دیپلماسی در میدان تردید
جهان صنعت – حدود ۲۴ساعت تا پایان مهلت آتشبس دوهفتهای مانده و اگرچه اغلب شواهد ناظر بر این است که احتمال برگزاری دور دوم مذاکرات اسلامآباد تا پیش از روز چهارشنبه بسیار بعید به نظر میرسد و نشانه روشنی نیز از نزدیک شدن نظرات طرفین به یکدیگر رویت نشده اما دستکم شاهد تسریح روند تحولات بهنحوی کمسابقه هستیم؛ تحولاتی که اگر با همین شتاب در ساعات آینده نیز طی شود، بعید نیست که دیپلماتهای ایرانی و آمریکایی را پیش از پایان مهلت آتشبس به اسلامآباد کشانده و مقابل یکدیگر دور میز مذاکرات بنشاند یا دستکم زمینه تمدید مهلت آتشبس را فراهم کند تا مگر این دیپلماتها بتوانند در فرصت مقتضی دور دوم مذاکرات اسلامآباد را از سر بگیرند.
تماس تلفنی شریف و پزشکیان
شاید یکی از مهمترین این رویدادهای پرشمار در ۲۴ساعت گذشته خبری بود که به نقل از منابع پاکستانی مخابره شد و از تماس تلفنی میان نخستوزیر پاکستان و رییسجمهور ایران حکایت داشت. بنابر گزارش منابع پاکستانی شهباز شریف، نخستوزیر پاکستان در یک تماس تلفنی «گرم و صمیمانه» با مسعود پزشکیان رییسجمهوری اسلامی ایران با او درباره آخرین وضعیت تحولات اخیر گفتوگو کرده و در بخشی از سخنانش به پزشکیان گفته که پاکستان «کاملا به تلاشهای صادقانه و خالصانه خود برای پیشبرد صلح و امنیت منطقهای متعهد است.» هرچند در حالی که شهباز شریف از مسعود پزشکیان برای اعزام «هیات عالیرتبه» به اسلامآباد برای مذاکره با ایالاتمتحده در هفته گذشته تشکر کرد گزارش این تماس ۴۵دقیقهای هیچ اشارهای به زمان احتمالی دور بعدی مذاکرات نداشته است.
این در حالی بود که دونالد ترامپ رییسجمهور آمریکا ادعا کرده که یک هیات آمریکایی برای «مذاکره با ایران» به پاکستان میرود هرچند ایران دستکم تا زمان نگارش این گزارش در واپسین ساعات روز دوشنبه هنوز این موضوع را بهطور رسمی تایید نکرده که هیات ایرانی راهی اسلامآباد خواهد شد یا نه.
دیدار وزیر کشور پاکستان با سفیران ایران و آمریکا در اسلامآباد
همزمان اما دیروز خبر دیگری آمد که احتمال برگزاری دور دوم مذاکرات را افزایش داد. خبری که بنابر آن محسن نقوی، وزیر کشور پاکستان در دیداری با رضا امیریمقدم، سفیر جمهوری اسلامی ایران در اسلامآباد بر اهمیت راهحلهای پایدار از طریق گفتوگو و دیپلماسی برای کاهش تنشهای منطقهای تاکید کرده است. در این دیدار که با حضور مقامهای بلندپایه انتظامی ازجمله پلیس پایتخت پاکستان برگزار شد طرفین درمورد تحولات منطقهای بهویژه موضوع دور دوم مذاکرات ایران و آمریکا رایزنی کردند. این درحالی بود که مقامهای پاکستانی اعلام کردند که اقدامات لازم برای مدیریت و تسهیل هرگونه روند دیپلماتیک احتمالی در آینده در حال انجام و اسلامآباد همچنان به سیاست حمایت از گفتوگو و کاهش تنشها پایبند است. محسن نقوی، وزیر کشور پاکستان روز دوشنبه با سفیر آمریکا در اسلامآباد نیز دیدار کرده است؛ رویدای که باعث شد بسیاری از ناظران از این سخن بگویند که قاعدتا دیدار این مقام ارشد پاکستانی با سفیر جمهوری اسلامی نیز احتمالا به مذاکرات ایران و آمریکا مرتبط بوده است.
