توریسم در تعلیق
نادر نینوایی– در سال جاری گردشگری ایران به سبب تنشهای داخلی و خارجی و مجموعهای درهم تنیده از عوامل اقتصادی، اجتماعی و سیاسی با رکود مواجه بوده است. با این همه حتی در صورت رفع تنشهای موجود، مشکلات زیرساختی گردشگری ایران نظیر در دسترس نبودن خدمات کارتهای اعتباری بینالمللی برای گردشگران خارجی، نوسانات نرخ ارز، فراهم نبودن زیرساخت کافی در حوزه حملونقل و بسیاری موارد دیگر محدودیتهایی جدی در مسیر صنعت توریسم ایران شمرده میشوند.
از سوی دیگر محدود بودن اینترنت و مسدود بودن شبکههای اجتماعی و پیامرسانهای پرطرفدار بینالمللی مانعی جدی محسوب شده و باعث میشود که گردشگر خارجی امکان برقراری ارتباط با بستگان و آشنایان خود را در صورت سفر به ایران از دست بدهد.
وقتی تمام این محدودیتها را کنارهم بگذارید متوجه میشوید که چرا گردشگر خارجی ترجیح میدهد (حتی در در صورت نبود تنش در ایران) مقاصدی نظیر ترکیه، ازبکستان و امارات متحده عربی را انتخاب کرده و قید سفر به ایران پرجاذبه را بزند. به عبارت دیگر ضعفهای زیرساختی موجود در کنار تنشهای داخلی و خارجی باعث شده که سفر به ایران برای گردشگر خارجی فاقد جذابیت ارزیابی شود و اقتصاد ایران از درآمدزایی از محل توریسم باز بماند.
ضعف زیرساختی در حوزه حملونقل
یکی از جدیترین ضعفهای زیرساختی گردشگری ایران، مربوط به حوزه حملونقل است. کمبود پروازها از مسیرهای بینالمللی به تهران، تعداد اندک پروازها در مسیرهای داخلی و زمینگیر بودن هواپیماها از مهمترین مشکلات حملونقل هوایی کشور است. از سوی دیگر محدود بودن تعداد قطار در ایران باعث شده که خرید بلیت از سامانههای مربوطه تبدیل به چالشی جدی برای گردشگران شود.
افزون بر تمام این موارد مطلوب نبودن وضعیت زیرساختی جادههای کشور و محدود بودن تعداد اتوبوسهای بین شهری، جابهجایی در کشور بزرگی همچون ایران را به چالشی جدی بدل کرده است. این در حالی است که کشوری نظیر ترکیه با ساخت یکی از بزرگترین خطوط هوایی منطقه در استانبول و راهاندازی خط هوایی ترکیش ایرلاین، سفر و گردشگری را برای علاقهمندان سفر به این کشور تسهیل کرده است. تحتتاثیر این شرایط گردشگر خارجی ترجیح میدهد به جای درگیر شدن با چالشهای حملونقل در ایران مقاصد جایگزینی نظیر ترکیه را برای سفر انتخاب کند.
اهمیت توجه به جریانسازی بینالمللی
یکی از مواردی که در جریان توسعه گردشگری و جذب گردشگران خارجی اهمیت دارد، توجه به جریانسازی در عرصه بینالمللی است. موجسازی در بازار گردشگری تنها زمانی اتفاق میافتد که سیاستهای کمپینها به مرحله اجرا برسد. شرکتهای هواپیمایی داخلی باید در این زمینه نقشآفرین باشند یعنی قیمت بلیت و پروازها را بهگونهای تنظیم کنند که سفر به ایران برای گردشگران خارجی بهصرفه باشد، همچنین پکیجهای سفر از ایران باید با قیمتهای رقابتی عرضه شوند. آینده گردشگری ایران وابسته به چنین استراتژیهایی است که اپراتورهای خارجی را تشویق و ترغیب کند.
صنعت گردشگری ایران فقط با سفرهای فردی گردشگران متحول نمیشود. رشد واقعی گردشگری ایران زمانی رقم میخورد که اپراتورهای بزرگ بینالمللی در نقاط مختلف جهان وارد همکاری با ایران شوند؛ همان شرکتهایی که توانایی جابهجایی جمعیتهای چندصد نفره را دارند و با ایرلاینها قراردادهای استراتژیک میبندند. برای نمونه در آلمان شرکتهایی وجود دارند که تورهایی با بیش از ۵۰۰مسافر برگزار میکنند و هواپیماهای پهنپیکر در اختیار دارند. اگر چنین شرکتهایی بتوانند ایران را بهعنوان مقصد انتخاب کنند، تحولی جدی رخ میدهد اما متاسفانه برخی فرودگاههای کشور از نظر زیرساختی آمادگی پذیرش این نوع هواپیماها را ندارند.
