بازسازی فولادمبارکه؛ یک تجربه مهم ملی در حوزه تابآوری، بازسازی و ایستادگی صنعتی
جهان صنعت – مدیرعامل گروه فولادمبارکه دیروز بهعنوان سخنران اصلی در چهارمین سمینار تحلیلی فولاد و صنایع معدنی ایران با عنوان پایداری تولید در صنعت فولاد با محوریت چالش انرژی در ابتدای سخنان خود با اشاره بهبحث انرژی و موضوع بازسازی گفت که نگرانی اصلی من از سالها قبل تاکنون پابرجا مانده و اگرچه اکنون بعد از چند سال صدای اعتراض و گلایه صنعت فولاد بلندتر شده اما اصل مساله همچنان حلنشده باقی مانده است.
سعید زرندی با تاکید بر ضرورت بیان صریح خسارتهای واردشده بهصنعت افزود: لازم است دیگران بدانند چهضربهای بهصنعت فولاد وارد میشود. سالها این تصویر در ذهن سیاستگذاران شکل گرفت که چون فولادسازان سودده هستند وضعیت مناسبی دارند، سرمایهگذاری میکنند و میتوانند فشارها را تحمل کنند اما نتیجه این نوع نگاه امروز در آمارهای ارائهشده خود را نشان داده است.
مدیرعامل گروه فولادمبارکه خاطرنشان کرد: اکنون زمان آن رسیده که بهجای تکرار صرف گلایهها درباره مدل حل بیشتر صحبت کنیم چراکه تجربه سالهای گذشته نشان داده که یک روال معیوب در حال تکرار است.
چرخه معیوب تصمیمگیری؛ از گلایه تا دستور بدون درمان ریشهای
زرندی با تشریح این چرخه اذعان داشت: صنعت گلایه میکند سطح اعتراضها بالا میرود، موضوع بهمقامات میرسد، آنها ناراحت میشوند و دستور بازنگری میدهند اما درنهایت تصمیمگیر در سطح اجرا میگوید برق ندارم، نمیتوانم قطع نکنم، چون مردم تحت فشار قرار میگیرند و دوباره همان تصمیم قبلی علیه صنعت اجرایی میشود.
بهگفته وی، این چرخه سالهاست در بخشهای مختلف بهویژه برای فولاد و سیمان تکرار میشود و همچنان ادامه دارد.
زرندی با اشاره بهتجربه شخصی خود در سالهای گذشته تصریح کرد: در بحرانهای سال۱۴۰۰ در مقطعی بهعنوان معاون برنامهریزی وزارتخانه بعضی روزها مستقیم از خانه بهوزارت نیرو میرفتم و حتی بهوزارت صمت نمیرفتم چون عملا همه بهاین جمعبندی رسیده بودند که بحران انرژی یک مساله واقعی و فوری است و باید برای آن راهحل پیدا کرد.
وی ادامه داد: امروز با گذشت حدود پنجسال از آن مقطع اگرچه در برخی بخشها شرایط اندکی بهتر شده اما اصل مساله حل نشده و همچنان با همان داستان تکراری روبهرو هستیم. از همینرو صنعت باید از مرحله توصیف بحران عبور کرده و وارد فاز طراحی و مطالبهگری برای حل پایدار شود.
بازار جهانی فولاد در وضعیت عادی نیست
زرندی در ادامه با اشاره بهتحولات بینالمللی صنعت فولاد گفت: اگر حتی در داخل کشور هیچ بحران اضافهای هم وجود نداشت ۱۴۰۴ سال سختی برای فولاد بود. صنعت جهانی فولاد درگیر رکود، مازاد ظرفیت، فشار صادراتی چین، جنگ تعرفهای و تنشهای تجاری میان اقتصادهای بزرگ است و همه این متغیرها فضای فعالیت فولادسازان را پیچیدهتر کردند.
وی افزود: در تجارت جهانی فولاد حدود ۵۴۱میلیونتن گردش تجاری وجود دارد که از این میزان حدود ۲۱۶میلیونتن مربوط بهصادرات و نزدیک به۳۲۵میلیونتن مربوط بهواردات است. این وضعیت نشان میدهد بازار جهانی با جابهجاییهای گسترده و رقابت شدید روبهرو است و کشورهایی مانند ایران باید از هماکنون برای موجهای جدید وارداتی، تغییر در بازارهای صادراتی و تشدید سیاستهای حمایتی در کشورهایی مانند آمریکا و کانادا آماده باشند.
مدیرعامل گروه فولادمبارکه تاکید کرد: در بسیاری از کشورها حمایت از تولید داخلی و اعمال سیاستهای حفاظتی در زنجیره فولاد با جدیت بیشتری دنبال میشود و این موضوع برای کشورهایی که با محدودیت داخلی نیز مواجهند یک هشدار مهم است.
فولاد سبز از یک بحث نظری عبور کرده است
زرندی با اشاره بهتغییرات شتابان در استانداردهای جهانی تولید فولاد گفت: موضوع فولاد سبز دیگر یک بحث آیندهنگرانه و دوردست نیست. این موضوع در سالهای گذشته در نشستهای تخصصی انجمن فولاد و محافل کارشناسی مطرح شد و قرار بود از حدود سال۲۰۳۰ بهیک الزام جدی تبدیل شود اما اکنون نشانهها حاکی از آن است که جهان خیلی زودتر حتی از حوالی۲۰۲۶ بهسمت الزامآوری بیشتر در این حوزه حرکت میکند.