رایزنی تلفنی وزیران خارجه ایران و پاکستان
همزمان اما با تشدید فعالیتهای شهباز شریف، نخستوزیر و محسن نقوی، وزیر کشور پاکستان در راستای ترغیب مقامهای جمهوری اسلامی به شرکت در دور دوم مذاکره با ایالاتمتحده و وزیر امور خارجه این کشور نیز تلاشهای خود را افزایش داده است. بر این اساس محمد اسحاقدار، معاون نخستوزیر و وزیر امور خارجه پاکستان در تماسی تلفنی با سیدعباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران راجع به تحولات منطقه و مسائل مرتبط با آتشبس گفتوگو کردند. معاون نخستوزیر پاکستان با تشریح تلاشهای این کشور برای خاتمه جنگ و برقراری صلح در منطقه بر آمادگی این کشور برای ادامه رایزنیها در این زمینه تاکید کرد. عراقچی نیز ضمن قدردانی از مساعی جمیله و میانجیگری پاکستان در مذاکرات مرتبط با آتشبس و خاتمه جنگ رویکرد مسوولانه ایران در ورود به روند دیپلماتیک برای خاتمه جنگ را یادآور شد و با اشاره به تجارب تلخ یک سال گذشته و بدعهدیهای مکرر آمریکا بهویژه تجاوز نظامی به ایران در میانه مذاکرات در خردادماه و اسفند۱۴۰۴ اقدامات اخیر این کشور در نقض آتشبس، تهدید بنادر و سواحل و شناورهای ایرانی، لفاظیهای تهدیدآمیز، طرح خواستههای نامعقول و تناقضگوییهای مستمر را نشانههای روشنی از بدنیتی و عدم جدیت آمریکا در دیپلماسی دانست و تصریح کرد: «جمهوری اسلامی ایران از همه ظرفیتهای خود برای صیانت از منافع و امنیت ملی ایران استفاده خواهد کرد.»
تشدید تنش در روابط تهران و واشنگتن در آستانه اتمام آتشبس
هرچند چنانکه اشاره شد کماکان نشانه مثبتی از سفر هیات ایرانی به اسلامآباد قابل رویت نیست. آن هم در حالی که روز گذشته خبرگزاری صداوسیما به نقل از یک عضو هیات مذاکرهکننده ایران که نخواست نامش فاش شود اعلام کرد که دورنمای روشنی برای مذاکرات «نتیجهبخش» با آمریکا متصور نیستیم. این مواضع بهویژه پس از حمله ناوگان ارتش ایالاتمتحده به کشتی تجاری ایرانی در دریای عمان افزایش یافته است؛ اقدامی که با واکنش پکن نیز مواجه شد. بر این اساس وزارت خارجه چین یورش به کشتی باری ایرانی و توقیف آن در آبهای عمان به دست ارتش آمریکا را محکوم کرده هرچند پکن درعین حال تاکید کرده که مذاکرات ایران و آمریکا در مرحله حساسی قرار دارد.
وزارت امور خارجه چین با ابراز نگرانی نسبتبه توقیف کشتی باری ایرانی «توسکا» آنهم در شرایطی که مذاکرات ایران و آمریکا در مرحله حساسی قرار داشته اعلام کرد: «ما نقش سازندهای در مذاکرات ایران و آمریکا ایفا خواهیم کرد.» همزمان گوئو جیاکون، سخنگوی وزارت امور خارجه چین نیز ابراز امیدواری کرد که همه طرفهای مربوطه رویکردی مسوولانه اتخاذ کرده، به توافق آتشبس پایبند باشند و از تشدید تنشها یا تشدید تضادها خودداری کنند. گوئو گفت: «تنگههرمز یک آبراه بینالمللی است و اطمینان حاصل کنید که عبور بدون مانع از آن در خدمت منافع مشترک کشورهای منطقه و جامعه بینالمللی است.» چین در عین حال خواستار از سرگیری فعالیت عادی این آبراه شده است.
از بررسی طرح تازه آمریکا تا عدم تصمیمگیری درباره حضور در اسلامآباد
باوجود تمامی این تلاشها اما سخنگوی وزارت امور خارجه در جریان نشست مطبوعاتی روز گذشته خود در واکنش به پرسشهای متعدد خبرنگاران درباره دور بعدی مذاکرات ایران و آمریکا در اسلامآباد گفت که تاکنون تصمیمی در این رابطه اتخاذ نشده است. اسماعیل بقایی که از همان نخستین دقایق نشست مطبوعاتی روز گذشته با پرسشهایی درباره احتمال برگزاری دور دوم مذاکرات اسلامآباد مواجه بود در واکنش به نخستین پرسش در این رابطه سعی کرد با پاسخی دوپهلو و کوتاه از ارائه توضیحات تکمیلی شانه خالی کند اما در ادامه وقتی با پرسشهای بیشتری در این رابطه مواجه شد به تدریج نکاتی را در رابطه با ابعاد گوناگون مساله مطرح کرد. او ازجمله به حمله اخیر ارتش آمریکا به کشتی تجاری ایران اشاره کرد و گفت: «در چنین وضعیتی میبینیم که رفتار و گفتار آمریکاییها در ارتباط با دیپلماسی با یکدیگر سازگاری ندارد و این اقدامات بدگمانی ایرانیان را نسبتبه نیت آمریکاییها در این فرآیند تشدید میکند.»
