رهایی از تله چین

استقلال در کنار و حتی جلوتر از آزادی و جمهوری اسلامی اصلی‌ترین شعار انقلابیون۱۳۵۷ بود. این شعار که در قانون اساسی نیز ردپای پررنگی دارد، به این دلیل در جریان انقلاب یادشده اوج گرفت که انقلابیون و شهروندان تصور می‌کردند وابستگی ایران به آمریکا از دلایل عقب‌ماندگی کشور بوده و باید با رهایی از غرب ایران مستقل پدیدار شود. شعار یادشده اما در عمل و در جریان کشاکش جمهوری اسلامی با آمریکا و در وضعیتی که جمهوری اسلامی در تنگنا قرار گرفت به‌آرامی راهش به سوی شرق چپ شد. نخستین‌بار روس‌ها بودند که جمهوری اسلامی برای تعادل‌بخشی به سیاست خارجی خود آنها را برگزید. پس از آن اما با افول قدرت روسیه در جهان به‌ویژه از نظر اقتصادی، جمهوری اسلامی راه خود را به سوی چین چپ کرد.

رهبری چین بدون اینکه سروصدا کند در همه سال‌های پس از ۱۳۹۷ انحصار خرید نفت و نیز فولاد و فرآورده‌های پتروشیمی ایران را به نام خود مهر زده و هنوز این وضعیت پابرجاست. رهبران حزب کمونیست چین با بی‌اعتنایی به تحریم‌های آمریکایی و- البته نرم‌خویی دوران جو بایدن- حالا تنها خریدار نفت ارزان‌شده ایرانیان هستند. واقعیت اما این است که استقلال اقتصادی جمهوری اسلامی به این معنا که بتواند درباره فروش و صادرات نفت خود و نیز دیگر کالاهای صادراتی سنجاق شده به نفت و گاز تصمیم بگیرد به دلیل انحصار خرید چین و هراس دیگر کشورها از دست بیرون شده است. این روزگار ترسناکی است که اگر روزی چینی‌ها به هردلیل برای به دست آوردن انرژی فسیلی راه خود را به سوی روسیه و نیز به سوی کشورهای عرب حاشیه خلیج فارس کج کنند آیا جمهوری اسلامی کاری از دستش برمی‌آید. واقعیت این است که محاصره دریایی ایران برخی زمزمه‌ها را بلند کرده که ترابری زمینی از چین می‌تواند جایگزین راه دریایی شود و گروهی باور دارند شاید فعال کردن بندر گوادر در پاکستان برای حمل کالا به ایران با توجه به اختیاراتی که چین در اداره آن دارد در راستای وابسته‌کردن ایران به امکانات حمل‌ونقل چین باشد. شاید گروهی در ایران باشند که بگویند حزب کمونیست چین تا آخر با آمریکا می‌جنگد و تا وقتی این جنگ پابرجاست با جمهوری اسلامی به‌مثابه متحد راهبردی عمل خواهد کرد. این گروه که شاید در نهادهای قدرت سهم و نقش بالا و پر‌رنگی در تصمیم‌گیری دارند به وجود پیمان راهبردی ایران با چین استناد می‌کنند و باور دارند چین به جمهوری اسلامی پشت پا نمی‌زند.

آنهایی که چین را متحدی استراتژیک می‌پندارند یادشان رفته همین کشور در برخی قطعنامه‌های شورای امنیت و در اثبات ادعاهای امارات بر جزایر سه‌گانه منافع استراتژیک خود را بر واسطه‌گری‌های گاه و بیگاه خود ترجیح داد و هنوز تفاهمنامه ۲۵ساله را اجرا نکرده است. چینی‌ها هنوز نشان نداده‌اند با ایران مناسباتی در اندازه یک شریک دارند و لازم است ایرانیان بدانند که وابستگی به این کشور برای آینده این سرزمین آشفتگی به بار می‌آورد. هیچ اصراری نیست ایران تا ابد در همین وضعیت بماند و بهتر است بند وابستگی به چین شل شود.