وی افزود: این یعنی تولیدکنندگان فولاد نهتنها باید بهقیمت و بازار فکر کنند بلکه باید برای شدت کربن، فناوریهای کمکربن، تنوع سبد انرژی و آینده مصرف سوخت در زنجیره فولاد نیز برنامه روشن داشته باشند.
تابآوری فقط دوامآوردن نیست، بازیابی و بهبود است
زرندی در بخش دیگری از سخنان خود مفهوم تابآوری در صنعت فولاد را مورد توجه قرار داد و گفت: وقتی از تابآوری صحبت میکنیم، صرفا منظور تحمل بحران نیست بلکه توان بازیابی، بهبود و استفاده از ظرفیتهای جدید پس از شوک نیز باید در نظر گرفته شود.
وی گفت بررسیهای انجامشده نشان میدهد صنعت فولاد ایران دستکم در هفتمحور کلیدی با چالشهای جدی مواجه است؛ ازجمله مواد اولیه، امنیت انرژی، زیرساختها و سایر مولفههای اثرگذار بر تداوم تولید. بهگفته او هر مقطع زمانی ممکن است یکی از این مولفهها پررنگتر شود؛ زمانی آب، زمانی حملونقل و امروز بیش از هر چیز امنیت انرژی.
انرژی دیگر فقط یک نهاده تولید نیست
مدیرعامل گروه فولادمبارکه در تبیین جایگاه انرژی در صنعت فولاد تصریح کرد: نگاه سنتی بهانرژی بهعنوان یک نهاده ساده تولید دیگر پاسخگو نیست. امروز انرژی بهمتغیری راهبردی برای بقا و رقابتپذیری صنعت تبدیل شده است.
وی چهارپرسش کلیدی را پیشروی مدیران بنگاههای فولادی قرار داد و گفت هر بنگاه باید بهاین پرسشها پاسخ دهد:
۱- آیا تولید میتواند بدون وقفه ادامه پیدا کند؟
۲- محصول با چه هزینه و چه حاشیه سودی تولید میشود؟
۳- مسیر توسعه فناوری کدام است؟
۴- محصول با چه شدت کربنی و با چه امکان انطباقی با الزامات جدید جهانی تولید خواهد شد؟
زرندی افزود: موضوع انرژی امروز هم بر بقا اثر میگذارد، هم بر انطباق با آینده و هم بر قابلیت بازیابی صنعت پس از بحران.
۲مشکل همزمان در ایران؛ کمبود دسترسی و جهش هزینه
بهگفته زرندی، صنعت فولاد ایران امروز با دوجنس متفاوت از بحران انرژی مواجه است: نخست عدم دسترسی بهانرژی و دوم هزینه غیرقابل پیشبینی و شوکآور انرژی.
وی گفت: حتی اگر در مقاطعی صنعت بهانرژی دسترسی پیدا کند مساله دوم یعنی قیمت، خود بهبحرانی مستقل تبدیل میشود. بهعنوان نمونه طی روزهای اخیر نرخهایی مطرح شده که بهحدود هزارتومان رسیده و این فقط یکی از مصادیق بیثباتی در قیمتگذاری است. درچنینشرایطی دیگر نمیتوان فقط از تامین انرژی حرف زد بلکه باید از امکانپذیری اقتصادی تولید نیز سخن گفت.
حتی بدون جنگ هم ۱۴۰۴ برای فولاد سالی بحرانی بود
زرندی تاکید کرد: اگر هیچ تنش سیاسی، جنگ یا شوک بیرونی نیز رخ نمیداد سال۱۴۰۴ برای صنعت فولاد سالی بسیار سخت بود. رکود بازار، فشار واردات چین، مناقشات تعرفهای میان چین و آمریکا و تحولات بازار جهانی همگی شرایط را دشوار کرده بودند اما بهگفته وی در داخل کشور یک بحران مضاعف نیز بهاین شرایط اضافه شد: تصمیمات انرژی که خود بهبحران روی بحران تبدیل شدند.
زرندی تصریح کرد: ما در شرایطی که صنعت جهانی فولاد خود با بحران دستوپنجه نرم میکرد با برخی تصمیمات داخلی وضعیت را برای فولاد ایران سختتر کردیم. این مساله را باید با صراحت دید و درباره آن تصمیم گرفت.
جهش ۵برابری نرخ گاز؛ شوکی فراتر از توان بسیاری از بنگاهها
مدیرعامل گروه فولادمبارکه با اشاره بهتجربه افزایش نرخ گاز گفت: در اسفند۱۴۰۳ قیمت گاز حدود ۲۸۰۰تومان بود اما در اردیبهشتماه این رقم بهحدود ۱۱هزارو۲۰۰تومان رسید یعنی جهشی تقریبا پنجبرابری در فاصلهای کوتاه.
