اثر بومرنگی پرتابههای ناشناس!
جهان صنعت – تنها یکهفته از مهلت ۶۰روزه مذاکرات ایران و آمریکا که درپی امضای یادداشت تفاهم پایان جنگ با میانجیگری پاکستانیها و قطریها گذشته اما در این مدت کوتاه روزی نبوده که شاهد اقدامها یا موضعهایی ازسوی بازیگران اصلی و فرعی این تحولات باشیم که اگر متعاقبا رایزنیها و تلاشهای دیپلماتیک دوچندان بهکار نمیافتاد هیچ بعید نبود که الان در آغاز هفته دوم مذاکرات دیگر خبری از این گفتوگو نباشد بهویژه آنکه دستکم برخی مواضع یا اقدامها آنقدر جدی و خطیر بوده که بتواند کلیت تفاهم و متعاقبا مذاکراتی را که سرانجام هفته گذشته در حاشیه دریاچه لوسرن سوییس آغاز شد بهخطر بیاندازد. پنجشنبه همین هفتهای که سرانجام بیآنکه طومار مذاکرات در هم پیچیده شود بهپایان رسید منابع خبری بینالمللی از اصابت یکپرتابه با منشأ ناشناخته بهیک کشتی باری در سواحل عمان در تنگههرمز و آسیبدیدن این کشتی خبر دادند. آسیبی که البته منجربهتلفات جانی و اثر زیستمحیطی نشده و آنطورکه سازمان عملیات تجارت دریایی انگلیس بهنقل از کاپیتان این کشتی اعلام کرده صرفا پل اتاق فرمان این کشتی آسیب دیده است.
اصابت پرتابه ناشناس بهکشتی باری حین عبور از تنگههرمز
آنچه اما منجر بهتوجه دوچندان بهاین خبر شد تحولی بود که تنها ساعاتی پیش از آن رسانهای شده بود. زمانی که عمان از ایجاد یک مسیر دریایی موقت در تنگههرمز خبر داده و اعلام کرده بود که کشتیها برای عبور از تنگههرمز باید با سازمان بینالمللی دریانوردی هماهنگ کنند آنهم درحالیکه خبرگزاری فارس محل حادثه چند ساعت بعد را در فاصله ۵/۷مایل دریایی جنوبشرق بندری در عمان یعنی دقیقا در بخشی از همان مسیری اعلام کرده بود که پیشتر سلطنت عمان آن را مسیری امن برای عبور کشتیها اعلام کرده بود. جالب آنکه درپی برگزاری دور نخست مذاکرات ایران و آمریکا در سوییس محمدباقر قالیباف، رییس هیات مذاکرهکنندگان ایران و عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی پیش از بازگشت بهتهران ابتدا از سوییس راهی عمان شده و در مسقط و با سلطان هیثمبنطارق، سلطان عمان و سید بدر البوسعیدی، وزیر خارجه سلطنت عمان دیدار کرده بودند؛ سفری که همان زمان اعلام شد با هدف انجام هماهنگی مقامهای عالیرتبه ایران و عمان درخصوص نحوه گشایش آبراه راهبردی تنگههرمز انجام شده و مهمتر از آن اینکه هردو کشور در ادامه با تاکید بر نتایج مثبت گفتوگوهای انجام شده مجددا بر تعهد خود نسبتبه تضمین عبور ایمن از این آبراه مطابق با مقررات مرتبط حقوق بینالملل تاکید کرده بودند. باوجود مذاکرات آغاز هفته گذشته و تفاهمی که در میانه هفته گذشته تهران و مسقط نیز از آن سخن گفتند اما هنوز هفته بهپایان نرسیده اصابت پرتابهای با منشأ ناشناس بهیک کشتی باری باعث شد رسانههای بینالمللی بار دیگر از تشدید مجدد تنش در تنگههرمز خبر بدهند.
