استقبال از دیپلماسی، ایستادگی مقابل زور
جهان صنعت – کنگره سیاست خارجی و تاریخ روابط خارجی روز گذشته با حضور عباس عراقچی، وزیر امور خارجه، کمال خرازی، رییس شورای راهبردی روابط خارجی و علیاکبر صالحی، رییس پیشین سازمان انرژی اتمی برگزار شد؛ نشستی که در آن عراقچی با اشاره به برگزاری مذاکرات تهران و واشنگتن در مسقط در سایه آرایش نظامی ایالاتمتحده و استقرار تسلیحات نظامی آمریکا در منطقه گفت: «آرایش نظامی آنها ما را نمیترساند، ما اهل دیپلماسی هستیم، اهل جنگیم نه به این معنا که بهدنبال جنگیم بلکه آماده جنگ هستیم تا از خود در برابر تجاوز دفاع کنیم.»
افق مذاکرات مسقط بهروایت عراقچی
عراقچی که در ادامه در پنل تخصصی کنگره ملی سیاست خارجی حاضر شده بود، به تئوری ترامپ مبنیبر «صلح از طریق قدرت» انتقاد کرد و گفت: «البته سیاست آمریکا همیشه همین بوده؛ رسیدن به مقاصد خود از طریق زور. آمریکا هر کجا میخواسته حمله کند، این کار را انجام داده است. این کار یعنی بازگشت به قانون جنگل، هر کسی قویتر است، سعی میکند زور خود را اعمال کند، اگر ضعیف باشی، پایمال میشوی؛ این اصل اول قانون جنگل است.» او «ترس» را «سم مهلک» خواند و با تاکید بر اهمیت «دیپلماسی هوشمندانه» گفت: «بزرگترین چالش ما ایستادگی نیروهای مسلح، دولت و دستگاه دیپلماسی است تا بتواند پرچم ایران را نگه دارد و پای حقوق مردم ایران بایستد.»
وزیر امور خارجه همچنین در یک نشست مطبوعاتی در حاشیه این کنگره، به پرسشی درخصوص نبود صدای واحد در دستگاه دیپلماسی جمهوری اسلامی پاسخ داد و گفت: «سیاست خارجی موفق با اجماع در داخل کشور پیش میرود. برخی دغدغه و بعضی غرض سیاسی دارند؛ درباره اینها باید صحبت کرد و آنها را توجیه کرد. آنهایی که دغدغه ملی داشتند، همراه شدند و اما افرادی که دغدغه سیاسی دارند، نمیتوان کاری کرد بلکه باید تحمل کرد.» وزیر خارجه همچنین تاکید کرد که مذاکرات در مسقط، هستهای و رویکرد دوطرف مبنیبر ادامه مذاکرات بود. او درباره ابتکارهای ایران در مذاکرات گفت: «تنها شباهت این دور مذاکرات شکل آن بوده که غیرمستقیم در مسقط و با تسهیلگری و میانجیگری عمان است اما به جهات دیگر تفاوتهای اساسی وجود دارد.»
عراقچی تصریح کرد: «این دوره بیشتر آزمایشی بود که چقدر میتوان به طرف مقابل اعتماد کرد، طرف مقابل مدعی بود آنها نیز در حال ارزیابی میزان جدیت هستند. اگر به این جمعبندی برسیم که جدیت وجود دارد، مذاکرات ادامه مییابد؛ نشانههایی وجود دارد که جدیت وجود دارد و نشانههایی هم هست که جدیت کمرنگ است. همه نشانهها را باهم ارزیابی میکنیم.» او در رابطه با آینده این مذاکرات گفت: «مکان و زمان جلسه بعدی در مشورت با وزیر امور خارجه عمان تعیین میشود. ممکن است محل جلسه تغییر کند، همانطورکه در دور قبلی هم چنین شد. شکل مذاکره از نظر ایران همچنان غیرمستقیم است.» او در پایان سخنانش نیز تاکید کرد: «موفقیت هر مذاکرهای منوطبه بهرسمیت شناختن حق غنیسازی است. تفاوت جدی میان این دور از مذاکرات با طرف آمریکایی نسبتبه مذاکرات منتهی به برجام، حضور منطقهای است. با کشورهای منطقه رایزنیهای مستمر داریم، به حسن نیت و تلاشهای صادقانه کشورهای منطقه احترام میگذاریم.»