بقائی که در ادامه به ادعاهای منتشر شده طی روزهای اخیر درخصوص حمله نیروهای مسلح جمهوری اسلامی به دوکشتی هندی واکنش نشان میدهد تاکید کرد که این مساله کماکان در حال بررسی است که آیا واقعا این اتفاق از سوی نیروهای ما بوده یا نه؟! او در پاسخ به سوالی دیگر درباره قرارگرفتن در آستانه پایان آتشبس دوهفتهای تصریح کرد: «ما برای تامین منافع ملی ایران قائل به ضربالاجل و اولتیماتوم نیستیم» اما شاید مهمترین بخش صحبتهای بقائی در این نشست مطبوعاتی آنجا بود که یکی از خبرنگاران از او درباره اخبار منتشر شده در رسانهها در مورد ارائه طرح جدید آمریکاییها و انتقال آن ازسوی فرمانده ارتش پاکستان به تهران پرسید و بقائی در پاسخ گفت: «طبیعی است که در روند مذاکراتی نقطه نظرات از سوی طرفین بیان میشود و طرفین به یکدیگر پیشنهاداتی را ارائه میکنند. بنابراین اینکه ما از کلمه پیشنهاد «جدید» استفاده کنیم دقیق نیست.» سخنگوی دستگاه دیپلماسی جمهوری اسلامی با تاکید بر اینکه طرف مقابل دائم خواستههای خود را عوض میکند ولی مواضع و دیدگاههای ما در روند مذاکراتی ثابت است، گفت: «مسائلی که درمورد جزئیات پیشنهادها در رسانهها مطرح میشود قابلتایید نیست و گمانهزنی رسانهای است.» بقائی در عین حال تصریح کرد: «بررسی ما در مورد طرح پیشنهادی آمریکا که در جریان سفر فرمانده ارتش پاکستان به ایران به تهران منتقل شد ادامه دارد و این طرح کماکان در حال بررسی است.»
سخنگوی وزارت خارجه که در بخشی از این نشست مطبوعاتی بار دیگر تاکید کرد که ایران اساسا ما در مورد توانمندی دفاعی خود گفتوگویی نمیکند، در ادامه در پاسخ به پرسش خبرنگاری درباره درخواست طرف آمریکایی برای غنیسازی صفر تصریح کرد: «متاسفانه آمریکا بهسختی از تجارب قبلی درس میگیرد. آمریکا اصرار بر برخی از مواضع نامعقول و غیرواقعبینانه دارد با وجود اینکه قبلا آنها را آزموده است. ما ایرانیها میگوییم آزموده را آزمودن خطاست اما ظاهرا طرفهای مقابل اصرار دارند این خطا را بار دیگر تکرار کنند و طبیعتا پاسخ متفاوتی از موارد قبلی نخواهند گرفت.» سخنگوی دستگاه دیپلماسی در پاسخ به این سوال که با توجه به مواضع متناقض مقامهای آمریکایی چقدر میتوان به آینده این روند خوشبین بود، گفت: «ما قطعا خوشبین نیستیم بلکه واقعبین هستیم و تجارب ۶۰تا۷۰سال اخیر ما را به شدت واقعبین کرده و در حد بدبینی مفرط نسبت به رویکردهای آمریکا رسانده است.» او تاکید کرد که بدبین بودن به دشمن عین خردورزی است.
سخنگوی وزارت امور خارجه در پاسخ به این سوال که در حال حاضر نه سخن از مذاکره و توافق برای رسیدن به صلح بوده و نه وضعیت بهگونهای است که بتوان بهطور قطعی از ورود به جنگ سخن گفت. در این زمینه تحلیلی وجود دارد که وضعیت «نه جنگ و نه صلح» بیشتر به سود رژیم صهیونیستی است آیا با این تحلیل موافق هستید؟» گفت: «بله» اما در حالی که برخی رسانهها مدعی شدند که تیم آمریکایی به ریاست جیدی ونس راهی پاکستان شده سخنگوی دستگاه دیپلماسی تاکید کرد: «ما براساس منافع و مصالح خود تصمیمگیری میکنیم. در مورد هر تفاهم یا توافق احتمالی نیز باید بهنحوی عمل کنیم که اهرمها و توانمندیهای خودمان تضمینکننده اجرای آن تفاهم باشد.» او اضافه کرد: «اینکه سفر کردند یا گفتند قصد سفر دارند موضوعی است که به خودشان مربوط میشود اما همانطور که عرض کردم به این دلیل روشن که نشانه جدی از عزم آمریکا نمیبینیم و برعکس نشانههای مکرر و متعددی از نبود جدیت مشاهده میشود. نمیتوان از پیشبرد دیپلماسی در معنای واقعی و متعارف آن سخن گفت ولی دیپلماسی به معنای دیکته کردن را دنبال کرد.» بقایی در پایان خاطرنشان کرد: «همانطور که پیش از این گفتم درباره اینکه دور بعدی مذاکرات برگزار میشود یا خیر و چه زمانی و چگونه خواهد بود تصمیمی اتخاذ نشده است. بنابراین اگر چنین تصمیمی گرفته شود درباره مباحث شکلی و جزئیات آن نیز بهطور طبیعی در زمان خود صحبت خواهد شد.»
