ریسک تازه برای بازارسرمایه
هستی عبادی– در شرایطی که صنعت پتروشیمی همچنان یکی از اصلیترین موتورهای ارزآوری و سودسازی بازار سرمایه محسوب میشود سهامداران بورسی نسبتبه آینده شرکتهای مستقر در عسلویه و ماهشهر با ابهامات جدی مواجه هستند.
گزارشهای رسمی نشان میدهد پس از جنگ سوم تحمیلی و آثار باقیمانده از خسارتهای اینجنگ حدود یکچهارم ظرفیت صنعت پتروشیمی ایران بهدلیل کمبود خوراک و ناترازی انرژی بلااستفاده مانده و همین موضوع مستقیما سودآوری غولهای پتروشیمی بورس را تحت فشار قرار داده است؛ موضوعی که باعث شده ابهام از بحران تامین خوراک و قطعی انرژی تا نااطمینانی در سیاستهای قیمتگذاری و ریسکهای ژئوپلیتیک افزایش یابد.
فعالان بازار سرمایه معتقدند دولت اگر واقعا بهدنبال بازگشت اعتماد بهبورس است باید نگاه درآمدی کوتاهمدت بهصنعت پتروشیمی را کنار بگذارد. مهمترین مطالبه سهامداران از دولت و وزارت نفت ایجاد ثبات در فرمول نرخ خوراک گاز بوده زیرا تغییرات ناگهانی و تصمیمات غیرقابل پیشبینی طی سالهای اخیر بارها ارزش سهام پتروشیمیها را با شوک مواجه کرده است. فعالان اینصنعت خواهان حذف هابهای گران اروپایی از فرمول قیمتگذاری خوراک و نزدیک شدن نرخها بهمزیت واقعی انرژی ایران هستند تا شرکتهای پتروشیمی بتوانند در بازارهای صادراتی رقابتپذیر باقی بمانند.
ازسویدیگر بحران کمبود گاز در زمستان و محدودیت برق در تابستان بهیکی از مهمترین نگرانیهای سهامداران تبدیل شده است. سرمایهگذاران انتظار دارند وزارت نفت و دولت با توسعه میادین گازی، جمعآوری گازهای فلر و اولویتدادن بهتامین خوراک صنایع صادراتمحور مانع توقف تولید در مجتمعهای پتروشیمی شوند. حتی مقامهای صنعت پتروشیمی نیز اذعان کردند که توسعه نامتوازن میان بخش بالادستی نفت و صنعت پتروشیمی باعث شده بخش قابلتوجهی از ظرفیت تولید کشور عملا بدون استفاده بماند.
همزمان رخدادهای امنیتی و آسیب بهبرخی زیرساختهای پتروشیمی در ماهشهر و عسلویه نیز ریسک تازهای برای بازار سرمایه ایجاد کرده؛ موضوعی که باعث شده سهامداران نسبتبه پایداری تولید و صادرات اینشرکتها حساستر شوند. گزارشها از اختلال در فعالیت دههامجتمع پتروشیمی طی ماههای اخیر حکایت دارد؛ مسالهای که اثر مستقیم بر سودآوری شرکتهای بورسی اینصنعت گذاشته است.
در چنین فضایی کارشناسان بازار سرمایه معتقدند وزارت نفت برای تشویق سهامداران بهنگهداری سهام پتروشیمیها باید چند اقدام کلیدی انجام دهد: تثبیت بلندمدت نرخ خوراک، تضمین پایدار تامین گاز و برق، کاهش مداخلات ناگهانی در صادرات، تسریع در اجرای پروژههای توسعهای و ارائه چشمانداز شفاف از سیاستهای انرژی کشور. بازار سرمایه بیش از هر چیز به«قابلیت پیشبینی» واکنش مثبت نشان میدهد بنابراین اگر دولت بتواند ریسک سیاستگذاری را کاهش دهد پتروشیمیها دوباره میتوانند بهلیدر اعتمادساز بورس تهران تبدیل شوند.
