بانوی آهنین شرق
محمدرضا ستاری – سانائه تاکایچی، نخستوزیر جدید ژاپن بار دیگر تاریخساز شد و پس از آنکه حزبش را در انتخابات سراسری روز یکشنبه به پیروزی قاطعی رساند، جایگاه خود را تثبیت کرد؛ نتیجهای که میتواند بهطور چشمگیری روابط ژاپن با چین را دگرگون کرده و به اصلاحات عمیق اقتصادی در داخل کشور منجر شود.
تصمیم تاکایچی برای برگزاری انتخابات زودهنگام تنها چندماه پس از صعود چشمگیرش به قدرت نتیجه داد. حزب لیبرال دموکرات (LDP)به رهبری او موفق شد ۳۱۶کرسی از مجموع ۴۶۵کرسی مجلس نمایندگان را به دست آورد؛ اکثریتی فوقالعاده که امکان تشکیل دولت قدرتمند را فراهم میکند و جهشی قابلتوجه نسبتبه ۲۳۲کرسی مشترک این حزب و شریک ائتلافیاش پیش از انتخابات بهشمار میرود.
تاکایچی شامگاه یکشنبه در گفتوگو با شبکه دولتیNHK گفت: میخواستم رایدهندگان به من ماموریت بدهند زیرا من از سیاست مالی مسوولانه و فعال دفاع کردهام؛ سیاستی که میتواند جهتگیری اقتصادی و مالی کشور را بهطور اساسی تغییر دهد.
او که تنها چندماه پیش پس از استعفای شیگرو ایشیبا از رهبری حزب لیبرال دموکرات و در پی کاهش حمایت عمومی از این حزب دیرپای حاکم بهعنوان نخستین زن نخستوزیر ژاپن انتخاب شد، اکنون بزرگترین پیروزی انتخاباتی LDP از زمان تاسیس آن در سال۱۹۵۵ را رقم زده است. این نتیجه حتی رکورد ۳۰۰کرسی دوره نخستوزیری یاسوهیرو ناکاسونه در سال۱۹۸۶ را نیز پشت سر گذاشت. با وجود آنکه ژاپن تا اواخر سال۲۰۲۸ ملزم به برگزاری انتخابات سراسری دیگری نبود، تاکایچی با هدف بهرهبرداری از محبوبیت بالای خود در ماههای آغازین زمامداری و برای کسب پشتوانه سیاسی لازم جهت اجرای برنامه محافظهکارانه گستردهاش انتخابات را زودتر برگزار کرد.
در همین راستا کارشناسان به مجله تایم میگویند که موفقیت انتخاباتی LDP تا حد زیادی به سبک رهبری تاکایچی وابسته بوده است. پویایی او در حزبی که پیشتر تحت سلطه مردان سالخورده قرار داشت، شعار «کار، کار و باز هم کار» برای کشور و همچنین یک کارزار قدرتمند در شبکههای اجتماعی توانست رایدهندگان جوان و سرخورده را به خود جذب کند. جف کینگستون، استاد مطالعات آسیایی و تاریخ در پردیس ژاپن دانشگاه تمپل میگوید: این یک کارزار کاملا شخصی بود. همهچیز حول تاکایچی میچرخید و رایدهندگان وقتی او را با دیگر رهبران بالقوه مقایسه کردند، دریافتند که آنها در سطح او نیستند.
تاکایچی با مواضعی سختگیرانهتر در قبال چین، بازسازی توان نظامی ژاپن، تشدید قوانین مهاجرتی و اجرای اصلاحات اقتصادی وارد رقابت انتخاباتی شد. او همچنین حمایت کامل و تمامعیار دونالد ترامپ، رییسجمهور ایالاتمتحده را به دست آورد؛ فردی که تاکایچی با او رابطه کاری نزدیکی برقرار کرده است. ترامپ روز یکشنبه در پیامی در شبکه تروثسوشال پیروزی قاطع تاکایچی را به او تبریک گفت.
به گفته کینگستون، موفقیت LDP که با ۳۶کرسی اضافی شریک ائتلافیاش، حزب نوآوری ژاپن تقویت شد، عملا به تاکایچی اجازه میدهد هر سیاستی را که بخواهد دنبال کند. او میگوید: اپوزیسیون عملا نابود شده و واقعا هیچ مانع جدیای باقی نمانده است.
جفری هال، مدرس دانشگاه مطالعات بینالمللی کاندا نیز اضافه میکند که بسیاری از نمایندگان تازهواردLDP از جمله کسانی که در سال۲۰۲۴ کرسیهای خود را از دست داده بودند اکنون عملا «فرزندان سیاسی» تاکایچی محسوب میشوند. بهگفته او، آنها برای حمایت به او نگاه خواهند کرد و انتظار میرود از مادر سیاسی خود پشتیبانی کنند.
تغییر در روابط ژاپن و چین
کارشناسان معتقدند پیروزی قاطع LDP نشانه پایان موقت سیاست درهای گردان در ژاپن است.
با توجه به اینکه فرض میشود تاکایچی سالها در قدرت باقی بماند، چین ناچار خواهد بود خود را با روابط پرتنشی وفق دهد که دولت او از همان آغاز نشان داده است.
اندکی پس از بهدست گرفتن قدرت، تاکایچی با اظهاراتی جنجالبرانگیز اعلام کرد که ژاپن ممکن است در صورت حمله به تایوان واکنش نشان دهد و تاکید کرد که چنین سناریویی میتواند مصداق دفاع جمعی و وضعیتی تهدیدکننده برای بقا باشد. او همچنین وعده داده توان نظامی ژاپن را تقویت کند؛ اقدامی که بیش از پیش از سیاست صلحطلبانه چنددههای پس از جنگ جهانی دوم فاصله میگیرد.
