حاشیه سود به صفر رسید
منیر حضوری– مشکلات فعلی ناشی از ضعف زیرساختها و موانع صادراتی باعث شده که امروز کارشناسان از کاهش شدید حاشیه سود فولادیها و پیامدهای آن ازجمله مشکلات اجتماعی و اقتصادی گسترده سخن بگویند.
درحالیکه ایران صادرکننده گاز است اما سیاستهای انرژی از جمله هزینههای بالاتر در قیاس با کشورهای منطقه باعث شده که فعال فولادی با چالش روبهرو شود. براساس ارقام و اعداد کشورهایی همچون قطر، عمان و عربستان گاز را با قیمت ۶سنت به صنایع خود عرضه میکنند اما در ایران برای همین شرایط باید حدود ۱۷سنت پرداخت کرد! موضوع دیگر محدودیتهای صادراتی فولادیهاست که شامل اعمال عوارض بوده؛ موضوعی که این صنعت استراتژیک را به مرز زیاندهی و تعطیلی رسانده است. در رابطه با مشکل صادراتی باید گفت که بخش زیادی از ارز صادراتی بهخاطر وجود کارت بازرگانی یکبارمصرف به کشور باز نمیگردد. بهطوریکه گفته میشود حدود ۶۰درصد صادرات فولاد توسط غیرتولیدکنندگان با وجود کارتهای بازرگانی اجارهای انجام میشود؛ موضوعیکه شفافیتها درخصوص بازگشت ارز حاصل از صادرات را کمرنگ میکند.
مشکلات زیرساختی و ضعف صادرات اما باعث شده که حاشیه سود شرکتهای بزرگ طی سالیان اخیر از ۳۲درصد به ۱۲درصد کاهش یابد! این در حالی است که تورم بیش از ۵۰درصد و هزینه تولید نیز روبهفزونی بوده است. امروز بهصفررسیدن حاشیه سود برخی فولادیهای بزرگ باعث شده برخی واحدها متوقف شوند؛ مسالهای که درصورت عدم اصلاح در سال آینده نیز ادامهدار بوده و باعث خواهد شد که کارخانهها یکی پساز دیگری رو به تعطیلی بروند اما یهتر است بدانیم که اینمساله صرفا درخصوص واحدهای بزرگ فولادی است. درباره واحدهای کوچک نیز تو خود حدیث مفصل بخوان از این مجمل!
زنگ خطر بقا
وحید یعقوبی، معاون اجرایی انجمن تولیدکنندگان فولاد ایران از مهمترین دغدغه فعالان فولادی در شرایط فعلی کشور سخن گفت و به «جهانصنعت» اظهار داشت: حاشیه سود فولادسازان کشور بهشدت کاهش یافته و تابآوری صنعت فولاد به مرحله بحران رسیده است. درمیان شرکتهای بزرگ فولادی بورسی طی پنجسال گذشته از حدود ۳۲درصد در سال۱۳۹۹ به حدود ۱۲درصد در سال۱۴۰۳ رسیده و در نیمهنخست سال۱۴۰۴ به حدود ۶درصد کاهش یافته است! او هشدار داد: هیچ صنعتی نمیتواند با سود ۶درصد در شرایط تورم بالای ۵۰درصد و هزینه تامین مالی بیشاز ۴۰درصد به فعالیت ادامه دهد. درنتیجه برخی واحدها بهویژه در بخش ذوب القایی در استانهای اصفهان و یزد فعالیت خود را متوقف کردند. متاسفانه براساس آمارها حاشیه سود برخی فولادیهای بزرگ به نزدیک صفر رسیده؛ موضوعی که به تعطیلی برخی کارخانهها در سال آینده منجر خواهد شد. وی با اشاره به نقش اشتغال صنعت فولاد گفت: تعطیلی واحدهای فولادی بزرگ میتواند پیامدهای اقتصادی، اجتماعی و حتی امنیتی درپی داشته باشد.
سیاستهای صادراتی؛ از حمایت تا تنبیه
بهگفته اینمقام صنفی، در شرایط تحریم آمریکا انتظار میرفت سیاستها درجهت تسهیل صادرات فولاد باشد اما درعمل عکس آن اتفاق افتاده است. بهطوریکه از سال۱۴۰۰ شاهد وضع عوارض صادراتی بر زنجیره فولاد، لغو معافیت مالیاتی صادرات و الزام بازگشت ارز با نرخ دولتی شدیم. وی تصریح کرد: مجموعه سیاستهای دولت در سالهای اخیر بیشتر شبیه تنبیه صادرات بوده تا حمایت و تشویق!
