بهار با چاشنی جنگ
پویا اصل باغ– عقربههای ساعت و ورقهای تقویم گواهی میدهند که تقابل اسفندماه۱۴۰۴ اکنون به سیوپنجمین روز خود رسیده است. نوروز۱۴۰۵ در حالی به پایان رسید که سایه شوم جنگ همچنان بر آسمان کشور سنگینی میکند و منازعات میان طرفین بیش از پیش تشدید شده است. برخلاف انتظار جامعه که با نو شدن سال و فرارسیدن بهار امید به پایان این مصیبت داشت نهتنها گشایشی حاصل نشد بلکه روزهای عید نیز زیر سایه آتش موشکها و جنگندهها سپری شد. در این سیوپنج روز بیمارستانها، مدارس، منازل مسکونی و زیرساختهای اقتصادی در امان نماندند و خسارات سنگینی بر جان و مال مردم وارد شد. اکنون با تداوم این وضعیت، شرایط کشور بیش از گذشته نگرانکننده است و بیم آن میرود که در صورت ادامه این تقابل، روزهای پیشرو بهمراتب سختتر از دیروز باشد.
آوار رویاهای یک مملکت
براساس آخرین آمار اعلامی از سوی نهادهای مربوطه از ابتدای شروع جنگ تاکنون، ۱۰۲هزار و ۴۳واحد غیرنظامی در کشور متحمل خسارات فراوان شدهاند. در تفکیک این آمار، ۸۰هزار و ۲۱۲واحد مسکونی در استانهای مختلف هدف حملات قرار گرفته که حدودا ۳۹هزار واحد از آن مربوط به استان تهران است. همچنین بنا بر اعلام رسمی، ۲۰هزار و ۹۱۷واحد تجاری نیز در کشور آسیب جدی دیده است. از ۹اسفندماه سال گذشته تاکنون، ۶۰۰مدرسه و واحد آموزشی، ۲۹۶مرکز درمانی، بهداشتی و اورژانس، ۱۸پایگاه هلال احمر، ۴۸خودروی عملیاتی نجات، ۴۶آمبولانس و ۳بالگرد عملیات نجات و درمان از بین رفتهاند. با کمی دقت و کندوکاو در ارقام میتوان دریافت که چه خسارات سنگینی به جامعه و بخشهای مختلف کشور وارد شده است. هر ساختمان مسکونی که آسیب میبیند، سرمایه و زندگی یک خانواده فرو میریزد. هر مدرسه و دانشگاهی که تخریب میشود، سرمایه و آینده مملکت نابود میشود و هر بیمارستان و درمانگاهی که در آتش موشک و بمب میسوزد، درمان و بهداشت کشور را از بین میبرد.
پایتخت؛ رکورددار آتش و ویرانی
در طول سیوپنج روز گذشته استان تهران بیشترین خسارات را متحمل شده است. سخنگوی شهرداری اعلام کرد که در مجموع ۳۳هزار واحد مسکونی در این استان نیازمند تعمیرات هستند؛ از تعمیرات جزئی مانند شیشه و در و پنجره تا مواردی که نیازمند بازسازی اساسی یا نوسازی کامل است. وی همچنین به آمار خانوادههای آسیبدیده در پایتخت اشاره کرد و گفت: در مجموع هزار و ۸۶۹خانواده آسیبدیده داریم که موضوع اسکان آنها مطرح بوده است. تاکنون هزار و ۲۴۵خانواده، معادل حدود ۴هزار و ۲۰۰نفر، در ۲۳مجموعه اقامتی اسکان داده شدهاند. برخی آسیبدیدگان نیز به درخواست خود در منازل بستگان یا شهرهای دیگر مستقر شدهاند. همچنین حدود ۱۴۰خانواده پس از انجام تعمیرات جزئی به منازل خود بازگشتهاند. افزونبر موارد ذکرشده، مدیرعامل سازمان مدیریت پسماند شهر تهران نیز اعلام کرد: تاکنون ۵۱۸ماموریت اعزام ماشینآلات برای آواربرداری در محلهای اصابت داشتهایم و در این راستا ۱۵۰۰ماشینآلات سنگین به محل اعزام شدهاند. تعداد عوامل نیروی انسانی شامل نیروهای اجرایی آواربرداری تاکنون حدود ۳۰۰۰نفر بودهاند و این تعداد از اول جنگ تا امروز در حوزه آواربرداری و پشتیبانی جنگ به کار خود ادامه دادند.
