگشت بهحالت عادی بوده هرچند روند بازگشت کند مشاهده شده است. دلیل آن ازدحام کشتیها در لنگرگاهها بوده که ناشی از ترکیب ناآرامیهای اخیر و زیرساختهای قدیمی است. دوتاجر در دوبی اعلام کردند که عملیات بارگیری کالا در بنادر جنوبی ایران از ۱۷ژانویه از سر گرفته شده است آنهم پساز چندروز توقف که بهدلیل قطعی کامل ارتباطات ایجاد شده بود.
یکی از معاملهگران ایرانی مستقر در دوبی افزود که اتصال اینترنت محدود بود و عمدتا از طریق شبکه استارلینک انجام میشد درحالیکه خطوط تلفن فقط در یکجهت فعال بودند.
در جریان اعتراضات که از ۲۸دسامبر آغاز شد هیچ عملیات بارگیری انجام نگرفت و کشتیهایی که در بنادر ایران برای بارگیری حضور داشتند منتظر ازسرگیری فعالیتها ماندند و هزینههای توقف متحمل شدند. ایران ذخایر قابلتوجهی از سنگآهن دارد. مطابق برآورد سازمان زمینشناسی آمریکا ذخایر داخلی حدود ۸/۳میلیاردتن است که حدود ۹/۱درصد از کل ذخایر شناختهشده جهان را شامل میشود. ایران همواره در بین ۱۰تولیدکننده برتر فولاد جهان قرار دارد و دومین تولیدکننده بزرگ آهن اسفنجی است.
از ژانویه تا نوامبر۲۰۲۵ چین ۲۵/۵میلیونتن سنگآهن و کنسانتره سنگآهن از ایران وارد کرده است. واردات کشورهای دیگر نیز بهاینترتیب است: افغانستان ۵۹/۱میلیونتن، عراق یکمیلیونتن، عمان ۷۲۰هزارتن، ترکمنستان ۵۲۸هزارتن، امارات ۵۰۰/۴۵۸تن و کویت ۵۲۰/۱۳۵تن.
طبق اینگزارش ایران در سال۲۰۲۴ بهمیزان ۳۶/۳۱میلیونتن فولاد خام و ۱۵/۳۴میلیونتن آهن اسفنجی تولید کرده که نسبتبه سال۲۰۲۳ افزایش داشته است. در ۱۱ماه اول۲۰۲۵ تولید آهن اسفنجی ایران به۲۹/۳۴میلیونتن رسید که بالاتر از ۵۸/۳۲میلیونتن در دوره مشابه۲۰۲۴ بود. تولید فولاد خام در ۱۱ماهاول۲۰۲۴ ۸/۲۸میلیونتن بود که کمی بالاتر از ۷۸/۲۸میلیونتن دوره مشابه۲۰۲۳ است.
درکل بیثباتی داخلی ایران چالشهای موجود ناشی از تحریمهای بینالمللی را تشدید کرده که همچنان چشمانداز صادرات فولاد ایران را تحتتاثیر قرار میدهد. اینمحدودیتها بهطور تاریخی توان ایران را در دسترسی بهبازارهای جهانی و جذب سرمایه خارجی برای گسترش ظرفیت محدود کردند. ایندرحالی است که صنعت فولاد ایران ستون مهمی از بخش تولید کشور بوده و تولید آهن اسفنجی سهم قابلتوجهی از تولید صنعتی را تشکیل میدهد.