تعیینتکلیف روابط بینالملل؛ بزرگترین چالش حکمرانی ایران
علیاکبر صالحی، رییس پیشین سازمان انرژی اتمی و رییس کنونی سازمان ایرانشناسی در سخنانی در این کنگره گفت: «در ۴۷سال گذشته بخشی که همیشه تکلیفش روشن نشده، بحث روابط بینالملل بوده که انعکاس آن در مسائل داخلی نیز وجود داشته است. اگر این سوال پرسیده شود که بزرگترین چالش حکمرانی ما چیست، باید گفت تعیینتکلیف روابط بینالمللی است.» او از «اصلاحپذری» بهعنوان یکی از ویژگیهای انقلاب نام برد و خاطرنشان کرد: «باید آسیبشناسی کنیم. در قرن۲۱ بسیاری از موضوعات ممکن است اصلی باشند اما باید چند موضوع را انتخاب کرده و خود را براساس آن پیش ببریم. بنیان درست نظام ما در این قرن باید توجه به اقلیم، آب، هوشمصنوعی و مسائل اجتماعی و اقتصادی باشد. درواقع باید در این حوزهها آسیبشناسی کرده و راه را جلو ببریم.» صالحی با اشاره به هدف صدور انقلاب اسلامی که پس از پیروزی انقلاب مورد توجه قرار گرفت، گفت: «فکر و اندیشه نیاز به صدور ندارد، متعلق به بشر است، انقلاب اسلامی ما شالودهای که داشت بستر معرفتی آن است که اگر خوب تبیین شود میتواند جاذب باشد.»
شاید اما یکی از بحثانگیزترین بخشهای سخنرانی صالحی در این کنگره، آنجا بود که به پیشینه نماد «شیر و خورشید» اشاره کرد و بدون درنظر گرفتن پیشینه این نماد ملی در دوران پیش از اسلام و بهکارگیری این نقش تاریخی در آثار باستانی پیش از ورود اسلام به ایران گفت: «زمانی که به بنیاد ایرانشناسی آمدم، در مورد نماد شیر و خورشید بررسی کردم. شیر و خورشید نمادی است که ریشه در هویت ایرانی اسلامی دارد و متعلق به جمهوری اسلامی است اما دیگران از آن استفاده میکنند. فلسفه نماد شیر و خورشید مربوط به حضرت علی(ع) و مالکیت معنوی آن متعلق به ایران است. برخی کشورها چندبار خواستند از این نماد استفاده کنند اما مخالفت ایران بهعنوان مالک معنوی چنین اجازهای نداد.»
ضرورت «نظریهپردازی بومی» در سیاست خارجی
کمال خرازی، رییس شورای راهبردی روابط خارجی نیز که در این کنگره حضور داشت، با تمرکز بر مبانی نظری سیاست خارجی بر ضرورت بازتعریف چارچوبهای فکری متناسب با شرایط کنونی ایران تاکید کرد و گفت که کشور در سالهای گذشته بهطور «تجربی» وارد سیاست خارجی شده و نیازمند «نظریهپردازی بومی» است. او با اشاره به برخی خطاهای پیشین تصریح کرد: «اولویت اول ما باید همسایگان باشد.» خرازی رویکرد مطلوب در عرصه دیپلماسی را «حفظ استقلال، مقاومت در برابر زورگوییها و توسعه روابط با همسایگان» خواند و با بیان اینکه ایران آغازگر دشمنی نبوده، موضع جمهوری اسلامی را ایستادگی در برابر فشار و تجاوز توصیف کرد.