روز ۱۲فروردینماه سازمان هلال احمر در بیانیهای اعلام کرد که بیش از ۱۱۵هزار واحد غیرنظامی در حملات اخیر آسیب دیده یا تخریب شدهاند؛ رقمی که سهم قابلتوجهی از آن مربوط به استان تهران است و ابعاد گسترده خسارات به مراکز مسکونی، درمانی، آموزشی و حتی امدادی را نشان میدهد. تاکنون ۱۱۵هزار و ۱۹۳واحد غیرنظامی شامل ۹۱هزار و ۴۹۸واحد مسکونی و ۲۲هزار و ۵۸۰واحد تجاری دچار آسیبهای بسیار جدی شده یا کاملا از بین رفتهاند. ۴۴هزار و ۳۹۱واحد از این مراکز غیرنظامی تخریبشده، متعلق به استان تهران است و این نشاندهنده حجم حملات گسترده در پایتخت است. تاکنون ۱۵۲۶نفر از هموطنان از زیر آوار رهاسازی شدهاند که با اقدام تخصصی و بهموقع امدادگران جمعیت هلالاحمر، تعداد ۸۱۰نفر از این نفرات زنده از زیر آوار نجات یافتند و به مراکز درمانی منتقل شدند. برخلاف تمام قوانین بینالمللی، مراکز دارویی، درمانی، بهداشتی و اورژانسی نیز در این حملات آسیب دیدهاند که تعداد آنها به ۳۱۶مرکز میرسد. ۷۶۳مدرسه و مرکز آموزشی و ۱۸مرکز هلالاحمر نیز یا به صورت مستقیم مورد اصابت قرار گرفتهاند و کاملا تخریب شده یا بر اثر موج حملات آسیبهای جدی دیدهاند و دیگر قابل استفاده نیستند که این مساله نیز نشان میدهد تجاوزات دشمن به خاک ما تنها به مراکز نظامی آسیب نمیزند.
عید خونین
جدای از تخریب و ویرانی ساختمانها و خودروها، سلامت و جان شهروندان نیز طی سیوپنج روز گذشته متحمل خسارت شده است. وزارت بهداشت در اطلاعیهای اعلام کرد که بیشترین آمار جانباختگان مربوط به استانهای تهران و هرمزگان بوده و میزان خسارات جانی در کشور تا دهم فروردین به شرح زیر گزارش شده است:
بستریهای موجود: ۵۳۳ نفر، درمان و ترخیص: ۲۵هزار و ۲۸۶ نفر، شهدای مدافع سلامت: ۲۴نفر، تعداد عملهای جراحی انجامشده: ۱۰۲۱مورد، مصدومیت تیم ملی سلامت: ۱۱۴نفر، کودکان شهید(کمتر از ۵سال): ۱۷نفر، کودکان مصدوم(کمتر از ۲سال): ۶۵نفر، نوجوانان شهید(کمتر از ۱۸سال): ۲۱۶نفر، نوجوانان مصدوم (کمتر از ۱۸سال): هزار و ۸۰۳نفر، بیمارستانهای تخلیهشده: ۶واحد، زنان شهید: ۲۴۹نفر، زنان مصدوم: ۴هزار و ۳۵۰نفر.
علاوهبر اینها طی سیوپنج روز اخیر، ۲۴۱دانشآموز(شامل ۱۳۴پسر و ۱۰۰دختر) و ۷نوآموز(شامل ۵پسر و ۲دختر) در نتیجه حملات کشته شدهاند. همچنین بنابر اعلام نهادهای رسمی، ۵۶نفر از کادر فرهنگی و آموزشی نیز جان خود را از دست دادهاند. آمار مجروحان دانشآموزان و فرهنگیان نیز نشان میدهد که از ابتدای شروع جنگ تاکنون، ۱۷۸دانشآموز و ۲۴فرهنگی مجروح شدهاند.
از تهدید تا اجرایی حملات علیه زیرساختها
با تشدید منازعات میان طرفین، تهدیدات متعددی علیه زیرساختهای کشور مطرح شده که برخی از آنها اجرایی و خسارات سنگینی به کشور وارد کرده است. یکی از مهمترین اهداف حملات در روزهای اخیر انستیتو پاستور و واحدهای دارویی بوده است. نقاط مرتبط با بهداشت و درمان از جمله مکانهایی هستند که نباید تحت هیچ شرایطی مورد حمله قرار گیرند اما با اوجگیری تنشها طی روزهای گذشته، این مراکز نیز هدف قرار گرفتهاند. سخنگوی وزارت بهداشت در پیامی در شبکه اجتماعی ایکس، حمله به انستیتوپاستور را محکوم و این اقدام را «تجاوز به انستیتوپاستور ایران، ستون صدساله بهداشت جهانی و عضو شبکه بینالمللی پاستور» توصیف کرد و آن را «حملهای مستقیم به امنیت بهداشت بینالمللی» دانست.
هادی احمدی، عضو هیاتمدیره انجمن داروسازی ایران با اشاره به خسارات واردشده در پی حملات به بخش دارویی گفت: از ابتدای نهم اسفند تاکنون حدود ۲۴کارخانه تولید دارو، تولید مواداولیه و شرکتهای توزیع دارویی بهطور مستقیم یا غیرمستقیم آسیب دیدهاند. برخی از این کارخانهها بهصورت مستقیم مورد اصابت قرار گرفتهاند، از جمله کارخانه «توفیق دارو» که بهشکل مستقیم دچار خسارت شده است.
