جهان درآستانه کمبود غذا
جهان صنعت- درحالی سازمان فائو از چندی پیش نسبتبه تبعات بحران و اختلالات و محدودیتهای ایجاد شده در تنگه هرمز بر امنیت غذایی جهان هشدار میدهد که بهگفته این سازمان پیش از درگیریها این شریان حیاتی برای تجارت جهانی معمولا روزانه حدود ۲۰میلیونبشکه نفت(تقریبا ۳۵درصد از جریان نفت خام جهانی) را درکنار یکپنجم گاز طبیعی مایع (LNG) جهانی و تا ۳۰درصد از کودهای شیمیایی تجارت شده بینالمللی منتقل میکرده است. بنابراین بحران هرمز و اختلالات رخ داده صرفا شوک انرژی محسوب نمیشود و یک شوک سیستماتیک است که سیستمهای غذایی را در سطح جهان تحت تاثیر قرار میدهد.
بنا بهگفته سازمان فائو منطقه خلیجفارس تقریبا نیمی از تجارت جهانی گوگرد را بهخود اختصاص داده آنهم در شرایطی که گوگرد یک نهاده حیاتی است که برای تولید اسید سولفوریک جهت فرآوری سنگ فسفات و تبدیل آن بهکود استفاده میشود. بنابراین اختلال در عرضه گوگرد تولید جهانی کودهای فسفات ازجمله در کشورهای تولیدکننده اصلی را با خطر شکست مواجه کرده است.
افزایش جهانی قیمت غذا
قیمت جهانی ذرت در ماه مارس سال۲۰۲۶ بهدلیل عرضه قابلتوجه محصول تقریبا ثابت باقیمانده هرچند روند تغییرات در برخی مناطق غیریکنواخت بوده است. درمقابل قیمت محصول گندم بهدلیل نگرانی درخصوص شرایط آب و هوایی، افزایش قیمت انرژی و نا اطمینانی درخصوص افزایش هزینه نهادهها در مبادی صادراتی افزایش یافته است. در همین حال قیمت جهانی برنج بهدلیل اثر تلفیقی ناشی از فشار برداشت محصول، تقاضای اندک برای واردات و تغییرات نرخ ارز کاهش یافته است. شاخص قیمت دانههای روغنی، کنجاله و روغن نباتی نیز در ماهمارس افزایش یافته و نسبتبه ماهمارس سال گذشته در سطح قیمتی بالاتری قرار دارد.
در بازارهایی که روند قیمت در آنها توسط فائو موردبررسی قرارگرفته روندهای فصلی اصلیترین عامل تغییرات قیمت مواد غذایی اساسی در ماههای فوریه و مارس سال۲۰۲۶ بهحساب میآید. قیمت جهانی برنج ثابت باقیمانده یا روندی کاهش را بهثبت رسانده در حالی که قیمت گندم در بازار جهانی افزایش یافته است. قیمت غلات دانهدرشت بهدلیل شرایط منطقهای عرضهوتقاضا شاهد نوسانات قابلتوجهی بوده است. در بسیاری از کشورها در منطقه شرق آفریقا و غرب آسیا بروز تعارضات، شرایط نامناسب آب و هوایی و چالشهای اقتصاد کلان باعث تداوم روند افزایش قیمت شده است.تشدید درگیریهای نظامی در منطقه خاورمیانه باعث افزایش ریسک در بازار مواد غذایی در کشورهای این منطقه شده است. در مواجهه با این مساله تعدادی از کشورها سیاستهایی را برای کاهش اثرات ناشی از شوکهای قیمتی اتخاذ کردند. بروز انتظارات درخصوص افزایش هزینهها ناشی از افزایش قیمت انرژی، بروز اختلال در زنجیرههای عرضه و فشارهای اقتصاد کلان ازجمله دلایل بروز شوک قیمتی در بازار مواد غذایی بوده است.
حمایت از امنیت غذایی و دسترسی بهکود
مدیرکل سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد(فائو)، کیو دونگیو در نشست وزیران کشورهای MED۹++ که با موضوع «حمایت از امنیت غذایی و دسترسی بهکود» برگزار شد تاکید کرد که کمبود جهانی کود ناشی از اختلالات در تنگه هرمز منجر بهکاهش بازده و محدودشدن عرضه مواد غذایی در نیمهدوم سال۲۰۲۶ و تا سال۲۰۲۷ خواهد شد.او گفت: بحران کنونی بسیار فراتر از مسائل ژئوپلیتیکی است و بهطور فزایندهای بر تولید مواد غذایی، تجارت، نهادههای کشاورزی و دسترسی بهغذا در سراسر جهان تاثیر میگذارد. مدیرکل سازمان فائو اذعان داشت: «ما در برههای از فشار عمیق با هم ملاقات میکنیم. این نهتنها یک بحران ژئوپلیتیکی بلکه اختلالی در هسته سیستم جهانی کشاورزی و مواد غذایی است.»