دخالت در بازارها باعث محدودیت میشود
درهمینخصوص فردین آقابزرگی، کارشناس ارشد بازار سرمایه به«جهانصنعت» گفت: بههر حال اینکه پس از حدود ۸۰روز توقف معاملات در بورس اینروند ادامه پیدا کرد از نظر من تصمیم صحیحی نبود. از لحاظ کارشناسی در دنیای امروز برای پیشگیری از وقوع یا کاهش اثرات یکحادثه غیرمترقبه مثل جنگ معاملات بورس را تعطیل نمیکنند بلکه با ابزارها و آپشنهای مختلف سعی میکنند تعادل بازار را حفظ کنند. بههرحال بازار ذاتا نوسان دارد یعنی یکبار وقایع مثبت رخ میدهد و یکبار وقایع منفی.
وی افزود: دراینمورد میخواهم عرض کنم که اساسا هرگونه دخالت در بازار که بهنوعی محدودیت محسوب شود در چرخه اقتصاد و طبیعتا بازار سرمایه، مورد انتقاد بسیاری از کارشناسان و فعالان بازار سرمایه است. آنها معتقدند قیمتگذاری دستوری یا اعمال دستور در اقتصاد نباید انجام شود و بنده نیز بهچنین اعتقادی دارم اما اگر انتظار داریم دخالتی صورت نگیرد طبیعتا در جایی هم که برعکس نیاز بهکمک داریم اگر بگوییم دولت یا اشخاص، بنگاههای اقتصادی و متولیان بازار کمک کنند اینهم بهنوعی محدودیت محسوب میشود یعنی در حقیقت نوعی اعمال دستور در بازار صورت گرفته است.
آقابزرگی بیان کرد: در مجموع میتوان گفت هرچند ناخواسته اتفاقاتی افتاد و برخی صنایع ازجمله پتروشیمیهای حوزه خلیجفارس آسیبهایی دیدند اما نمیتوان با هیچ ابزاری و منطقی جلوی روند طبیعی شکلگیری و همبستگی قیمتها با اتفاقاتی که در داخل شرکتها رخ میدهد را گرفت.
اگر بنا را بر اینبگذاریم که یکی از مولفههای مهم تعیین قیمت سهم روند سودآوری، میزان سودآوری و پتانسیل سودآوری شرکت است طبیعتا اگر نقصانی در اینحوزه ایجاد شود نباید منابعی صرف جلوگیری از اصلاح قیمت کنیم چراکه ایناقدام جز هدردادن منابع مالی نتیجهای ندارد و در حقیقت نوعی دستکاری در بازار محسوب میشود.
این کارشناس بازارسرمایه با تاکید براینکه اعمال محدودیت و دستور در معاملات پسندیده نیست، ادامه داد: اینکه صرفا بهدلیل وقوع یکاتفاق ناخوشایند برای سهامداران تشکیلات بازار سرمایه یا مسوولان ذیربط بخواهند از روند طبیعی بازار جلوگیری کنند بهنظر من اقدام درستی نیست. خلاصه کلام اینکه هرگونه اعمال محدودیت و دستور در چرخه طبیعی معاملات چه در بورس و چه خارج از بورس از نظر من پسندیده نیست و اقتصاد را بهسمت اقتصاد دستوری هدایت میکند حتی اگر در مقطعی مانند شرایط فعلی با نیت حمایت از صنعت پتروشیمی انجام شود.
به گفته وی اتفاقاتی رخ داده که باید آن را پذیرفت. پس از عبور از اینمساله حتی اگر وقفهای در معاملات ایجاد شد یا بازگشاییها با تاخیر انجام گرفت اینکه بخواهیم بههر شکل ممکن جلوی اصلاح قیمت را بگیریم برخلاف اصول و ادبیات آکادمیک اقتصاد و بازار سرمایه است.
