رشد پایدار معادن آسیا
جهانصنعت– تعرفهها و سیاستهای تجاری دونالد ترامپ موجب نوسانات قابلتوجه بازار و مانورهای ژئوپلیتیکی برای صنعت معدن منطقه آسیا شده است. مراکز اصلی معدنکاری در منطقه آسیا–اقیانوسیه شامل چین، هند، اندونزی و فیلیپین هستند که هریک با مجموعهای منحصربهفرد از چالشها مواجهند. این منطقه یکی از قطبهای اصلی معدنکاری جهان به شمار میرود و از ذخایر غنی، تقاضای داخلی قوی و رشد تقاضا برای فرآوری پاییندستی برخوردار است. براساس دادههای سازمان زمینشناسی ایالات متحده آسیا در سال۲۰۲۵ حدود ۶/۵۶درصد از ذخایر عناصر نادر خاکی جهان، ۳/۴۲درصد از ذخایر نیکل و سهم قابلتوجهی از ذخایر سرب (۹/۲۲درصد)، روی (۲۰درصد)، منگنز (۵/۱۶درصد)، سنگآهن (۸/۱۲درصد)، نقره (۹/۱۰درصد)، طلا (۵/۱۰درصد) و لیتیوم (۱۰درصد) را در اختیار داشته است.
با وجود این غنای منابع صنعت معدن این منطقه در حال حاضر با چشماندازی پیچیده مواجه است؛ چشماندازی که تحت تاثیر چالشهای داخلی نظیر شکافهای زیرساختی، هزینههای بالای عملیاتی و بیثباتی سیاستی قرار دارد و این عوامل با فشارهای ژئوپلیتیکی خارجی تشدید شدند.
در این میان تعرفهها و سیاستهای تجاری
دونالد ترامپ باعث ایجاد نوسانات شدید بازار و تحرکات ژئوپلیتیکی در صنعت معدن آسیا–اقیانوسیه شده است. تلاش ایالات متحده برای کاهش وابستگی به زنجیرههای تامین چین هم اختلالهایی ایجاد کرده و هم فرصتهایی جدید بههمراه آورده است. بهعنوان نمونه در ۲۷ اکتبر ۲۰۲۵ رییسجمهور آمریکا، دونالد ترامپ توافقنامههایی با ژاپن، مالزی و تایلند برای تقویت همکاری در حوزه مواد معدنی حیاتی و توسعه مشارکتهای صنعتی امضا کرد. هدف این اقدام تقویت زنجیرههای تامین آمریکا خارج از چین بوده است. درمقابل برخی کشورهای منطقه آسیا–اقیانوسیه برای مقابله با فشارهای آمریکا همکاریهای منطقهای و روابط تجاری خود با چین را عمیقتر کردند. بدین ترتیب در مجموع کشورها در حال بازتعریف جایگاه راهبردی خود در منطقه در بستر جنگهای تجاری و زنجیرههای تامین هستند.
نقش محوری زغالسنگ
زغالسنگ همچنان سنگبنای صنعت معدن آسیا-اقیانوسیه محسوب شده بهطوری که این منطقه در سال۲۰۲۴ حدود ۷/۷۲درصد از تولید جهانی زغالسنگ را به خود اختصاص داد. چین با سهم ۳/۷۱درصد از تولید منطقهای تولیدکننده غالب است و پس از آن هند با ۳/۱۶درصد و اندونزی با ۵/۱۲درصد قرار دارند. در دوره مورد پیشبینی(۲۰۲۵تا۲۰۳۰) انتظار میرود تولید زغالسنگ منطقه با نرخ رشد مرکب سالانه ۸/۰درصد افزایش یابد. این رشد محدود بازتابدهنده شرایطی متعادل است که در آن کاهش عرضه از سوی اندونزی و چین عمدتا با رشد قوی عرضه هند جبران میشود. با این حال چین تا پایان دوره چشمانداز جایگاه خود را بهعنوان تولیدکننده مسلط منطقه حفظ خواهد کرد و سهم آن تا سال۲۰۳۰ حدود ۶/۶۸درصد برآورد میشود.
انتظار میرود تولید زغالسنگ چین در دوره پیشبینی با نرخ رشد منفی ۱/۰درصد اندکی کاهش یابد؛ کاهشی که ناشی از رقابت منابع تجدیدپذیر و کیفیت پایینتر ذخایر زغالسنگ چین است که به افزایش هزینههای تولید منجر میشود.