این اظهارات خشم چین را برانگیخت؛ کشوری که تایوان را بخشی از قلمرو خود میداند. پکن در واکنش تلاش کرده ژاپن را منزوی کند، به گردشگران چینی توصیه کرده از سفر به ژاپن خودداری کنند و ممنوعیت واردات محصولات دریایی ژاپن را دوباره اعمال کرده است. با این حال در داخل ژاپن اگرچه منتقدان از تندرویهای او انتقاد کردهاند، ملیگرایان از ایستادگی تاکایچی در برابر فشارهای چین استقبال کردهاند.
کینگستون میگوید: چین در ابتدا تصور میکرد او رهبر کوتاهمدتی خواهد بود. دیپلماسی تهاجمی خود را تشدید، او را محکوم و تخریب کردند و خواستار عقبنشینیاش شدند. این اقدامات ناخواسته اما محبوبیت او را در داخل ژاپن افزایش داد چون مردم در برابر زورگویی منطقهای پشت او ایستادند.
در همین حال لای چینگ-ته، رییسجمهور تایوان از نخستین رهبران خارجی بود که به تاکایچی تبریک گفت و در پیامی در شبکه ایکس اعلام کرد مشتاق است در مواجهه با چالشهای منطقهای
بر پایه ارزشهای مشترک و همکاری متقابل سودمند همکاری کند تا صلح و رفاه در منطقه هند-پاسیفیک تقویت شود. ترامپ نیز در پیام تبریک خود از راهبرد صلح از مسیر قدرت تاکایچی تمجید کرد.
اصلاحات اقتصادی
در داخل کشور تاکایچی که مارگارت تاچر، نخستوزیر محافظهکار پیشین بریتانیا را الگوی سیاسی خود میداند، وعده اصلاحات اقتصادی گستردهای داده است. از جمله این برنامهها، تعلیق مالیات ۸درصدی مصرف بر مواد غذایی برای کاهش فشار افزایش قیمتها بر خانوارهاست. او پس از انتخابات به خبرنگاران گفت: گفتوگوها درباره کاهش مالیات فروش را تسریع خواهیم کرد.
تاکایچی همچنین وعده معافیتهای مالیاتی جزئی برای هزینههای نگهداری از کودکان و مشوقهای مالیاتی برای شرکتهایی داد که خدمات مراقبت از کودک در محل کار ارائه میدهند؛ امری که نشانهای از گرایش محتاطانه او به سیاستهای خانوادهمحورتر محسوب میشود. او همچنین تاکید کرده پایداری سیاست مالی را در اولویت قرار میدهیم. سرمایهگذاریهای ضروری را تضمین میکنیم. بخشهای دولتی و خصوصی باید سرمایهگذاری کنند. ما اقتصادی قوی و تابآور خواهیم ساخت.
اصلاح قانون اساسی
تاکایچی ممکن است از پشتوانه سیاسی گسترده خود برای پیشبرد تغییرات ساختاری استفاده کند. حزب لیبرال دموکرات سالهاست بهدنبال اصلاح اصل نهم قانون اساسی ژاپن است؛ اصلی که رویکرد صلحطلبانه ژاپن را تثبیت کرده و نگهداری نیروهای نظامی زمینی، هوایی و دریایی را ممنوع میداند.
او در سخنرانی دوم فوریه گفت: چرا نتوانیم نیروهای دفاع از خود را در قانون اساسی بنویسیم؟ میخواهم اجازه دهید قانون اساسی را اصلاح کنیم تا جایگاه آنها بهعنوان یک سازمان کارآمد مشخص شود. با این حال اگرچه حزب در مجلس نمایندگان اکثریت فوقالعاده دارد در مجلس اعلا از چنین جایگاهی برخوردار نیست. اصلاح قانوناساسی نیازمند رای موافق دو سوم نمایندگان هر دو مجلس و سپس تایید در یک همهپرسی عمومی است.
در این میان استیون ناگی، استاد روابط بینالملل در دانشگاه بینالمللی مسیحی توکیو معتقد است تاکایچی اگر تمرکز خود را بر اصلاح قانون اساسی بگذارد، ممکن است برداشت نادرستی از ماموریت مردمی داشته باشد. به گفته او، بسیاری از حامیان تاکایچی بیش از هرچیز نگران تورم، هزینههای زندگی، قدرت خرید و دستمزدها بودهاند.
سیاستهای اجتماعی
هرچند تاکایچی در اکتبر۲۰۲۵ بهعنوان نخستین زن نخستوزیر ژاپن تاریخساز شد، مواضع او در حوزه جنسیت واکنشهای متناقضی برانگیخته است.
او از تداوم جانشینی مردانه در خاندان امپراطوری حمایت میکند، با ازدواج همجنسگرایان مخالف است و همچنین با اصلاح قانون قرن نوزدهمی که زوجهای متاهل را ملزم به داشتن نام خانوادگی یکسان میکند مخالفت دارد؛ قانونی که در عمل اغلب زنان را وادار به کنار گذاشتن نامخانوادگی خود میکند.
با وجود افزایش حمایت عمومی از امکان استفاده زوجها از نامهای خانوادگی متفاوت، تاکایچی گفته که این رویه ممکن است ساختار اجتماعی مبتنیبر واحد خانواده را تخریب کند.