وی افزود: این افزایش با هیچ منطق اقتصادی سازگار نیست. حتی اگر یک بنگاه بزرگ مانند فولادمبارکه تا حدی توان تحمل داشته باشد بسیاری از بنگاههای دیگر بهراحتی ممکن است دربرابر چنین شوکی از بین بروند. سود در این شرایط فقط کاهش پیدا نمیکند بلکه اساسا امکان سودآوری و حتی تداوم فعالیت زیرسوال میرود.
زرندی تاکید کرد: سیاستگذار گاهی فقط یک بُعد را میبیند. ممکن است گزارشی ارائه شود که قیمت انرژی در ایران همچنان از برخی کشورها پایینتر است اما این مقایسه زمانی معتبر بوده که ثبات، قابلیت پیشبینی و توان تطبیق بنگاهها نیز در نظر گرفته شود. شوک ناگهانی خود بهتنهایی یک عامل ویرانگر است.
هر۱۰سال یکسیکل نامساعد تکرار میشود
زرندی با اشاره بهالگوهای تکرارشونده در صنعت فولاد ایران گفت: تقریبا هر۱۰سال یکبار نوعی سیکل نامناسب در صنعت فولاد شکل میگیرد. بهگفته او، این تجربه در حوالی سالهای۱۳۸۴، ۱۳۹۴ و اکنون دوباره در دهه جدید قابل مشاهده است.
او افزود: این تکرار نشان میدهد که مساله فقط نوسانهای موردی نیست بلکه با یک چرخه سیاستی و ساختاری مواجه هستیم که باید اصلاح شود.
روندهای جهانی انرژی بهزیان تولیدکنندگان بدون برنامه است
مدیرعامل گروه فولادمبارکه در ادامه با مرور برخی روندهای جهانی گفت: در اروپا قیمت برق برای صنعت فولاد در برخی سناریوها دوتاسهبرابر نسبت بهرقبا درحال افزایش است. این موضوع نشان میدهد انرژی در سطح جهانی نیز بهیک متغیر تعیینکننده در رقابت تبدیل شده است.
وی افزود: برآوردها نشان میدهد مصرف برق صنعت فولاد در سناریوی کربنخنثی از حدود ۱۴۱۷تراواتساعت به۲۷۷۸تراواتساعت افزایش خواهد یافت یعنی تقریبا دوبرابر. تقاضای هیدروژن در صنعت فولاد نیز در افق پیشرو حدود هفتبرابر خواهد شد.
زرندی تاکید کرد که این روندها یک پیام روشن دارند: آینده فولاد آیندهای انرژیبرتر اما همزمان سبزتر و فناورانهتر است. بنابراین هر کشوری که امروز درباره زیرساخت گاز، برق، هیدروژن و فناوریهای کمکربن تصمیم نگیرد فردا از رقابت عقب خواهد ماند.
حرکت جهان از کورهبلند بهDRI
زرندی با اشاره بهتحولات فناوری در تولید فولاد گفت: هنوز بخش مهمی از دنیا از مسیر کورهبلند حرکت میکند اما در سرمایهگذاریهای جدید حدود ۷۰درصد طرحها بهسمت DRI یا آهن اسفنجی درحال حرکت هستند.
بهگفته او، این تغییر جهت بهمعنای افزایش مصرف گاز در سطح جهانی است و در مرحله بعد مسیر بهسمت هیدروژن نیز شتاب خواهد گرفت. درنتیجه رقابت بر سر انرژی پاکتر و پایدارتر در آینده تشدید میشود و این مساله میتواند هزینههای جدیدی بهتولیدکنندگان تحمیل کند.
اختلال انرژی هزینهای فراتر از قبض مصرف دارد
زرندی با اشاره بهپیامدهای ژئوپلیتیکی و تنشهای منطقهای و جهانی گفت: جنگها، ناامنیهای منطقهای، اختلال در مسیرهای عرضه و تنشهای بازار انرژی همگی امروز در تحلیلهای صنعت فولاد وارد شدند. بههمیندلیل انرژی دیگر فقط یک هزینه جاری نبوده بلکه یک مولفه راهبردی در ارزیابی ریسک تولید است.
وی افزود: تحلیلگران جهانی صنعت فولاد اکنون دستکم پنجمتغیر اصلی را در حوزه انرژی بهطور جدی زیر نظر دارند و این نشان میدهد که آینده این صنعت بیش از گذشته بهمدیریت ریسک انرژی وابسته شده است.
محدودیتهای برق در فولادمبارکه تشدید شده است
مدیرعامل گروه فولادمبارکه سپس با استناد بهآمار داخلی این شرکت ابعاد محدودیتها را تشریح کرد و گفت: نمودارهای واقعی فولادمبارکه نشان میدهد شدت محدودیتهای برق در سالهای۱۴۰۲، ۱۴۰۳ و ۱۴۰۴ روندی فزاینده داشته است.
به گفته وی، در حوزه برق محدودیتها بهترتیب حدود ۵۳درصد، ۴۲درصد و در سال۱۴۰۴ تا سطوحی نزدیک به۷۸درصد رسیده و در برخی روزها عملا دسترسی بهشبکه برق بهصفر رسیده است. زرندی تاکید کرد این ارقام شاید در تمام روزهای سال صدق نکند اما وقوع روزهایی با قطع کامل دسترسی برای یک بنگاه فولادی بهشدت آسیبزاست.