واکنش نیروهای مسلح ایران بهتشدید مجدد تنش در تنگههرمز
اصابت پرتابه بهآن کشتی باری البته از جهتی دیگر هم مهم بود: نخستین ساعات بامداد پنجشنبه و ساعاتی پیش از انتشار اخباری که از این حادثه خوشبختانه کوچک در تنگههرمز حکایت داشت نیروی دریایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی درپی اعلام مسیری جدید برای تردد کشتیها در تنگههرمز ازسوی عمان این اقدام مسقط را اقدامی بدون اطلاع و هماهنگی با جمهوری اسلامی ایران از طرف برخی مراجع توصیف و در اخطاریهای تاکید کرد: تنها مسیر مجاز برای عبور از تنگههرمز همان مسیر های اعلامشده از طرف جمهوری اسلامی ایران است.
نیروی دریایی سپاه پاسداران بدون اشاره مستقیم بهنام کشور عمان تنها مسیر مجاز برای عبور از تنگههرمز را همان مسیرهای اعلام شده ازطرف جمهوری اسلامی اعلام و تاکید کرد مسیر تازهای که برای تردد اعلام شده غیرقابلقبول و کاملا خطرناک است و با تاکید ممنوعیت و خطرناکبودن تردد شناورها در خارج از مسیرهای اعلامی ازسوی تهران خطاب بهصاحبان کشتیها اعلام کرد: اخطار میدهیم از هرگونه تردد در خارج از مسیرهای ابلاغی جدا خودداری کنید. نیروی دریایی سپاه درحالی خواستار هماهنگی با نیروی دریایی سپاه برای عبور از تنگههرمز ازطریق کانال۱۶ شد و تاکید کرد که با شناورهای متخلف برخورد خواهد شد که ساعاتی بعد در واپسین ساعات شامگاه پنجشنبه نیز نهاد مدیریت آبراه خلیج فارس تاکید کرد که هرگونه تردد از مسیرهای خارج از چارچوب تعیینشده مشمول تضمین عبور ایمن نبوده و از پوشش بیمه و مسوولیتهای مرتبط برخوردار نخواهد بود. اطلاعیهای که درعینحال درباره تبعات ناشی از تردد از مسیرهای غیرمجاز هشدار میداد و تاکید میکرد که این پیامدها برعهده مالک، بهرهبردار و فرمانده شناور خواهد بود.
واکنشهای دیپلماتیک ایران بهتشدید مجدد تنش در تنگههرمز
اطلاعیه مدیریت آبراه خلیج فارس در حالی منتشر شد که ساعاتی پیش از آن خبرگزاریهای داخلی حوالی غروب پنجشنبه با اشاره بهتماس تلفنی عباس عراقچی و بدر البوسعیدی درباره آخرین تحولات تردد دریایی در تنگههرمز و بررسی ترتیبات موقت دوره ۶۰روزه بر تداوم هماهنگیهای تهران و مسقط با محوریت تنگههرمز تاکید کرده بودند. در واکنشی دیگر بهاین تحولاتی که خبرگزاریهای داخلی آن را تلاشهایی برای ایجاد مسیرهای موازی تردد کشتیها از تنگههرمز خارج از چارچوب اداره مشترک ایران و عمان توصیف میکنند کاظم غریبآبادی، معاون حقوقی و بینالملل وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران با انتشار پیامی در شبکه اجتماعی ایکس(توئیتر) تاکید کرد: عبور ایمن در تنگههرمز با ترتیبات مبهم، مسیرهای موازی یا تصمیمسازی خارج از ملاحظات ایران بهعنوان دولت ساحلی تضمین نمیشود. این دیپلمات ارشد جمهوری اسلامی که روز جمعه بهتحولات روز پیش از آن واکنش نشان میداد تصریح کرد: هر چارچوب معتبر باید بر هماهنگی با ایران و مفاد بند پنج یادداشت تفاهم اسلامآباد استوار باشد. در غیر اینصورت نتیجه تعلیق مسیر تعیین شده موازی میشود.
از دیگرسو علیاکبر ولایتی، مشاور رهبر انقلاب در امور بینالملل نیز در توئیتی که ازطریق حساب کاربری شخصی خود در شبکه اجتماعی ایکس منتشر کرد با تاکید بر اینکه ثبات امروز اعراب حاشیه خلیجفارس مدیون مدیریت قرنواره ایران بر شاهرگ تنگههرمز بوده و غرب جز وحشیگری و غارت، دستاوردی برای منطقه نداشته، نوشت: حاشیهنشینان و اطفال سیاسی منطقه بهبیانیههای سفارشی دلخوش ندارند و بدانند حیات شما ریزهخواری از این سفره است. این دیپلمات ارشد جمهوری اسلامی در ادامه توییت تندوتیز خود نیز نوشت: در بازآرایی معادلات بزرگ کوچکهای حاشیهنشین جایی پای میز ندارند حذف میشوند و حیات استراتژیکشان وامدار سقف تحمل تهران است.
