حمله به قلب پتروشیمی ایران
جهان صنعت- این خبرتلخ است، برای صنعت پتروشیمی درد دارد. ماهشهر عزادار پتروشیمیهاست.؛ عزایی که دشمن صهیونی و آمریکاییها مسبب آن هستند. صنایعی که نه فقط میلیاردها دلار سرمایه برای به ثمر نشستنشان صرف شده بلکه عمر و جوانی صدها هزار کارگر و مهندس زیر گرمای ۵۰ درجه آنها را شکوفا کرده بود. پتروشیمیهایی که نگین خاورمیانه بودند. نماد غرور ملی و ایران. خبرهایی که میرسد لحظه به لحظه تلختر میشود. از خاموشی صنعت یوتیلیتی تا توقف رفرمیتهای تولید بنزین.
اگرچه هنوز و تا لحظه نگارش این گزارش اطلاع دقیقی از حملهکننده به پتروشیمیها رسما اعلام نشده اما برخی گزارشها نشان میدهد که حمله از خاک عربستان کلید خورده است؛ رقیب بزرگ صنعت نفت و پتروشیمی ایران، رقیبی که از فرصت جنگ برای متوقف کردن صنایع مرتبط با نفت و گاز ایران دریغ نمیکند.
اصابت به تاسیسات یوتیلیتی منطقه پتروشیمی ماهشهر، اگر در ابعاد گزارششده رخ داده باشد، صرفا یک حادثه صنعتی نیست بلکه رویدادی با پیامدهای ملی در سطح تولید، صادرات غیرنفتی و بازار سرمایه محسوب میشود. منطقه ویژه پتروشیمی ماهشهر یکی از دو قطب اصلی صنعت پتروشیمی ایران است . مجموعهای که هزاران نیروی انسانی در آن فعالند. این خوشه صنعتی سهم قابلتوجهی از ظرفیت پتروشیمی کشور را تشکیل میدهد و نقش آن در ارزآوری غیرنفتی ایران طی سالهای اخیر برجسته بوده است.
براساس برآوردهای صنعتی و گزارشهای رسمی، منطقه ویژه پتروشیمی ماهشهر حدود ۳۵ تا ۴۰درصد ظرفیت پتروشیمی ایران را در اختیار دارد و رقمی در حدود ۳۳ تا ۳۸میلیون تن ظرفیت اسمی سالانه از مجموع ۹۶میلیون تن کشور در این منطقه متمرکز است. این رقم، یعنی ماهشهر بهتنهایی تقریبا هموزن کل برخی کشورهای منطقه در ظرفیت پتروشیمی است.
مجتمعهایی که دیروز در ماهشهر مورد هدف قرار گرفتهاند، صنایع فعال بورسی هستند. میلیاردها دلار سرمایه مارون، امیرکبیر، تندگویان و فجر انرژی خلیجفارس در اثر این حمله از دست رفته است. اهمیت این شرکتها تنها به ارزش بازار آنها محدود نیست بلکه به دلیل نقش آنها در زنجیره تامین پلیمر، الفین، PET و یوتیلیتی صنعتی، توقف فعالیتشان میتواند به توقف زنجیره پاییندستی صنایع پلاستیک، بستهبندی، نساجی و خودرو نیز منجر شود زیرا بخشی از زنجیره تولید مواد پایه شیمیایی ایران را تشکیل میدهند. این مجتمعها طیفی از محصولات شامل اتیلن، پلیاتیلن، گلایکولها، PET و خوراک صنایع پاییندستی را تولید میکنند.
حمله به مادرپتروشیمی ایران
از مجتمعهایی که در جریان حملات اخیر مورد اصابت قرار گرفته، پتروشیمی بندر امام است. یکی از قدیمیترین و بزرگترین مجتمعهای پتروشیمی ایران که از دهه۵۰ به عنوان یکی از ستونهای زنجیره ارزش صنعت پتروشیمی کشور فعالیت میکند. این مجتمع طیفی از محصولات پایه شامل اتیلن، پروپیلن، بوتادین، بنزن، تولوئن، زایلن و پلیمرهای پایه را تولید و بخش مهمی از خوراک صنایع پاییندستی را تامین میکند.