شوک دوگانه گاز و برق در ماههای مختلف سال
زرندی ادامه داد: در حوزه گاز نیز وضعیت مشابهی وجود داشته و صنعت عملا با شوک دوگانه انرژی روبهرو بوده است. از یکسو محدودیتهای برق در ماههای گرم و از سوی دیگر محدودیتهای گاز در ماههای سرد.
وی ادامه داد: در برخی مقاطع از آذر، دی، بهمن و اسفند و نیز در بازههایی از تیر تا شهریور محدودیتهای انرژی در صنایع بهسطوح بسیار شدید و حتی در برخی مواقع به۱۰۰درصد رسیده است. بهگفته زرندی، تکرار سالانه این وضعیت امکان برنامهریزی مطمئن را از بنگاهها سلب کرده است.
فقط برای فولادمبارکه؛ ۵/۱میلیارد دلار هزینه
مدیرعامل گروه فولادمبارکه با اشاره بهبرآورد خسارتهای واردشده گفت: فقط برای فولادمبارکه مجموع هزینهها، عدمالنفع و آثار محدودیتهای تحمیلی طی دوره مورد اشاره بهحدود ۵/۱میلیارد دلار رسیده است.
وی افزود: اگر کل صنعت فولاد را در نظر بگیریم ارقامی که پیشتر نیز در این سمینار مطرح شد از خسارتی در حدود ۵تا۶میلیارد دلار حکایت دارد؛ منابعی که میتوانست صرف سرمایهگذاریهای توسعهای، نوسازی زیرساختها، پروژههای انرژی و افزایش رقابتپذیری صنعت شود.
زرندی برای ملموسترشدن این رقم گفت: فقط برای درک ابعاد این هزینه کافی است بدانیم شرکت BYD برای راهاندازی پایگاه منطقهای خود در ترکیه حدود ۲میلیارد دلار سرمایهگذاری کرده است. این مقایسه نشان میدهد ما چه حجم بزرگی از منابع را بدون آنکه بهطور کامل متوجه پیامدهایش باشیم در اثر ناترازی و سیاستگذاری نامناسب از دست میدهیم.
وقت عبور از گلایهمحوری و رسیدن بهراهحل است
زرندی تاکید کرد: مساله انرژی در صنعت فولاد باید از سطح گلایه و هشدار عبور کند و بهسطح طراحی راهحل، اصلاح مدل حکمرانی و تصمیمگیری مبتنی بر آیندهنگری برسد.
وی خاطرنشان کرد: امروز صنعت فولاد همزمان تحت فشار بازار جهانی، الزامات زیستمحیطی، تحولات فناوری و محدودیتهای داخلی انرژی قرار دارد. اگر قرار است این صنعت همچنان یکی از پایههای تولید، صادرات و ارزآوری کشور باقی بماند باید برای آن تصمیماتی همسطح با اهمیت راهبردیاش اتخاذ شود.
مدیرعامل گروه فولادمبارکه تصریح کرد: آینده فولاد ایران نه فقط بهسنگآهن، ظرفیت نصبشده یا توان مدیریتی بلکه بهامنیت انرژی، ثبات سیاستگذاری، قابلیت پیشبینی هزینهها و سرعت انطباق با روندهای جهانی وابسته است. از این منظر ناترازی انرژی صرفا یک مشکل عملیاتی نیست بلکه یک تهدید مستقیم برای تابآوری صنعتی کشور بهشمار میرود.
تحولات جهانی انرژی معادلات فولاد را تغییر داده است
زرندی با طرح این پرسش که در نظام جهانی چه اتفاقی درحال رخدادن است، گفت: مدیران صنعت فولاد باید این تحولات را بهعنوان بخشی از تحلیل فرصتهای آینده و برنامهریزی راهبردی خود بهرسمیت بشناسند.
وی با اشاره بهوضعیت انرژی در اروپا اظهار کرد: قیمت برق و گاز برای صنایع فولادی اروپا در حال افزایش است و در برخی موارد این هزینهها بهحدود دو تا سه برابر رقبای این صنایع رسیده است. بهگفته زرندی، این فقط یک نوسان مقطعی نیست بلکه نشانهای از تغییرات عمیق در ساختار رقابت جهانی فولاد است؛ تغییری که انرژی را از یک نهاده تولید بهیک متغیر راهبردی تبدیل کرده است.
تقاضای برق در سناریوی کربنخنثی تقریبا دو برابر میشود
مدیرعامل گروه فولادمبارکه با استناد بهروندهای جهانی افزود: در سناریوی کربنخنثی تقاضای برق صنعت فولاد جهان تقریبا دوبرابر خواهد شد و از حدود هزارو۴۱۷تراواتساعت بهحدود ۲هزارو۷۷۸تراواتساعت میرسد.
زرندی تاکید کرد: این روند نشان میدهد آینده فولاد آیندهای برقبرتر، فناورانهتر و حساستر بهزیرساختهای پایدار انرژی است. ازهمینرو کشورها و شرکتهایی که از هماکنون برای تامین مطمئن برق و بازآرایی الگوی مصرف خود برنامهریزی نکنند در رقابت آینده با چالش جدی مواجه خواهند شد.