او اظهار داشت: سال جاری شاهد رشد حجمی صادرات فولاد هستیم اما آیا ارز صادرات به کشور بازگشته است؟ صادراتی که توسط تولیدکننده و بازرگان شناسنامهدار صورت میگیرد بحث جدایی دارد اما برای مابقی آن مشخص نیست که چه شرایطی حاکم است؟! متاسفانه وضعیت کارتهای بازرگانی یکبارمصرف و اجارهای هنوز اصلاح نشده است. یعقوبی به سهم پایین تولیدکنندگان از صادرات فولاد تاکید کرد و گفت: حدود ۶۰درصد صادرات فولاد توسط غیرتولیدکنندگان و کارتهای بازرگانی اجارهای انجام میشود و مشخص نیست چه میزان ارز حاصل از آن به کشور بازمیگردد. او تصریح داشت: باید صادرات فولاد صرفا توسط تولیدکنندگان و تجار شناسنامهدار انجام و این مهم ساماندهی شود.
وی با اشاره به پتانسیل صادرات فولاد ایران گفت: درصورت حذف موانع موجود صادرات فولاد میتواند از حدود ۵/۶میلیارد دلار فعلی به حدود ۱۰میلیارد دلار افزایش یابد. درواقع اقدامات تشویقی و تسهیل صادرات ازجمله معافیت مالیاتی اعمال عوارض صادراتی در ابتدای زنجیره ازجمله انتظارات فعالان فولادی است. این درحالی است که معافیت مالیاتی لغو شده و برای محصولی که قابلیت ارزآوری دارد عوارض وضع میشود! معاون اجرایی انجمن فولاد درادامه یکیاز اقدامات مثبت دولت را حذف الزام عرضه ارز صادراتی با نرخ نیما دانست و گفت: اینتصمیم انگیزه صادرات را افزایش داده و میتواند صادرات فولاد را تا پایان سال به حدود ۸میلیارد دلار برساند. پیشاز این تولید کنندهها ملزم بودند که ارز صادراتی خود را با نرخ دولتی عرضه کنند که انگیزهای برای صادرات باقی نمیگذاشت؛ موضوعیکه باعث شده بود صرفه اقتصادی صادرات از بین برود اما حالا تولیدکننده میتواند با همان نرخی که مواد اولیه را تهیه کرده با همان نرخ هم صادرات کند و ارز را به کشور بازگرداند.
ازبینرفتن مزیت نسبی فولاد ایران
معاون اجرایی انجمن تولیدکنندگان فولاد ایران با اشاره به مشکلات زیرساختی و اجحافهایی که در حوزه انرژی برای صنعت فولاد صورت میگیرد، گفت: صنعت فولاد تنها حدود ۷درصد برق کشور را مصرف میکند اما بیش از نیمی از محدودیتهای برق متوجه این صنعت است! در حوزه گاز نیز فولاد با وجود مصرف حدود ۵درصد از گاز کشور سهمی نزدیک به ۳۰درصد از درآمد شرکت ملی گاز را تامین میکند و درعینحال اولین صنعتی است که با قطع گاز مواجه میشود! یعقوبی تاکید کرد: ایران بهعنوان دارنده دومینذخایر گازی جهان شناخته میشود اما صنعت فولاد ایران نهتنها یارانه انرژی دریافت نکرده بلکه گاز را با نرخی بالاتراز متوسط منطقه خریداری میکند! او تصریح داشت: صنعت فولاد نهتنها از برق و گاز دیگر یارانهای دریافت نکرده بلکه بالاتر از نرخ منطقه نیز بابت آن پرداخت میکند درحالیکه کشورهایی مانند قطر، عمان و عربستان گاز را با قیمت حدود ۵تا۶سنت به صنایع خود عرضه میکنند اما صنعت فولاد ایران باید حدود ۱۷سنت بپردازد بنابراین فعال اقتصادی ما سهبرابر صنعت فولاد منطقه برای گاز هزینه میکند! معاون اجرایی انجمن تولیدکنندگان فولاد ایران با اشاره به اینکه در عرصه برق نیز همین مشکل وجود دارد، اظهار داشت: هزینه برق صنعت فولاد حدود ۵سنت میشود و این در حالی است که زمانی طرح شده بود که صنعت فولاد دارای مزیت نسبی است. درواقع در گذشته وجود ذخایر سنگآهن و انرژی ارزان در تولید فولاد مزیت رقابتی ایران بود اما امروز سنگآهن با قیمت جهانی عرضه میشود و انرژی نیز گرانتر از منطقه در اختیار تولیدکننده قرار میگیرد. با این شرایط مزیت نسبی فولاد ایران عملا از بین رفته و توان صادراتی این صنعت بهشدت تضعیف شده است. بدین ترتیب با این سیاستها توان صادراتی و ارزآوری فولاد کشور ضربه دیده است.
