امید به احیای دیپلماسی
جهان صنعت – دیپلماتهای ارشد ایران و آمریکا کمتر از ۹ماه پس از شکست مذاکراتی که از روزهای پایانی فرودینماه امسال با میانجیگری عمان آغاز شد و با آغاز جنگ ۱۲روزه اسرائیل و آمریکا به خاک ایران متوقف شد، بار دیگر راهی مسقط شدند و دور دیگری از مذاکرات را آغاز کردند؛ مذاکراتی که احتمالا خوشبینترین ناظران هم تا همین چند روز پیش قادر به پیشبینی آن نبودند بهویژه آنکه در این حدود ۹ماهی که از شکست آن مذاکرات تا ازسرگیری این مذاکرات سپری شده، شاهد تحولات متعددی بودیم؛ تحولاتی که ازقضا مهمترین آن، در کمتر از یکماه گذشته و مشخصا از اوایل دیماه امسال با آغاز اعتراضات گسترده معیشتی و در ادامه تسری آن به سایر مصائب و معضلات سیاسی-اجتماعی کشور رقم خورد؛ اعتراضاتی که اگر نگوییم گستردهترین موج اعتراضی در چند دهه گذشته بود، بیتردید ازجمله عظیمترین اعتراضات مردمی در تمام این سالها بود و به همین دلیل هم شمار جانباختگان آن به هزاران تن رسید.
مجموعه این تحولات اما در حالی که در روزهای گذشته منجربه نگرانی گسترده ناظران نسبتبه شعلهور شدن آتش جنگ شد، در نهایت نهتنها به افزایش تنش نظامی و درگرفتن جنگی تمامعیار میان ایران و آمریکا نینجامید بلکه در عمل زمینهساز آن شد که دیپلماتهای ارشد دو کشور بار دیگر به میز مذاکره بازگردند. هرچند کماکان به باور بسیاری از ناظران این بازگشت به دیپلماسی، لزوما به معنای آن نیست که خطر جنگ بهتمامی از آسمان ایران دور شده است. کما اینکه اساسا آنچه تمایل طرفین به ازسرگیری مذاکرات را افزایش داد، علاوهبر تحولات داخلی ایران، لشکرکشی آمریکا و ناوگان عظیم ارتش ایالات متحده به آبهای جنوب ایران بود. این در حالی است که حتی برخی منابع رسانهای مدعی شدهاند که در هیات آمریکایی که روز گذشته در مسقط با دیپلماتهای ایرانی مذاکره کردند، برخی مقامهای ارشد ارتش ایالاتمتحده ازجمله فرمانده سنتکام نیز حاضر بودند.
ترکیب هیاتهای ایران و آمریکا در مذاکرات
درحالی که پس از چند روز گمانهزنی درخصوص محل برگزاری مذاکرات و حتی انتشار اخبار رسمی درخصوص برگزاری دور تازه مذاکرات ایران و آمریکا به میزبانی ترکیه که در مقاطعی منجربه لغو مذاکرات نیز شد، سرانجام طرفین نهتنها از این مشکلات و اختلافنظرها عبور کرده و مانع از لغو مذاکرات شدند بلکه بر سر مکان جدید که همان مسقط پایتخت عمان باشد، به تفاهم رسیدند و رسانهها اعلام کردند که «گفتوگوهای ایران و آمریکا روز جمعه در عمان و با همان فرمت پیشین انجام خواهد شد.
این در حالی بود که ریاست هیات ایرانی همچون دور پیشین مذاکرات برعهده عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی بود و دیپلماتهایی چون مجید تختروانچی معاون سیاسی وزیر امور خارجه، کاظم غریبآبادی معاون حقوقی و بینالملل وزیر امور خارجه، حمید قنبری معاون دیپلماسی اقتصادی و اسماعیل بقائی سخنگوی وزارت امور خارجه نیز در این هیات حضور داشتند.
همچنین در حالی که برخی منابع مدعی شده بودند که در هیات ایالاتمتحده، برخی مقامهای ارشد نظامی این کشور ازجمله فرمانده سنتکام نیز حضور دارد، در ادامه اعلام شد که تنها عضو جدید هیات ایالاتمتحده در این مذاکرات نسبتبه دور پیشین جارد کوشنر مشاور و داماد دونالد ترامپ بوده که در این مذاکرات استیو ویتکاف فرستاده ویژه رییسجمهور آمریکا در منطقه خاور میانه و دیگر دیپلماتهای آمریکایی را همراهی میکرد.