هیدروژن بهیکی از محورهای اصلی آینده فولاد تبدیل میشود
زرندی یکی از مهمترین روندهای پیشروی صنعت فولاد را افزایش تقاضای هیدروژن دانست و گفت: برآوردها نشان میدهد تقاضای هیدروژن در صنعت فولاد حدود هفتبرابر خواهد شد.
او تصریح کرد: مجموعه این تحولات بهوضوح نشان میدهد که موضوع آینده موضوع هیدروژن است. بهگفته مدیرعامل فولادمبارکه، هرگونه تحلیل از آینده صنعت فولاد که نقش هیدروژن را در آن نادیده بگیرد تحلیلی ناقص خواهد بود زیرا مسیر جهانی بهسمت فناوریها و زنجیرههایی درحال حرکت است که اتکای بیشتری بهحاملهای انرژی کمکربن دارند.
گذار از کورهبلند بهDRI مصرف گاز جهانی را بالا میبرد
مدیرعامل گروه فولادمبارکه در ادامه با اشاره بهتغییر مسیر فناوری در صنعت فولاد جهان گفت: اگرچه در شرایط فعلی بخش عمدهای از دنیا همچنان با الگوی کورهبلند فعالیت میکند اما اکنون حدود ۷۰درصد از کورهبلندهای جهان وارد مرحله تصمیمگیری و سرمایهگذاری جدید شدند.
وی افزود: اگر بخش مهمی از این ظرفیتها بهسمت فناوری احیای مستقیم آهن، DRI، حرکت کند مصرف گاز درمقیاس جهانی افزایش خواهد یافت و همین مساله بهتنهایی میتواند منشأ شکلگیری هزینههای جدید و ناخواسته برای صنعت فولاد باشد.
زرندی ادامه داد: در واقع صنعت فولاد جهان در حال حرکت از زغالسنگ بهسمت گاز، برق و هیدروژن است اما این گذار، گذار کمهزینهای نیست و با فشارهای جدید در حوزه تامین انرژی همراه خواهد بود.
اختلال در بازار انرژی و تنشهای ژئوپلیتیکی بهریسک دائمی تبدیل شدند
زرندی با اشاره بهتحولات ژئوپلیتیکی افزود: افزایش تنشها در بازار انرژی، جنگها، ناامنیها و رخدادهایی مانند بحرانهای منطقهای و اختلال در مسیرهای عرضه همگی اکنون در محاسبات صنعت فولاد وارد شدند.
وی گفت: تحلیلگران صنعت فولاد دستکم چند محور اصلی را در حوزه انرژی بهصورت جدی دنبال میکنند؛ از جمله گاز، برق، هیدروژن، هزینه اختلال در انرژی و آثار ناشی از تنشهای منطقهای و بینالمللی. بهگفته وی، این شرایط نشان میدهد انرژی دیگر فقط مساله تامین نبوده بلکه مساله حکمرانی، امنیت، ریسک و مزیت رقابتی است.
فولاد ایران علاوه بر بحران جهانی با فشارهای مضاعف داخلی هم روبهرو است
مدیرعامل گروه فولادمبارکه سپس با اشاره بهوضعیت داخلی کشور تصریح کرد: ایران علاوه بر چالشهای عمومی صنعت فولاد جهان با مشکلات مضاعفی در حوزه انرژی مواجه است.
وی اظهار کرد: حتی اگر جنگی هم رخ نمیداد سال۱۴۰۴ بهدلیل رکود بازار فولاد، فشار واردات چین، تنشهای تجاری و تعرفهای و شرایط پیچیده جهانی سال دشواری برای این صنعت بود اما در داخل کشور تصمیمات حوزه انرژی عملا این دشواری را تشدید و فشار مضاعفی بر بنگاههای فولادی وارد کرد.
زرندی تاکید کرد که در چنین شرایطی مدیران صنعت باید همزمان دوسطح از متغیرها را ببینند: نخست روندهای جهانی انرژی و فناوری و دوم موانع و بیثباتیهای داخلی که ظرفیت برنامهریزی را تضعیف میکند.
شدت محدودیتهای انرژی در فولادمبارکه بهشکل بیسابقهای افزایش یافته است
مدیرعامل فولادمبارکه در ادامه با اشاره بهآمار محدودیتهای اعمالشده بر فولادمبارکه گفت: بررسی روند ماهبهماه در سالهای۱۴۰۲، ۱۴۰۳ و ۱۴۰۴ نشان میدهد دامنه این محدودیتها بهطور محسوسی افزایش یافته است.
به گفته او، در حوزه برق سطوحی از محدودیت بهترتیب در حدود ۵۳درصد، ۴۲درصد و تا ۷۸درصد نیز تجربه شده و در برخی مقاطع حتی روزهایی وجود داشته که دسترسی مجموعه بهشبکه عملا بهصفر رسیده است. زرندی افزود هرچند ممکن است این وضعیت در تمام روزهای یک ماه برقرار نبوده باشد اما وقوع چنین روزهایی برای صنعتی در مقیاس فولادمبارکه خسارتبار و اخلالآفرین است.