بندر امام با برخورداری از زنجیره کامل الفین و آروماتیک، عملا یکی از مراکز مادر صنعت پتروشیمی ایران محسوب میشود. ظرفیت تولید این مجتمع چندین میلیون تن در سال برآورد میشود و صادرات آن بهتنهایی حدود ۵/۱میلیون تن محصول با ارزآوری نزدیک به ۸۹۰میلیون دلار گزارش شده است.
سهامدار اصلی پتروشیمی بندر امام، هلدینگ صنایع پتروشیمی خلیجفارس با حدود ۶۹درصد مالکیت است و باقی سهام در اختیار شرکتهای تابعه و سهامداران بازار سرمایه قرار دارد. گزارشها نشان میدهد که ارزش سرمایهگذاری انجامشده در این مجتمع طی دهههای توسعهای صنعت پتروشیمی ایران قابل برآورد نیست به این دلیل که ارزش جایگزینی آن بهمراتب بالاتر از ارزش دفتری ثبتشده است. این مجتمع بهتنهایی یکی از منابع مهم تامین ارز صادراتی کشور محسوب میشود.
پتروشیمی امیرکبیر هم هدف دیگر حملات دشمن صهیونی و آمریکا بوده است. پتروشیمی امیرکبیر از مجتمعهای کلیدی منطقه ماهشهر است که بهعنوان یکی از بزرگترین تولیدکنندگان پلیاتیلن سبک، سنگین و خطی ایران شناخته میشود. واحد الفین این مجتمع ظرفیت تولید سالانه حدود ۵۲۰هزار تن اتیلن دارد و در کنار آن واحدهای پلیمر متعددی فعال هستند.
سهامدار اصلی پتروشیمی امیرکبیر، شرکت سرمایهگذاری رفاه با حدود ۵۱درصد مالکیت است. صندوق بازنشستگی کشوری نیز سهم قابلتوجهی در مالکیت آن دارد. EPS این شرکت وابستگی زیادی به قیمت جهانی پلیاتیلن دارد و در سالهای اخیر در محدوده متوسط صنعت قرار داشته است. سهم سهامداران خرد حدود ۲۰ تا ۳۰درصد برآورد میشود.
پتروشیمی مارون هدف دیگر این حملات بوده است. یکی دیگر از مجتمعهای کلیدی ماهشهر که با ظرفیت تولید حدود ۱.۱میلیون تن اتیلن، ۳۰۰هزار تن پلیاتیلن سنگین، ۳۰۰هزار تن پلیپروپیلن و بیش از ۴۴۰هزار تن گلایکول در سال، یکی از بزرگترین تولیدکنندگان الفین کشور محسوب میشود. این مجتمع که در قالب پروژه الفین هفتم توسعه یافت با تکمیل زنجیره تولید از بازیافت اتان تا تولید محصولات پلیمری، جایگاه ویژهای در صادرات پتروشیمی ایران پیدا کرد.
مارون یکی از سودآورترین شرکتهای پتروشیمی بورس تهران است. درآمد سالانه این شرکت در سالهای اخیر در محدوده چند دههزار میلیارد تومان قرار داشته و EPS آن معمولا در سطح بالایی نسبت به متوسط صنعت بوده است. سهامداران عمده این شرکت شامل صندوق بازنشستگی صنعت نفت و شرکتهای سرمایهگذاری پتروشیمی هستند. سهم شناور آزاد آن حدود ۱۵ تا ۲۵درصد برآورد میشود.
مارون از جمله شرکتهایی است که بخش قابلتوجهی از تولید خود را صادر میکند و بهطور سنتی یکی از نمادهای دلاری بازار سرمایه ایران محسوب میشود. رشد درآمد فروش این شرکت در سالهای اخیر نیز قابلتوجه گزارش شده است.