اهمیت استراتژیک تنگه هرمز
کیو دونگیو در ادامه بر اهمیت استراتژیک تنگه هرمز تاکید کرد(تنگهای که در شرایط عادی بخش قابلتوجهی از نفت، گاز طبیعی مایع، گوگرد و کود را در خود جای میدهد) و هشدار داد که اختلال در جریانهای دریایی از طریق این کریدور در حال حاضر بازارهای کود را با مشکل مواجه کرده و هزینههای انرژی را افزایش میدهد و پیامدهای بالقوه شدیدی برای تولید محصولات کشاورزی و قیمت مواد غذایی خواهد داشت.
او گفت: «کشاورزی در چارچوب تقویم زراعی عمل میکند که نمیتوان آن را بهتعویق انداخت. کودها باید در لحظات خاصی از چرخه محصول استفاده شوند. اگر بهموقع نرسند صرفنظر از اینکه بعدا چه اتفاقی میافتد بازده کاهش مییابد.»
دورههای بحرانی کاشت و کوددهی در مناطق اصلی تولید
مدیرکل سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد افزود که حتی چند هفته تاخیر کشاورزان را مجبور بهکاهش مصرف کود یا کنارگذاشتن کامل آن میکند. او توضیح داد که تاثیرات مشاهده شده امروز محدود بهقیمتهای فعلی نیست بلکه بهبرداشتهای بعدی نیز منتقل میشود که این امر باعث کاهش عرضه مواد غذایی در نیمهدوم سالهای۲۰۲۶و۲۰۲۷ خواهد شد.
مدیرکل خاطرنشان کرد که این تاثیرات بهویژه نگرانکننده هستند زیرا با دورههای بحرانی کاشت و کوددهی در مناطق اصلی تولید همزمان شدند.
نکته قابلتامل اینکه کشورهای وابسته بهواردات در آفریقا، آسیا و بخشهایی از خاورمیانه بهویژه آنهایی که از قبل با ناامنی غذایی حاد، شکنندگی اقتصادی یا شوکهای مرتبط با آب و هوا مواجه هستند ازجمله آسیبپذیرترین کشورها هستند.
آسیبپذیرترین کشورها
به این ترتیب است که بهگفته سازمان فائو کشورهایی که درحالحاضر آسیبپذیرترین کشورها هستند عبارتند از سریلانکا، بنگلادش، هند که با کاهش تولید کود داخلی مواجه است، مصر، سودان که با ناامنی غذایی حاد مواجه بوده و در کشورهای جنوب صحرای آفریقا، سومالی، کنیا، تانزانیا و موزامبیک بهدلیل وابستگی زیاد بهواردات کود بهویژه درمعرض خطر هستند. ازسویدیگر صادرکنندگان عمده کشاورزی مانند برزیل نیز ممکن است با تاثیرات تولیدی مواجه شوند و این تاثیرات بالقوه بهبازارهای جهانی سرایت خواهد کرد. بااینوجود فائو تاکید میکند: هیچکشوری از این بحران مصون نیست.بهگزارش بازار مدیرکل سازمان فائو با تاکید بر اینکه هیچکشوری از این بحران مصون نیست و سهحوزه اولویتدار برای اقدام هماهنگ را بهشرح زیر تشریح کرد:
اهمیت حفظ عملکرد زنجیرههای تامین
* دونگیو در کوتاهمدت بر اهمیت حفظ عملکرد زنجیرههای تامین ازطریق تسهیل مسیرهای تجاری جایگزین اجتناب از محدودیتهای صادراتی، حمایت از دسترسی کشاورزان بهنهادههای کشاورزی و محافظت از زنجیرههای تامین بشردوستانه تاکید کرد.
* وی درمیانمدت خواستار تقویت هماهنگی منطقهای، تنوع بخشی بهمنابع کود و انرژی و حمایت هدفمند از آسیبپذیرترین اقتصادها شد.
* مدیرکل سازمان فائو بر لزوم تحول ساختاری در درازمدت برای کاهش وابستگی بهمسیرهای تامین متمرکز و نهادههای مبتنی بر سوختهای فسیلی ازجمله ازطریق سرمایهگذاری در کشاورزی پایدار، انرژیهای تجدیدپذیر، راهحلهای نوآورانه برای کود و سیستمهای ذخیرهسازی و لجستیک قویتر تاکید کرد. او از ابتکار کشورهای MED۹++برای تقویت همکاری در زمینه دسترسی بهکود و امنیت غذایی استقبال کرد و خاطرنشان کرد که این پلتفرم با چارچوب استراتژیک فائو و چشمانداز آن از چهاراصل برتر: تولید، تغذیه، محیطزیست و زندگی بهتر همسو است و هیچکس را نادیده نمیگیرد.
او بار دیگر بر تعهد فائو برای ادامه ارائه تحلیلهای فنی، پشتیبانی از سیاستها و ایجاد ظرفیت برای کمک بهکشورها درمقابله با چالشهای رو بهرشد سیستمهای جهانی کشاورزی و مواد غذایی تاکید کرد.