شوک دوگانه برق و گاز امکان برنامهریزی را از صنعت گرفته است
زرندی با اشاره بهوضعیت گاز نیز گفت: فولادمبارکه و بسیاری از واحدهای فولادی عملا با شوک دوگانه انرژی روبهرو بودند بهاین معنا که در ماههای گرم سال با محدودیت برق و در ماههای سرد با محدودیت گاز مواجه شدند.
وی افزود: در برخی بازهها از آذر، دی، بهمن و اسفند و در دورههایی از تیر تا شهریور محدودیتهای بسیار سنگین و حتی درمواردی محدودیتهای ۱۰۰درصدی بهصنعت تحمیل شده است. بهگفته وی، تکرار سالانه چنین وضعیتی برنامهریزی عملیاتی، مالی و توسعهای را برای بنگاهها بهشدت دشوار کرده است.
هزینه فرصت ازدسترفته فقط برای مبارکه حدود ۵/۱میلیارد دلار بوده است
مدیرعامل گروه فولادمبارکه با اشاره بهبرآورد خسارتها گفت: در بازه مورد اشاره فقط برای فولادمبارکه میزان خسارت و هزینه فرصت ازدسترفته بهحدود ۵/۱میلیارد دلار رسیده است.
وی افزود: اگر کل صنعت فولاد در نظر گرفته شود برآوردها از رقمی در حدود ۵تا۶میلیارد دلار حکایت دارد؛ منابعی که میتوانست صرف توسعه زیرساخت، سرمایهگذاری در انرژی، نوسازی فناوری و افزایش رقابتپذیری کشور شود.
زرندی برای ملموسشدن این رقم گفت: گاه بدون آنکه حساسیت کافی نسبت بهابعاد موضوع وجود داشته باشد کشور در حال ازدستدادن منابعی است که با آن میتوان پروژههای بزرگ و راهبردی را بهسرانجام رساند.
حل مساله انرژی بدون اصلاح حکمرانی ممکن نیست
زرندی در ادامه رویکرد مطلوب برای حل مساله انرژی را از منظر مدیریتی و سیاستی تشریح کرد و گفت: در دنیا موضوع برق و انرژی زیرمجموعه حکمرانی governance مدیریت میشود یعنی این مساله یکطرفه نیست و یک دستگاه یا یک بخش بهتنهایی نمیتواند درباره آن تصمیم بگیرد.
وی افزود: برای حل بحران انرژی مشارکت مجموعهای از بازیگران و رسیدن بهیکمدل مشترک ضروری است. بهگفته مدیرعامل فولادمبارکه، کشورها نیز الگوهای متفاوتی را دنبال کردند. برخی بر مدیریت سمت تقاضا تمرکز کردند، برخی بر سمت عرضه و برخی نیز هر دوحوزه را بهطور همزمان سامان دادند.
وی تصریح کرد: ایران نیز ناگزیر است از نگاه بخشی و مقطعی عبور کرده و بهسمت مدلهای حکمرانی منسجمتر، پیشبینیپذیرتر و مشارکتمحور حرکت کند.
فولادمبارکه امسال ۱۳۰۰مگاوات از برق خود را از دست داد
مدیرعامل گروه فولادمبارکه با اشاره بهشرایط امسال گفت: فقط برای فولادمبارکه در سال جاری حدودهزارو۳۰۰مگاوات برق از دست رفته هرچند حدود ۳۰۰مگاوات از این میزان با اقدامات انجامشده تاحدی بهشبکه بازگشته است.
وی این موضوع را نشانهای روشن از عمق ناترازی و ضرورت تسریع در راهکارهای عملیاتی دانست.
۳جهتگیری اصلی برای عبور از بحران انرژی ضروری است
زرندی در ادامه سهجهتگیری اصلی را برای مواجهه موثر با مساله انرژی ضروری دانست:
وی نخستین جهتگیری را توسعه و حمایت از خودتامینی انرژی عنوان کرد و گفت: خودتامینی فقط بهمعنای احداث نیروگاه نیست بلکه باید بهصورت یک سبد متنوع دیده شود؛ سبدی شامل ظرفیتهای حرارتی، تجدیدپذیر، ذخیرهسازی، زیرساختهای صنعتی، حق اتصال، انتقال، فروش مازاد، مجوزها، تامین مالی و حتی مشارکت در توسعه میادین.
به گفته وی، فولادمبارکه این راهبرد را با جدیت دنبال میکند و در این مسیر علاوه بر برق بهحوزه گاز نیز بهعنوان یک محور سرمایهگذاری راهبردی وارد شده است.
ورود بهمیدان گازی نمونهای از تلاش صنعت برای جبران کمبودهاست
زرندی در تشریح این تجربه گفت: در شرایطی که کشور با کمبود گاز روبهرو است فولادمبارکه برای ورود بهیک میدان گازی و مشارکت در توسعه آن اقدام کرده و تفاهمنامه و قراردادهای لازم نیز بهامضا رسیده اما فرآیند اجرایی و ابلاغی آن با تاخیرهای طولانی مواجه شده است.