مشکلات و چالشهای جدی گردشگران در سفر به ایران
مدیرکل بازاریابی و توسعه گردشگری خارجی وزارت میراث فرهنگی با بیان اینکه گردشگران پس از ورود به ایران با مشکلاتی نظیر نوسانات نرخ ارز، قطع سیمکارتهای تلفن همراه به خاطر نبود سامانه جامع بین فراجا و وزارت ارتباطات و عدم دسترسی به کارت سوخت ویژه توریست مواجه میشوند، گفت: برای حل این معضلات نیازمند اراده مشترک و هماهنگی سیستمی میان دستگاههای متولی هستیم.
مسلم شجاعی اظهار داشت: بانک مرکزی نرخ تبدیلی جذاب و ترغیبکنندهای برای گردشگران اعمال نکرده است، اگر نرخ دلار ۱۳۰هزارتومان و در تالار دوم ۱۱۰هزارتومان باشد زمانی که گردشگران میخواهند ارز خود را به ریال تبدیل کنند نرخ هر دلار را برای آنها ۱۱۰هزارتومان محاسبه میکند، این اختلاف ۲۰هزارتومانی باعث میشود گردشگر انگیزهای برای تبدیل ارز خود نداشته باشد. باوجود صحبتهای مکرر با بانک مرکزی و وزارت اقتصاد، تاکنون این مشکل حل نشده است.
وی افزود: یکی دیگر از مشکلات گردشگران خارجی غیرفعال شدن سیمکارتهاست و ارتباط مستقیمی بین سامانههای ورود فراجا و وزارت ارتباطات وجود ندارد. همچنین برای گردشگرانی که با خودروی شخصی از کشورهای همسایه (عراق، ارمنستان، ترکیه و…) وارد ایران میشوند، کارت سوخت ویژه توریست در نظر گرفته نشده است. درخواستهای مکرری برای ایجاد کارت سوخت برای این افراد مطرح شده اما تاکنون اقدامی صورت نگرفته و نیازمند اراده و هماهنگی بین وزارتخانههاست.
مدیرکل بازاریابی و توسعه گردشگری خارجی وزارت میراث فرهنگی تاکید کرد: علت اصلی تاخیر در حل این مسائل است، نه پیچیدگی فنی بلکه نبود اراده کافی برای حل سریع مشکل است. در دنیایی که مرزهای کشورها با یک دستگاه (اسکن پاسپورت) ارتباطات بینسازمانی را مدیریت میکنند، ما هنوز نیازمند نظر مثبت دستگاههای مختلف در مرز هستیم و این پیچیدگی اداری اعتبار کشور را زیر سوال میبرد. شجاعی ادامه داد: مشکلات زیرساختی منجر به نارضایتی و کاهش درآمد ارزی از گردشگر میشود و حل این موانع خُرد، تاثیر بسیار بیشتری نسبت به تبلیغات خارجی دارد.
غفلت از درآمدهای قابل توجه عرصه توریسم
براساس برآوردهای انجام شده متوسط هزینهای که هر گردشگر خارجی در سفر خرج میکند در جهان حدود هزارو ۳۰۰دلار تا ۳هزارو ۵۰۰دلار است و کشوری نظیر ترکیه با تکیه به جذب ۵۰میلیون گردشگر در سال توانسته درآمد ارزی کسب کند که تنه به تنه درآمد نفتی ایران میزند.
ایران با ۲۹ اثر ثبت جهانی شده در یونسکو و قدمت تاریخی ۷هزار ساله و شواهد سکونت ۶۳هزار ساله در مناطقی نظیر خرمآباد، تمدنی دارد که بسیاری کشورها از داشتن نمونه مشابه آن محروم هستند. همین پیشینه غنی بزرگترین سرمایه برای جذب گردشگر بوده که البته مغفول مانده است.
باتوجه به تاکیدات فراوان بر اهمیت درآمدزایی از اقتصاد غیرنفتی و نیز با نظر به ظرفیتهای گردشگری ایران، روشن است که اگر سیاستی صحیح برای توسعه گردشگری در ایران در پیش گرفته شود، میتوان از محل صنعت توریسم به درآمدی دستیافت که اقتصاد کشور به آن تکیه کند. تحقق این مهم اما در گرو تنش زدایی در عرصه داخلی و بینالمللی، ایجاد زیرساختهای گردشگری، رفع تحریمها، رفع فیلترینگ شبکههای اجتماعی و مواردی از این دست است.
به نظر میرسد اگر دولت بتواند سیاستهای خود را مبتنی بر تسهیل گردشگری و جذب گردشگر سامان دهد و در عین حال در جهت رفع تنشهای داخلی و خارجی اقدامات اساسی به انجام برساند، میتوان به درآمدزایی هنگفت از محل گردشگری خوشبین بود. در سوی مقابل اما تداوم روند فعلی و غفلت از ظرفیتهای توریسم کشور نتیجهای به جز درآمدهای محدود کنونی درپی نخواهد داشت و اقتصاد کشور را از پتانسیلی ویژه محروم میکند.
