روایت یکسال سخت برای صنعت سیمان
جهان صنعت – صنعت سیمان بهعنوان یکی از صنایع راهبردی و مادر کشور، طی بیش از ۹دهه فعالیت، نقش مهمی در توسعه زیرساختها، اجرای پروژههای عمرانی، اشتغالزایی و ارزآوری ایفا کرده و امروز با ظرفیت اسمی حدود ۹۰میلیون تن در سال نهتنها نیاز بازار داخلی را تامین بلکه یکی از صادرکنندگان مهم سیمان و کلینکر در منطقه نیز به شمار میرود اما این صنعت و کارخانجات آن طی سالهای اخیر بیش از هر زمان دیگری با چالشهایی از جمله ناترازی انرژی، محدودیتهای تامین برق و گاز، افزایش هزینههای تولید، افت بخشی از بازارهای صادراتی و مداخلات در سازوکار بازار روبهرو است و در شرایطی که تولیدکنندگان از یک سو بر ضرورت حفظ پایداری تولید و تامین نیاز داخل تاکید دارند و از سوی دیگر نسبت به افزایش هزینهها و آثار محدودیتهای انرژی بر تولید و صادرات هشدار میدهند، بررسی وضعیت امروز صنعت سیمان و چشمانداز پیشروی آن اهمیت بیشتری یافته است.
در همین راستا علیاکبر الوندیان، دبیر انجمن صنفی صنعت سیمان ایران به بررسی تاریخچه و روند توسعه این صنعت، وضعیت تولید و صادرات، ظرفیتهای موجود، چالشهای ناشی از ناترازی انرژی، سیاستهای قیمتگذاری، هزینههای تولید و الزامات حفظ پایداری صنعت سیمان پرداخته است.
دبیر انجمن صنفی صنعت سیمان ایران درباره آخرین آمار از تولید و صادرات گفت: سالانه حدود ۱۳ تا ۱۴میلیون تن صادرات داریم که البته امسال به دلیل شرایطی که پیش آمده، بخشی از صادرات کشور با اختلال مواجه شد. در سه ماه اخیر صادرات کلینکر نسبت به مدت مشابه سال گذشته حدود ۷۵درصد کاهش یافته است و بخش عمده صادرات کلینکر از مرزهای جنوبی کشور و به کشورهای حوزه خلیجفارس انجام میشود که با اختلال روبهرو شد و در بازار عراق نیز حدود ۲۷درصد از صادرات خود را از دست دادهایم. با این حال در مقابل، صادرات سیمان وضعیت پایدارتری دارد بهویژه به کشورهای شمالی، عمدتا روسیه و سایر همسایگان شمالی و همچنین افغانستان، صادرات مناسبی در حوزه سیمان انجام میشود. طبق جدیدترین آمار در مجموع، با وجود افزایش صادرات سیمان و کاهش صادرات کلینکر، در سهماه اخیر حدود ۳۷درصد از صادرات خود را از دست دادهایم، با این حال ارزآوری سالانه صنعت سیمان، حدود ۴۰۰میلیون دلار بوده است.
وضعیت صادرات
الوندیان درباره دلیل اینکه بخش عمده صادرات ما کلینکر بوده چیست و چرا کشورهای مقصد بیشتر کلینکر وارد میکنند، اظهار داشت: در برخی کشورها مانند عراق، کارخانههایی وجود دارد که ظرفیت آسیاب سیمان دارند اما ظرفیت تولید کلینکر آنها پایین است بنابراین کلینکر را از ایران خریداری میکنند اما بهطور کلی در صنعت سیمان دو محصول اصلی برای صادرات وجود دارد؛ یکی سیمان و دیگری کلینکر است که کلینکر به دلیل ماندگاری بالا قابلیت انبارش در فضای باز و مقاومت بیشتر در برابر آسیب، برای صادرات جذابیت بیشتری داشته و حمل آن نیز بهصورت فله آسانتر است و کلینکر در کشور مقصد به سیمان تبدیل میشود و برای آن کشور ارزشافزوده بیشتری ایجاد میکند با این حال در مناطق شمالی و شرقی کشور، عمدتا صادرات به صورت محصول نهایی و سیمان انجام میشود.
او ادامه داد: واقعیت آن است که سرمایهگذاریهایی که در صنعت سیمان انجام شد، براساس برنامههای توسعه کشور بود اما در ادامه با رکود و عقبماندگی در بخش ساختوساز روبهرو شدیم شدیم. در دهه ۸۰ سرمایهگذاری بسیار مناسبی در صنعت سیمان انجام شد و عمده ظرفیت فعلی کشور حاصل همان سرمایهگذاریهاست و پس از آن، عملا سرمایهگذاری جدیدی صورت نگرفت و تنها پروژههایی که از قبل آغاز شده بودند، تکمیل شدند و امروز نیز سالهاست که سرمایهگذاری جدیدی در این صنعت انجام نمیشود.