وی افزود: درحالیکه اگر گاز وجود ندارد باید مسیرهای جدید تامین با سرعت بیشتری فعال شود صنعت ناچار است ماهها و حتی بیش از یکسال درگیر فرآیندهای اداری و ملاحظات متعددی بماند. زرندی با اشاره بهموانع موجود گفت بخشی از این تاخیرها ناشی از پیچیدگیهای اداری و بخشی مرتبط با الزامات محیطزیستی بوده است.
او تاکید کرد: اصل ماجرا این است که شرکتهای بزرگ باید برای توسعه ظرفیتهای واقعی تامین انرژی وارد میدان شوند و این حضور نیز باید با همراهی و تسهیلگری دستگاههای اجرایی روبهرو شود.
ثبات در تصمیمگیری و قراردادهای بلندمدت شرط پشتیبانی از تولید است
دومین محور مورد تاکید زرندی سیاستسنجی و طراحی سازوکارهای پشتیبان تولید بود.
وی گفت در دنیا شرکتها براساس قراردادهای بلندمدت، برنامههای مشخص گازرسانی و مدلهای جبرانی کاهش تولید امکان برنامهریزی پیدا میکنند.
دولت باید ثبات در تصمیمگیری را برای بنگاهها فراهم کند تا یک تولیدکننده بداند در سهیاپنجسال آینده با چه وضعیتی در تامین انرژی، قیمتگذاری و الزامات اجرایی روبهرو خواهد بود.
زرندی با انتقاد از برخی سازوکارهای فعلی گفت: عرضه محدود دربرابر تقاضای نامحدود درعمل زمینهساز جهشهای غیرمنطقی قیمت میشود و بهجای ایجاد تعادل بنگاهها را درمعرض رقابت فرسایشی و هزینههای خارج از کنترل قرار میدهد.
نوآوری فناورانه و کاهش شدت مصرف محور سوم نجات صنعت است
مدیرعامل فولادمبارکه سومین جهتگیری را نوآوری فناورانه و کاهش شدت مصرف انرژی دانست و گفت: این محور بیش از هر چیز بهخود صنعت بازمیگردد و باید در دستور کار جدی بنگاهها و تشکلهای تخصصی قرار گیرد.
زرندی اظهار کرد: فولادمبارکه در سال گذشته از ظرفیتهای داده، تحلیل هوشمند و فناوریهای نو برای بهینهسازی مصرف انرژی استفاده کرده و در یکی از پروژهها حدود ۸۰۰میلیاردتومان از هزینههای گاز کاهش یافته است.
وی افزود: این نتایج از طریق اصلاحات فنی، بازنگری در برخی فرآیندها و استفاده از مدلهای دادهمحور بهدست آمده و نشان میدهد که بهموازات مطالبهگری از دولت و حرکت بهسمت خودتامینی باید مسیر بهینهسازی و ارتقای فناوری نیز با قدرت دنبال شود.
تابآوری باید پیش از بحران طراحی شود و نه پس از آن
مدیرعامل گروه فولادمبارکه در بخش دیگری از سخنان خود بهتجربه این شرکت در حوزه تابآوری و مدیریت بحران پرداخت و گفت: یکی از اقداماتی که در فولادمبارکه دنبال شد استقرار چارچوبهای استاندارد تابآوری و تداوم کسبوکار بود.
وی با اشاره بهالگوهای استاندارد این حوزه گفت: در مجموعه چالشهای محتمل شناسایی و برای هر سناریو واکنش سازمانی طراحی شد تا درصورت بروز اختلال نحوه عمل واحدها از پیش روشن باشد.
زرندی افزود: در اوایل سال۱۴۰۴ حتی سناریوهایی با فرض بروز بحران اجتماعی نیز مورد بررسی قرار گرفته و برخی تمهیدات اولیه نیز طراحی شده بود اما با وقوع جنگ۱۲روزه مشخص شد که ابعاد بحران فراتر از پیشبینیهای اولیه است. با این حال همان تمرینها و طراحیهای قبلی کمک کرد تا سازمان با آمادگی بیشتری وارد مرحله مقابله شود.
پیش از حمله دهها جلسه آمادگی در مبارکه برگزار شده بود
زرندی اظهار کرد: تا پیش از اصابت بهمجموعه حدود ۴۰جلسه آمادگی و کمیته بحران در فولادمبارکه برگزار شده بود و در این جلسات سناریوهای مختلف مورد بررسی قرار گرفته بود.
وی گفت: سند راهبری بازیابی و تداوم کسبوکار در دوران جنگ و پساجنگ نیز در اسفندماه آماده شده و در آن حتی این فرض مورد توجه قرار گرفته بود که اگر مجموعه هدف قرار گیرد چه پیامدهایی خواهد داشت و هر بخش چه وظیفهای برعهده خواهد داشت.
پس از حمله چهارگام اصلی در دستور کار قرار گرفت
مدیرعامل گروه فولادمبارکه با اشاره بهمدیریت پس از حمله گفت: بهمحض وقوع حادثه چهارگام اصلی براساس مطالعات و برنامههای پیشین در دستور کار قرار گرفت.
