احتمال وقوع شرایط بحرانی برای ۳ استان
جهان صنعت- با وقوع بارشهای قابلتوجه در هفتهها و ماههای اخیر، این پرسش در حوزه آب کشور مطرح شده است که آیا ایران وارد دورهای از ترسالی شده یا این بارشها صرفا یک نوسان کوتاهمدت اقلیمی هستند؟ از سوی دیگر تجربه خشکسالیهای پیدرپی و کاهش سطح آبهای زیرزمینی در سالهای اخیر نگرانیها را درباره مدیریت منابع آبی کشور افزایش داده است. رییس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی میگوید: در پنج سال گذشته میانگین بارش کشور کمتر از متوسط بلندمدت بوده است. از ابتدای امسال نیز تا نیمه آذر بیش از ۲۰ استان کشور هیچ بارشی دریافت نکرده بودند که همین شرایط ایجاب کرد مناطقی مانند تهران، مشهد، تبریز، اراک و بندرعباس در وضعیت بحرانی قرار بگیرند.احد وظیفه، رییس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی ضمن بررسی وضعیت بارشها و تاثیر آن بر منابع آبی کشور به خبرآنلاین گفت: در پنج سال گذشته میانگین بارش کشور کمتر از متوسط بلندمدت بوده است. از ابتدای امسال نیز تا نیمه آذر، بیش از ۲۰ استان کشور هیچ بارشی دریافت نکرده بودند که همین شرایط ایجاب کرد مناطقی مانند تهران، مشهد، تبریز، اراک و بندرعباس در وضعیت بحرانی قرار بگیرند.
یکسوم میانگین جهانی بارش داریم
به گفته وظیفه، بارشها در همه سالها یکسان نیستند و کشور ایران با میانگین بارش حدود یکسوم میانگین جهانی نوسانات قابلتوجهی را تجربه میکند. به طور کلی، میزان بارندگی همواره نوسان قابلتوجهی دارد بهویژه در کشوری مانند ایران که میانگین بارش آن نسبت به میانگین جهانی بسیار کمتر است. بهعنوان نمونه در برخی سالها میانگین بارش کشور بسیار بالاتر از حد متوسط است مانند سالهای۱۳۷۱و۱۳۷۲ که بیش از ۳۰۰میلیمتر بارش داشتیم. همانطور که در سالهای۱۳۹۷و۱۳۹۸ نیز میانگین بارش کشور به همین میزان رسید. سال گذشته اما میانگین بارش کشور تنها حدود ۱۴۰میلیمتر بود که این نشاندهنده نوسان شدید بارشهاست. او با اشاره به تغییرات اقلیمی و گرمایش جهانی اضافه میکند: الگوهای جوی بهگونهای تغییر یافتهاند که میانگین بارش کشور کاهش یافته و در مقابل با افزایش دما مواجه بودهایم. تحتتاثیر افزایش گرمایش جهانی همچنین میزان تبخیر هم در کشور ما بیشتر شده است در نتیجه مقدار بارشی که دریافت میکنیم سریعتر از دسترس خارج میشود و دسترسی به آب کاهش مییابد.
تا اواخر پاییز بیش از ۲۰ استان بیباران بودند
رییس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی با بیان اینکه کشور ششمین سال پیاپی را با بارش کمتر از نرمال تجربه میکند، میگوید: در پنج سال گذشته میانگین بارش کشور کمتر از متوسط بلندمدت (میانگین ۳۰ساله) بوده است. البته همه استانها وضعیت یکسان نداشتند اما اغلب مناطق کشور بارش کمتر از نرمال تجربه کردند. از ابتدای امسال نیز تا نیمه آذر بیش از ۲۰استان کشور هیچ بارشی دریافت نکرده بودند که همین شرایط ایجاب کرد مناطقی چون تهران، مشهد، تبریز، اراک و بندرعباس در وضعیت بحرانی قرار بگیرند.