مذاکراتی که سرانجام ساعت ۱۰صبح به وقت عمان (۹ و۳۰ دقیقه به وقت تهران) آغاز شد و تا حوالی غروب به وقت ایران ادامه یافت. همچنین در حالی که برخی منابع رسانهای در روزها و ساعات منتهی به مذاکرات، گمانهزنیهایی در ارتباط با محتوای گفتوگوها مطرح شده بود، مقامهای جمهوری اسلامی ایران تاکید کردهاند که موضوع اصلی، پرونده هستهای ایران خواهد بود و یکی از مهمترین خواستههای ایران، رفع تحریمهای آمریکاست.
پیام عراقچی در آستانه گفتوگوهای مسقط
در حالی که سرانجام پس از گمانهزنیهای فراوان، طرفین هم بر سر مکان و زمان مذاکرات به تفاهم رسیدند و هم ظاهرا درخصوص محور و موضوع مذاکره به اتفاقنظر رسیدند و اخباری مبنیبر قطعی شدن مذاکرات مخابره شد،
سید عباس عراقچی در پیامی که ساعاتی پیش از آغاز گفتوگوهای هستهای ایران و آمریکا در مسقط، از طریق حساب کاربری شخصی خود در شبکه اجتماعی ایکس(توئیتر) منتشر کرد، نوشت: «ایران با چشمانی باز و بدون از یاد بردن رویدادهای سال گذشته وارد مسیر دیپلماسی میشود. ما با حسننیت وارد تعامل میشویم و در عین حال قاطعانه بر حقوق خود ایستادگی میکنیم.»
وزیر خارجه ایران تاکید کرد: «تعهدات باید محترم شمرده شوند. برابری در جایگاه، احترام متقابل و منافع متقابل صرفا شعار نیستند بلکه ضرورتی اجتنابناپذیر و از پایههای یک توافق پایدار بهشمار میروند.»
آغاز مذاکرات ایران و آمریکا با میانجیگری عمان
به هر تفسیر حوالی ساعت ۱۰صبح جمعه به وقت تهران بود که خبرگزاریهای داخلی با اعلام خبر آغاز رسمی مذاکرات، از دیدار عباس عراقچی و بدر البوسعیدی وزیران امور خارجه ایران و عمان در مسقط خبر دادند؛ دیداری که بنابر اعلام رسانهها، زمینهساز برگزاری نخستین دور از این مذاکرات بود. این در حالی بود که عباس عراقچی در جریان دیدار خود با بدر البوسعیدی، با همتای عمانی خود در مورد نحوه پیشبرد مذاکرات ایران-آمریکا تبادل نظر کرد؛ دیداری که در آن نقطهنظرات و پیشنهادهای جمهوری اسلامی ایران درباره مباحث مذاکراتی، مطالبات و ملاحظات ایران تبیین شد.
این در حالی بود که ساعتی پس از نیمروز جمعه، وزارت خارجه عمان با انتشار اطلاعیهای مختصر که از طریق حساب کاربری رسمی این نهاد در شبکه اجتماعی ایکس(توئیتر) منتشر شد، درخصوص روند گفتوگوهای ایران و آمریکا در مسقط توضیحاتی را ارئه کرد.
بنابر اعلام وزارت امور خارجه عمان، «در چارچوب میزبانی سلطنت عمان از مذاکرات مربوط به پرونده هستهای ایران، صبح دیروز جناب آقای بدر بن حمد البوسعیدی وزیر امور خارجه بهطور جداگانه رایزنیهایی با هیات ایرانی به ریاست جناب آقای سید عباس عراقچی و نیز با هیات آمریکایی به ریاست استیو ویتکاف نماینده ویژه رییسجمهور ایالات متحده آمریکا و جارد کوشنر انجام داد.
وزارت خارجه عمان همچنین با بیان اینکه «این رایزنیها بر فراهمسازی شرایط مناسب برای ازسرگیری مذاکرات دیپلماتیک و فنی متمرکز بود»، تصریح کرد: «در عین حال با توجه به اهتمام طرفها برای موفقیت این گفتوگوها در راستای تحقق امنیت و ثبات پایدار، بر اهمیت آنها تاکید شد.»