وی نخستین گام را مدیریت ایمنی و تثبیت شرایط عنوان کرد و گفت: در روزهای نخست مهمترین مساله این بود که محیط عملیات ایمنسازی شود؛ بهویژه آنکه تجربه مستقیم مواجهه با چنین شرایطی وجود نداشت و حتی در برخی موارد مهمات عملنکرده در محیط باقی مانده بود.
زرندی افزود: گام دوم بازسازی و در مواردی نوسازی بود. گام سوم حفظ و بازیابی بازار و گام چهارم نیز بازآرایی سازمانی، ارزیابی خسارت و برنامهریزی برای بازگشت بهتولید بود.
ارزیابی خسارت، حفظ نیروی انسانی و صیانت از بازار ۳اولویت اصلی بودند
مدیرعامل فولادمبارکه با اشاره بهاقدامات انجامشده گفت: در همان دو هفته نخست ارزیابی اولیه خسارت انجام و واحدها براساس نوع آسیب برای بازسازی یا نوسازی دستهبندی شدند.
زرندی افزود: در این میان دوحوزه با حساسیت ویژه دنبال شد. نخست نیروی انسانی بهگونهای که بههیچوجه اجازه داده نشود بحران بهجدایی نیروها یا شکلگیری تنشهای کارگری منجر شود و دوم بازار زیرا ازدسترفتن بازار میتوانست آثار بحران را چندبرابر کند.
بهگفته وی، باوجود همه فشارها نیروی انسانی در مجموعه حفظ شده، پرداختها ادامه یافت و همزمان با تدابیر اجرایی، بازار نیز مدیریت شد.
با افزایش عرضه التهاب بازار ورق مهار شد
مدیرعامل گروه فولادمبارکه در ادامه اظهار کرد: در روزهای نخست نگرانیهای زیادی در بازار نسبت بهکمبود محصول و جهش قیمتها شکل گرفته بود اما با تصمیمگیری سریع و عرضه مستمر شرایط کنترل شد.
وی گفت: قیمت ورق که در مقطعی جهش شدیدی را تجربه کرده بود با مدیریت عرضه و نمایش توان تامین بازار بهسطوح پیش از جنگ بازگشت و این مساله یکی از مهمترین دستاوردهای دوره مدیریت بحران بود.
دانش مدیریتی، بومیسازی و کار منسجم تیمی ۳تکیهگاه اصلی بازسازی بودند
زرندی در جمعبندی تجربه بازسازی فولادمبارکه گفت: سهعامل اصلی در موفقیت مجموعه نقشآفرین بود.
به گفته وی، عامل نخست دانش مدیریتی و تخصص فنی مدیران و کارکنان فولادمبارکه بود که با تعصب، غیرت و شناخت دقیق از فرآیندها وارد میدان شدند. عامل دوم بومیسازی بود؛ مسیری که طی سالهای گذشته در صنعت و وزارت صمت دنبال شده و در زمان بحران ارزش عملی خود را نشان داد.
مدیرعامل فولادمبارکه تاکید کرد: اگر بسیاری از تجهیزات، دانشها و راهکارها در داخل شکل نگرفته بود مدیریت شرایط بهاین سرعت ممکن نبود.
زرندی عامل سوم را کار تیمی منسجم و اعتماد متقابل میان مدیران، بدنه اجرایی و نهادهای مسوول عنوان کرد و گفت: در چنین بحرانهایی صرف داشتن دستور و ساختار کافی نیست بلکه همافزایی واقعی میان افراد و بخشهاست که نتیجه را رقم میزند.
بازسازی فولادمبارکه باید بهعنوان یک تجربه ملی دیده شود
زرندی با اشاره بهروند بازگشت واحدها بهمدار تولید گفت: آنچه در فولادمبارکه رخ داد فقط یک عملیات فنی یا صنعتی نبود بلکه یک تجربه مهم ملی در حوزه تابآوری، بازسازی و ایستادگی صنعتی بود.
وی تصریح کرد: آنچه امروز در این مجموعه بهدست آمده حاصل توان مهندسان ایرانی، تجربه انباشته صنعت، سرمایه بومیسازی و روحیه مسوولیتپذیری مدیران و کارکنان است و میتواند بهعنوان الگویی ملی برای دیگر صنایع نیز مورد استفاده قرار گیرد.
صنعت فولاد ناگزیر است همزمان برای بقا، توسعه و تابآوری تصمیم بگیرد
مدیرعامل گروه فولادمبارکه تاکید کرد: مجموعه تحولات جهانی، فشارهای داخلی، ناترازی انرژی و تجربه بحرانهای اخیر نشان میدهد صنعت فولاد دیگر نمیتواند با نگاههای کوتاهمدت اداره شود.
وی درپایان اذعان داشت که امروز صنعت فولاد باید بهصورت همزمان بهسهمساله فکر کند: بقا در شرایط پرنوسان، توسعه در محیط رقابتی جدید و تابآوری دربرابر شوکهای انرژی، اقتصادی و امنیتی. از این منظر آینده فولاد نهفقط بهظرفیت تولید بلکه بهکیفیت حکمرانی، امنیت انرژی، عمق نوآوری و توان بازیابی بنگاهها وابسته خواهد بود.