در کنار این دو مجتمع، پتروشیمی شهید تندگویان هم نقش مهمی در زنجیره تامین مواد اولیه صنایع بستهبندی و نساجی کشور دارد. این مجتمع تولیدکننده PET بطری و الیاف است که ماده اولیه بسیاری از صنایع پاییندستی محسوب میشود. ظرفیت تولید این مجتمع در زنجیره PET کشور جایگاه راهبردی دارد و بخش قابلتوجهی از تولید آن نیز صادر میشود. سهامدار عمده این شرکت هلدینگ صنایع پتروشیمی خلیجفارس است و سهم سهامداران خرد آن در حدود ۱۵ تا ۲۵درصد برآورد میشود.
در پی حملات دیروز، حمله به شرکت فجر انرژی نگرانکنندهتر است. اگرچه این شرکت تولیدکننده محصول پتروشیمی نیست اما بهعنوان تامینکننده برق، بخار، آب صنعتی و نیتروژن برای مجتمعهای منطقه نقش حیات بخش دارد و عملا ستون فقرات عملیاتی خوشه ماهشهر محسوب میشود.
فجر انرژی خلیجفارس نقش زیرساختی دارد و درآمد آن از محل فروش برق، بخار و خدمات صنعتی به مجتمعهای منطقه تامین میشود. سهامدار اصلی آن نیز هلدینگ خلیجفارس است. سهم سهامداران خرد آن حدود ۲۰درصد برآورد میشود.
از منظر ارزش بازار، مجموع این چهار نماد بین ۷ تا ۱۱میلیارد دلار برآورد میشود که نشاندهنده اهمیت آنها در بازار سرمایه ایران است.
خارچشم الجبیل، الرویس و راسلفان
از منظر اقتصاد کلان، صنعت پتروشیمی سهم قابلتوجهی در صادرات غیرنفتی ایران دارد و در برخی سالها یکی از سه منبع اصلی ارزآوری کشور بوده است. فروش محصولات پتروشیمی ایران در یک دوره اخیر حدود ۵/۱۰میلیارد دلار برآورد شده است. بخش مهمی از این رقم به مجتمعهای جنوب کشور از جمله ماهشهر مربوط میشود.
آنچه در ماهشهر هدف قرار گرفته در چارچوب رقابت منطقهای هم نگرانکننده است. صنایع پتروشیمی ماهشهر در منطقه خلیجفارس رقیب صنایع پتروشیمی کشورهایی مانند عربستان، امارات و قطر هستند که سرمایهگذاری گستردهای در این صنعت انجام دادهاند.
اگرچه صنایع پتروشیمی ماهشهر در مقیاس منطقهای در سطح سایتهای صنعتی متوسط قرار میگیرند و با هلدینگهای چندملیتی بزرگی مانند SABIC قابل مقایسه نیستند اما در چارچوب اقتصاد ایران از ستونهای اصلی تولید صنعتی کشور بهشمار میآیند. از همین رو هرگونه آسیب به مجتمعهای پتروشیمی این منطقه میتواند پیامدهایی فراتر از حوزه صنعت داشته باشد و بازار سرمایه را نیز با خسران مواجه کند چراکه این مجتمعها از نمادهای اثرگذار صنعت پتروشیمی محسوب میشوند و اختلال در فعالیت آنها میتواند بر شاخصهای بورسی و تراز ارزی کشور اثرگذار باشد.
این مجتمعها نهتنها بخش مهمی از ظرفیت تولید پتروشیمی کشور را در اختیار دارند بلکه سهم قابلتوجهی نیز در صادرات غیرنفتی ایران ایفا میکنند. برآوردهای صنعتی نشان میدهد منطقه ویژه پتروشیمی ماهشهر بهتنهایی حدود ۳۵ تا ۴۰درصد ظرفیت تولید پتروشیمی ایران، معادل بیش از ۳۰میلیون تن در سال را به خود اختصاص داده است. بنابراین هرگونه اختلال در زیرساختهای این منطقه صرفا یک حادثه صنعتی محدود تلقی نمیشود بلکه میتواند یکی از مهمترین منابع ارزآوری غیرنفتی کشور را تحتتاثیر مستقیم قرار دهد.
از این منظر بررسی دقیق وضعیت عملیاتی مجتمعهای منطقه در روزهای آینده برای ارزیابی ابعاد واقعی اثر این حادثه بر اقتصاد صنعتی ایران اهمیت ویژهای خواهد داشت.