او ادامه میدهد: خوشبختانه از نیمه آذر به بعد بارشها در جنوب و نیمهشرقی کشور بسیار خوب بوده و انتظار داریم شرایط نرمال ادامه یابد. چند بارش سنگین توانست تا حدی کمبود آب سطحی در سدها و رودخانهها را جبران کند اما سفرههای آب زیرزمینی در این مناطق کاهش قابلتوجهی داشتهاند. رییس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی با اشاره به شرایط استانهای غربی و فلات مرکزی خاطرنشان میکند: در استانهای تهران، قزوین، قم، استان مرکزی و همدان، بارشها هنوز شدیدا زیر نرمال است.
بهعنوان مثال در تهران باید تاکنون حدود ۱۱۵میلیمتر بارش دریافت میشد اما تنها حدود ۳۱میلیمتر ثبت شده است یعنی تقریبا یکچهارم. سدهای استان تهران، شامل چهار سد اصلی و سد طالقان -که برای تامین آب در تابستان استفاده شد- نیز در وضعیت نامطلوبی قرار دارند. او تاکید میکند: این کمبود بارش تاکنون بسیار نگرانکننده است زیرا حتی اگر در باقیمانده سال آبی بارش نرمال داشته باشیم، با توجه به کمبود بارشهای گذشته، کل بارش سالانه همچنان حدود ۲۵درصد کمتر از حد نرمال خواهد بود.
اگر روند فعلی ادامه یابد، امسال هم ممکن است تنها حدود ۵۰درصد از بارش سالانه دریافت شود. این وضعیت در پی کمبود آب قابل دسترس برای شرب و سایر فعالیتها، شرایط استانهای مرکزی، البرز و تهران را -حتی از سال قبل- نگرانکنندهتر خواهد کرد. وظیفه در پاسخ به این پرسش که آیا بارشها نشاندهنده ورود کشور به ترسالی است، خاطرنشان میکند: به هیچ عنوان وارد ترسالی نشدهایم. ترسالی با یکی-دو بارش یا چند بارش سنگین محقق نمیشود و نیازمند استمرار بارش در تمام سال آبی است. حتی اگر مقدار بارش به حد نرمال برسد، برداشت زیاد از دشتها و پایین رفتن سطح آبهای زیرزمینی، وضعیت منابع زیرزمینی را نگرانکننده کرده است. بهطور مثال در تهران برای تامین آب شرب از برخی چاهها تا چند صد متر عمق برداشت میکنند بنابراین حتی در صورت بارشهای مناسب، وضعیت منابع زیرزمینی ما بحرانی بوده و صحبت از ترسالی در این شرایط بیمعنی است.
مدیریت مصرف آب و توصیههای کاربردی
وظیفه در خصوص مدیریت مصرف آب و پیشگیری از وخامت اوضاع آبی کشور میگوید: بحران آب یک موضوع «منطقهای» است. ممکن است در یک منطقه آب کافی باشد اما منطقه مجاور شرایط مناسبی نداشته باشد بنابراین برای مدیریت کارآمد، اقدامات زیرساختی و برنامهریزی بلندمدت اهمیت دارد از جمله اصلاح شبکههای فرسوده بهویژه در تهران که مانع هدررفت آب از طریق شبکه فرسوده شود. اصلاح الگوی مصرف در کوتاهمدت نیز بسیار اهمیت دارد زیرا منابع جایگزین جدید در دسترس نیستند. او با اشاره به اثربخشی راهکارهای فردی اضافه میکند: اگر زمان دوش گرفتن و میزان مصرف آب روزانه کاهش یابد و همه مشارکت کنند، میتوان تغییر معناداری ایجاد کرد. استفاده از لوازم کاهنده مصرف آب در شیرها و بهکارگیری سایر تجهیزات کممصرف نیز تاثیر قابلتوجهی دارد. استفاده از کولرهای سلولزی جدید -برای تابستان آینده- که مصرف آب و برق کمتری دارند نیز میتواند کاهش چشمگیری در مصرف ایجاد کند.