چین؛ قدرت بلامنازع معدنکاری جهان
چین اما همچنان یک ابرقدرت معدنی است. این کشور در سال۲۰۲۴ ۸/۵۱درصد از تولید جهانی زغالسنگ، ۲/۴۳درصد سرب، ۷/۳۳درصد روی، ۵/۱۹درصد بوکسیت، ۷/۱۷درصد لیتیوم و سهم قابلتوجهی از نقره (۷/۱۲درصد)، سنگآهن (۳/۱۱درصد)، طلا (۴/۱۰درصد) و منگنز (۸/۹درصد) جهان را تولید کرده است. بهطور کلی ذخایر گسترده داخلی، سرمایهگذاری قابلتوجه دولتی، تولید انبوه انواع مواد معدنی، حضور همزمان در بخش استخراج و فرآوری و چارچوبهای سختگیرانه نظارتی چین را به ستون فقرات صنعت معدن جهانی تبدیل کرده است.
تا افق ۲۰۳۰ اما چشمانداز بخش معدن چین درمیان کالاهای مختلف بسیار متفاوت خواهد بود. گفته میشود که رشد عمدتا در مواد معدنی حیاتی متمرکز است؛ بهطوری که برای لیتیوم (۳/۳درصد)، گرافیت (۹/۲درصد) و اورانیوم (۱/۲درصد) نرخهای رشد مرکب سالانه پایداری پیشبینی میشود که ناشی از توسعههای راهبردی و پروژههای جدید است.
در بخش فلزات پایه مس با نرخ رشد ۲درصد درصدر قرار دارد که حاصل توسعه معادن موجود است. درمقابل تولید روی، سرب، منگنز و سنگآهن عمدتا ثابت باقی خواهد ماند. در بخش فلزات گرانبها تولید طلا با نرخ منفی ۲/۰درصد اندکی کاهش مییابد و تولید بوکسیت نیز بهدلیل تعطیلی چندین معدن بهویژه در استانهای شانشی و هنان تحت تاثیر مقررات سختگیرانه زیستمحیطی کاهش خواهد یافت.
هند؛ رشد پرشتاب در زغالسنگئ و سنگآهن
هند بهویژه در زغالسنگ و سنگآهن نقش مهمی در صنعت معدن آسیا-اقیانوسیه ایفا میکند. این کشور در سال۲۰۲۴ حدود ۳/۱۶درصد از تولید زغالسنگ منطقه را به خود اختصاص داد که با حمایت شرکتهایی مانند Coal India و Singareni Collieries محقق شده است. پیشبینی میشود تولید زغالسنگ هند تا سال۲۰۳۰ با نرخ رشد ۲/۵درصد افزایش یابد و به ۲/۱۵۱۱میلیون تن برسد؛ رشدی که ناشی از راهبرد دولت برای واگذاری بلوکهای زغالسنگ به شرکتهای خصوصی است. وزارت زغالسنگ هند با هدف خودکفایی (Atma-Nirbhar) برنامه افتتاح ۱۰۰معدن جدید تا سال مالی ۳۰–۲۰۲۹ را دنبال میکند. تولید سنگآهن هند نیز تا سال۲۰۳۰ با نرخ رشد ۷/۲درصد افزایش خواهد یافت.
با این حال انتظار میرود تولید بسیاری از مواد معدنی دیگر در هند با کاهش مواجه شود. نقره، روی و اورانیوم بیشترین افت را تجربه خواهند کرد و تولید سرب نیز کاهش مییابد. در مقابل بوکسیت تنها رشد محدودی (۱/۱درصد) خواهد داشت و تولید منگنز تقریبا ثابت باقی میماند.
اندونزی و فیلیپین؛ بازیگران کلیدی مواد معدنی حیاتی
اندونزی نقش محوری در تولید نیکل و کبالت منطقه دارد و در سال۲۰۲۴ حدود ۲/۸۰درصد از تولید نیکل آسیا-اقیانوسیه را به خود اختصاص داده است. این کشور بیش از نیمی از تولید جهانی نیکل را در اختیار دارد و انتظار میرود تا سال۲۰۳۰ عرضه نیکل آن با نرخ رشد ۹/۳درصد افزایش یابد. تولید کبالت اندونزی نیز تا سال۲۰۳۰ با نرخ رشد ۶/۱۵درصد افزایش خواهد یافت که ناشی از آغاز پروژههای جدید است. فیلیپین نیز یکی دیگر از بازیگران مهم منطقه محسوب میشود. این کشور در حال اجرای اصلاحات مقرراتی برای ایجاد یک نظام مالیاتی سادهتر و متعادلتر در معدنکاری فلزی مقیاس بزرگ است. این کشور در اواخر سال میلادی گذشته چارچوب مالی تقویتشدهای را معرفی کرد که ضمن تضمین سهم عادلانه دولت از درآمدها، شفافیت و حکمرانی را تقویت میکند و بر معدنکاری پایدار و فرآوری با ارزشافزوده تاکید دارد. با وجود ذخایر قابلتوجه نیکل و کبالت انتظار میرود تولید این مواد در فیلیپین تا سال۲۰۳۰ تقریبا ثابت باقی بماند زیرا ظرفیت جدیدی به بهرهبرداری نخواهد رسید.