فرهنگ زیر آتش بمب و موشک
یکی از تاسفبارترین اقداماتی که طی سیوپنج روز اخیر رخ داده، هدف قرار گرفتن مکانهای تاریخی و فرهنگی است؛ مسالهای که نشان میدهد علاوه بر جان و مال مردم، فرهنگ آنها نیز آسیب دیده است. براساس آخرین پایشها، آثار تاریخی در استانهای خوزستان، فارس، گیلان، همدان، زنجان و البرز نیز به فهرست آثار آسیبدیده افزوده شدهاند.
طبق آخرین ارزیابیها و گزارشهای کارشناسی وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی، شمار آثار تاریخی آسیبدیده تا بامداد چهارشنبه ۱۲فروردین۱۴۰۵ به ۱۳۲اثر و بنای تاریخی و تمدنی در نقاط مختلف کشور رسیده است. در این بازه زمانی آثار و بناهای تاریخی ۱۸استان در اثر حملات نظامی آمریکا و اسرائیل علیه کشور تخریب شده یا آسیب دیدهاند.
در فهرست تازه کمیته پیگیری خانههای تاریخی، به خسارتهای واردشده به موزه صنعت برق ایران، میدان شهدا، میدان بهارستان، تالار حوزه هنری، بانک ملی شعبه بازار و نیز آسیبهای احتمالی به پادگان ۰۶، مسجد و مدرسه حکیمباشی، مجموعه چوگان و سوارکاری فرحآباد، محور فرهنگی خیابان ولیعصر و کاخ سعدآباد اشاره شده است.
این کمیته پیشتر نیز تخریب کامل ساختمان سابق ژاندارمری، ساختمان کلانتری بهارستان، استادیوم ۱۲هزار نفری آزادی، سردر ساختمان منصوب به دفتر امیرکبیر(کلانتری بازار)، خسارت جدی به ساختمان دانشگاه جنگ، بخشی از سالن شماره یک فرودگاه مهرآباد، ساختمان سابق مجلس شورای اسلامی(سنا)، اثر شاخص و میراث جهانی کاخ گلستان، ساختمان تیمورتاش، کاخ مرمر، سینما شکوفه، جداره ارگ تاریخی تهران، جداره بازار تاریخی تهران، ساختمان رادیو تهران، انستیتوپاستور، برج آزادی، عمارت و باغ وثوقالدوله، زندان قصر، مسجد اردبیلیها(چال حصار)، خانه پروفسور عدل(پژوهشکده هنر) و موزه تاریخ کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان را گزارش کرده بود همچنین آسیب احتمالی به ساختمان ارگ آزادی(وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی)، موزه سابق قرآن کریم(فرهنگسرای نگارستان)، دفتر مجلس خبرگان رهبری(موزه سابق نگارستان)، ساختمان نهاد ریاستجمهوری(کاخ سابق اختصاصی)، بخش ریاستجمهوری در کاخ سعدآباد، عمارت منظریه، کاخ فرحآباد، کاخ عشرتآباد، کاخ سلطنتآباد، کاخ سرخهحصار(بیمارستان لواسانی)، خانه احمد مصدق، آسیاب کهک، خانه مستوفیالممالک، ساختمان دادگستری تهران، ساختمان قدیمی مجلس شورای ملی، مسجد و مدرسه مطهری(سپهسالار)، مسجد ارک، ساختمان نهاد ریاستجمهوری(کاخ شمس پهلوی)، ساختمان معاون اول ریاستجمهوری(دفتر نخستوزیری)، ساختمان شورای نگهبان(کاخ غلامرضا پهلوی)، کاخ احمدرضا پهلوی، کاخ فاطمه پهلوی، ساختمان قوهقضائیه(کاخ شاهپور عبدالرضا پهلوی)، سردر سنگی کاخ مرمر، ساختمان دانشگاه افسری امام علی، کتابخانه سابق مجلس سنا و عمارت نظامیه نیز در حملات هوایی به تهران تایید شده بود.
در حسرت روزهای خوب
آنچه از این آمار و ارقام بهدست آمده، چیزی جز ویرانی و تخریب نیست. جانهای عزیز از دست رفته، اموالی که نابود شدند و زیرساختهایی که هریک برای کشور و جامعه حیاتی بودند در لحظهای فرو ریختند و به خاکستر تبدیل شدند. امید است که هرچه زودتر این چرخه شوم متوقف شود تا مبادا جامعه و کشور بیش از این آسیب ببینند. آنچه جامعه این روزها در انتظار آن است و حسرتش را میکشد، روزهای خوبی است که قربانی سیاست شدهاند و مشخص نیست به کجا ختم میشوند.