ارزش صادرات زنجیره فولاد
آمارهای انجمن تولیدکنندگان فولاد نشان میدهد صادرات زنجیره آهن و فولاد در ۹ماه نخست امسال با رشد ۴۳درصدی به حدود ۳۰میلیونو۳۹۳هزارتن رسیده اما درمقابل صادرات مقاطع طویل فولادی هم در حجم و هم در ارزش دلاری کاهش یافته و نگرانیها درباره تشدید خامفروشی و کاهش خوراک واحدهای تولیدی افزایش یافته است. براساس دادههای منتشرشده ازسوی انجمن تولیدکنندگان فولاد ایران، حجم صادرات کل زنجیره آهن و فولاد طی ۹ماهه نخست امسال با عبور از مرز ۳۰میلیونو۳۹۳هزارتن نسبتبه مدت مشابه سال قبل رشد ۴۳درصدی را محقق کرد و از نظر ارزش دلاری صادرات نیز باعبور از مرز ششمیلیارد دلار (۶۰۴۸میلیوندلار) ۲۷درصد نسبتبه ۹ماهه سالگذشته رشد داشت. براساس این آمارها صادرات کل مقاطع تخت فولادی شامل ورق گرم، ورق سرد و ورق پوششدار فولادی با رشد ۲۳۵درصدی نسبتبه ۹ماهه سال گذشته به یکمیلیونو۲۹هزارتن رسید که منجربه رشد ۱۶۱درصدی در ارزش دلاری صادرات این گروه از محصولات فولادی شده است. فولاد میانی با حجم صادرات ۶میلیونو۱۳۶هزارتن به رشد ۳۹درصدی در حجم رسیده و با ارزش صادراتی ۵/۲میلیاد دلار نسبتبه ۹ماهه سال گذشته ۲۴درصد رشد کرد.
آهن اسفنجی، گندله سنگآهن و کنسانتره سنگآهن هرکدام بهترتیب با صادرات ۱۶۶۴هزارتنی ۱۰میلیونو۱۰۷هزارتنی و ۹میلیونو۱۵۶هزارتنی رشد۲۶، ۳۳و۷۹درصدی را تجربه کردند ارزش صادرات آنها بهترتیب به ۳۳۸میلیوندلار، ۸۷۰میلیوندلار و ۷۱۹میلیوندلار رسیده که نسبتبه مدت مشابه سالگذشته بهترتیب ۲۰درصد، ۳۷درصد و ۹۴درصد رشد در ارزش صادراتی داشته است. با این حال براساس این آمارها طی ۹ماهه سال جاری تیرآهن، میلگرد و کل مقاطع طویل فولاد با کاهش صادرات و متعاقب آن با کاهش در ارزش دلاری صادرات نسبت به ۹ماهه سال گذشته روبهرو شدند بهطوریکه تیرآهن با حجم صادرات ۱۲۰هزارتنی، میلگرد با صادرات یکمیلیونو۹۲۰هزارتنی و درمجموع کل مقاطع طویل فولادی با صادرات ۲میلیونو۳۰۲هزارتنی بهترتیب کاهش ۲۸درصدی، ۱۰درصدی و ۸درصدی را تجربه کردند و از نظر ارزش دلاری با کاهش ۲۷درصدی، ۱۸درصدی و ۱۵درصدی نسبتبه مدت مشابه سال قبل روبهرو شدند.