الوندیان تصریح کرد: بخش عمده این پروژهها متعلق به بخشخصوصی است. البته اگر بخواهیم درباره ساختار مالکیت صنعت سیمان صحبت کنیم، حدود ۶۵درصد کارخانههای فعال کشور تحت مدیریت یا نظارت نهادهای عمومی و خصولتی قرار دارند اما این به معنای استفاده از بودجه دولت نیست چراکه این شرکتها از منابع دولتی استفاده نمیکنند اما تحت نظارت نهادهای حاکمیتی قرار دارند. برای نمونه، حدود ۳۲درصد از کل ظرفیت این صنعت در اختیار مجموعه سیمان تامین، فارس و خوزستان است که وابسته به شستا(سازمان تامین اجتماعی) بوده و بخشی نیز متعلق به مجموعه غدیر وابسته به وزارت دفاع و بخشی در اختیار بنیاد مستضعفان و بانک ملی است که این شرکتها درواقع بنگاههای خصولتی هستند که در بورس حضور دارند و برمبنای قواعد اقتصادی بخشخصوصی فعالیت میکنند. با این حال از نظر نظارت، حسابرسی و بازرسی، مشمول مقررات دولتی هستند. بنابراین نمیتوان صرفا به دلیل وابستگی سهامدار عمده، آنها را شرکتهای دولتی دانست چراکه این شرکتها سهامداران مردمی داشته و در بورس کالا و بازار سرمایه فعالیت میکنند و هم بخشخصوصی و هم این شرکتها تحت یک سازوکار مشترک در بورس کالا به خرید و فروش محصولات خود میپردازند.
سیمان و اشتغال
دبیر انجمن سیمان در این خصوص که با ظرفیت سالانه حدود ۹۰میلیون تن، چه میزان اشتغال مستقیم و غیرمستقیم در صنعت سیمان ایجاد شده است، گفت: صنعت سیمان هم یک صنعت مادر است و هم با صنایع بالادستی و پاییندستی گستردهای ارتباط دارد و علاوه بر بخش معدن، سهم قابلتوجهی از حوزه حملونقل را نیز پوشش میدهد و به طور کلی موجب آبادانی مناطق محل استقرار کارخانهها میشود. وقتی یک کارخانه سیمان در منطقهای احداث میشود، به دنبال آن زنجیره زیرساخت و توسعه راه، تامین قطعات، حملونقل، تعمیر و نگهداری ماشینآلات و سایر خدمات مورد نیاز نیز شکل میگیرد و این موضوع نقش مهمی در ایجاد امنیت اشتغال در مناطق مختلف کشور دارد. تلاش ما برای حفظ پایداری صنعت سیمان نیز با همین نگاه انجام میشود یعنی این صنعت علاوه بر سودآوری، باید از نظر اشتغال نیز پایدار بماند. اما دامنه اشتغال صنعت سیمان صرفا به کارکنان کارخانهها محدود نیست. شاید اشتغال مستقیم این صنعت حدود ۵۰هزار نفر باشد اما با احتساب فعالیت معادن، حملونقل، مراکز تحقیقاتی، دانشگاهها و سایر بخشهای وابسته، صنعت سیمان یک زنجیره گسترده از اشتغال و امنیت اقتصادی را در مناطق مختلف کشور ایجاد کرده است.
بحران انرژی
دبیر انجمن سیمان درباره ناترازیها گفت: واقعیت این است که چند سالی است با ناترازی انرژی دستوپنجه نرم میکنیم و اگرچه در سالهای نخست این موضوع صنعت را غافلگیر کرد اما امروز شرایط متفاوت است. صنعت سیمان تجربه بیشتری کسب کرده و برنامه تعمیرات اساسی کارخانهها را نیز تا حد امکان به ماههایی منتقل کرده که محدودیت انرژی وجود دارد.
به همین دلیل تنش سالهای ابتدایی تا حد زیادی مدیریت شده و امروز صنعت از نظر ذهنی آمادگی دارد که در این مقاطع زمانی با محدودیت انرژی روبهرو شود. از سوی دیگر کارخانهها ذخایر کلینکر خود را افزایش داده تا بتوانند در زمان محدودیت تولید، بازار سیمان کشور با مشکل روبهرو نشود و این موضوع به حفظ آرامش بازار کمک کرده است. اما درباره میزان برق تخصیصی؛ سال گذشته در همین مقطع زمانی، حدود ۶۵۰ مگاوات برق در اختیار صنعت سیمان قرار گرفت و در ساعات غیرپیک نیز این میزان به حدود ۷۰۰ مگاوات میرسید و به همین دلیل تولید نسبتا مناسبی داشتیم. با این حال امسال شرایط متفاوت است. از یک سو ناترازی برق تشدید شده و از سوی دیگر شرایط خاص کشور نیز بر این وضعیت اثر گذاشته و در حال حاضر حدود ۴۰۰ مگاوات برق برای صنعت سیمان تامین میشود.
او ادامه داد: از ابتدای تیرماه وزارت نیرو اعلام کرد که برای تابستان محدودیت ۸۵درصدی برق صنایع اعمال خواهد شد. اگر این تصمیم اجرا میشد، شرایط بسیار بحرانی را تجربه میکردیم و در این مدت جلسات متعددی با وزارت صمت و وزارت نیرو برگزار و خوشبختانه درنهایت وزارت نیرو در این تصمیم تجدیدنظر کرد و حداقل ۴۰۰ مگاوات برق را برای صنعت سیمان تامین کرد؛ البته بخشی از برق مورد نیاز نیز از طریق خرید برق آزاد تامین شد تا بتوانیم تولید را در حد نیاز بازار حفظ کنیم. در سهماهه نخست امسال نسبت به مدت مشابه سال گذشته حدود ۱۵درصد رشد تقاضا و فروش داشتیم؛ به همین دلیل اگر محدودیت ۸۵درصدی اعمال میشد، قطعا کشور با بحران جدی در تامین سیمان روبهرو بود. خوشبختانه با تامین ۴۰۰مگاوات برق و همچنین خرید برق از بازار آزاد، توانستیم تا حد زیادی بازار را مدیریت کنیم، هرچند دولت برای جلوگیری از بروز بحران، محدودیتهایی را در بازار اعمال کرد که در نتیجه آن حدود ۴۰درصد از بازار خود را از دست دادیم.
ایسنا