مسقط اعلام کرده که «وزیر امور خارجه سلطنت عمان همچنین بار دیگر بر تعهد این کشور به تداوم حمایت از گفتوگو و نزدیکسازی دیدگاههای طرفها تاکید کرد و آمادگی عمان را برای همکاری با شرکای مختلف بهمنظور دستیابی به راهحلهای سیاسی توافقی که با اهداف و انتظارات مورد نظر همسو باشد، اعلام کرد.» البوسعیدی در پایان مراتب قدردانی عمیق خود را از تلاشهای کشورهای منطقه که از این مذاکرات حمایت میکنند، ابراز داشت.
در حالی که در فاصله این تحولات و نشست و برخاست دیپلماتهای ارشد ایرانی و عمانی، اخباری نیز درخصوص برگزاری جلسات هیات آمریکایی با وزیر خارجه عمان مخابره شد، در ادامه رسانهها از دیدار مجدد عراقچی با همتای عمانی خود خبر دادند؛ دیداری که پس از دور نخست رایزنیهای هیاتهای ایرانی و آمریکایی با وزیر خارجه عمان انجام شد.
توضیحات عراقچی پس از پایان مذاکرات
به هر تفسیر حوالی غروب جمعه، ساعتی پس از انتشار اخباری که از پایان مذاکرات و خروج هیاتهای دیپلماتیک دو کشور از محل برگزاری مذاکرات حکایت داشت، عراقچی درباره روند این گفتوگوها توضیحاتی ارائه و با اشاره به برگزاری گفتوگوهای غیرمستقیم میان ایران و آمریکا اعلام کرد این مذاکرات پس از ساعتها رایزنی فشرده در فضایی مثبت آغاز شده است.
او با اشاره به روند برگزاری این مذاکرات از ساعت ۱۰صبح تا حوالی ساعت۱۸ و برگزاری جلسات متعددی بهصورت غیرمستقیم، از نقش فعال و موثر وزیر خارجه عمان در میزبانی و انتقال پیامها و دیدگاههای دو طرف تقدیر کرد و گفت که در این گفتوگوها پس از یک دوره طولانی وقفه، مواضع و نگرانیهای ایران بهطور کامل منتقل شد و منافع و حقوق مردم ایران مورد تاکید قرار گرفت.
او با تاکید بر اینکه «دیدگاههای طرف مقابل نیز شنیده شد»، روند مذاکرات را «مثبت» ارزیابی کرد و گفت: «این گفتوگوها شروع خوبی داشت اما ادامه آن منوطبه انجام مشورت در پایتخت و تصمیمگیری درباره نحوه ادامه مسیر است.»
رییس دستگاه دیپلماسی جمهوری اسلامی خاطرنشان کرد: «درباره اصل ادامه مذاکرات تقریبا توافق نظر وجود دارد و مقرر شده مذاکرات ادامه پیدا کند اما زمان و تاریخ دور بعدی پس از مشورتهای بعدی و از طریق میانجی عمانی تعیین خواهد شد.» وزیر امور خارجه همچنین تاکید کرد که فضای حاکم بر مذاکرات مثبت بوده و میتوان آن را «شروعی خوب» توصیف کرد.
عراقچی با اشاره به شرایط آغاز دوباره مذاکرات گفت که پس از حدود ۸ ماه پرتنش و پشت سر گذاشتن یک جنگ و مجموعهای از تحولات، روند گفتوگوها از سر گرفته شده است. او تاکید کرد: «بیاعتمادی بزرگی که در این مدت ایجاد و بر بیاعتمادیهای گذشته افزوده شده، چالش مهمی در مسیر مذاکرات بهشمار میرود و نخستین گام، غلبه بر این فضاست تا بتوان چارچوبی برای گفتوگویی طراحی کرد که منافع مردم ایران را تامین کند.»
وزیر امور خارجه ایران یادآور شد که در نشست روز جمعه درباره این موضوع بحثهای مفیدی انجام، دیدگاههای دوطرف شنیده و مقرر شد ادامه پیدا کند. عراقچی خاطرنشان کرد در صورتیکه همین رویکرد ازسوی طرف مقابل ادامه یابد امکان دستیابی به یک چارچوب مورد توافق برای ادامه مذاکرات و موضوعات مطرحشده در جلسات بعدی وجود دارد، با این حال قضاوت نهایی را زودهنگام دانست.
عراقچی در پایان خاطرنشان کرد: «این روند شروع خوبی داشته و میتواند ادامه خوبی نیز داشته باشد اما تحقق آن به رفتار طرف مقابل و همچنین تصمیمگیریهای آینده در تهران بستگی دارد.»