هشداری جدی درباره نوع مدیریت تنگههرمز
در شرایطی که اما تقریبا از همان آغاز حملات آمریکا و اسرائیل بهخاک ایران و درگرفتن جنگی تمامعیار که دستکم تاحدود ۴۰روز بعد نیز بیوقفه ادامه یافت و هماکنون نیز باوجودامضای یادداشت تفاهمی برای انجام مذاکراتی در یک مهلت ۶۰روزه جهت دستیابی تهران و واشنگتن بهتوافقی که این تنشهای گاهوبیگاه میان ایران و آمریکا را یک بار برای همیشه مرتفع و ثبات و آرامش را بر روابط تهران و واشنگتن حاکم کند برخی ناظران نسبتبه استفاده و تاکید بیشازحد از حربه راهبردی تنگههرمز ازسوی نیروهای مسلح جمهوری اسلامی هشدار داده و گفتند که ایران باید از این موقعیت ژئوپلتیک بهعنوان ابزاری در راستای توسعه مراودات اقتصادی استفاده کند و بهاین مهم توجه داشته باشد که تبدیل آبراهی راهبردی همچون تنگههرمز بهیک حربه و ابزار نظامی-امنیتی نهتنها مصداق استفاده حداقلی از ظرفیت ژئوپلتیک این آبراه راهبردی بوده بلکه حتی ممکن است در گذر زمان کشورهای منطقه و جهان را بهسمت مسیرها و راهکارهایی سوق دهد تا مگر بتوانند نیازشان بهاین تنگه کلیدی را بهحداقل برسانند؛ هشداری که البته دستکم تا زمانی که نیروهای مسلح آمریکا و اسرائیل هر روز درحال شعلهورترکردن آتش جنگ بودند نه انتظار میرفت مورد توجه قرار گیرد و نه حتی معقول بود که در آن مقطع مسوولان امنیتی از این زاویه غیرامنیتی بهتنگههرمز نگاه کنند.
با این همه اما اکنون که بههر تفسیر هم شعلههای جنگ دستکم بهطور موقت فرونشسته و ایران و آمریکا با امضای یک یادداشت تفاهم مذاکراتی را آغاز کردند تا ظرف یک بازه زمانی ۶۰روزه بهسوی ترک تخاصم و حتی بهبود و عادیسازی روابط اقتصادی و سیاسی گام بردارند بهنظر میرسد که دیگر باید آن هشدارها را جدی گرفت و کمکم بهآنها نیز توجه کرد؛ نکتهای که ازقضا احمد زیدآبادی، روزنامهنگار و تحلیلگر سیاسی نیز همین دیروز و درپی تحولات یکیدوروز گذشته در تنگههرمز و تشدید مجدد تنش در این آبراه راهبردی بهآن اشاره کرده و نسبتبه پیامدهای بیتوجهی بیش از حد بهآن هشدار داده است. این روزنامهنگار و تحلیلگر سیاسی که در یادداشتی تلگرامی باعنوان «به درازمدت بیاندیشید!» نسبتبه پیامدهای برخی رویکردها درباره تنگههرمز هشدار میداد با مقایسه نوع و نحوه تصمیمگیری در جهان سیاست و زندگی شخصی نوشت: از هر ابزار و وسیلهای در این دنیا چه در زندگی خصوصی و چه در سیاست باید بهاندازه متعادل آن استفاده کرد. زیدآبادی با تاکید بر اینکه استفاده افراطی و زیادهروانه از ابزارها آنها را بیاثر و چه بسا بهضد خود تبدیل میکند، نسبتبه اصرار برای استفاده از تنگههرمز بهعنوان ابزار رویارویی با آمریکا ابراز نگرانی کرد و نوشت: من نگران برخی اصرارها بر تحمیل باری بر تنگههرمز بهعنوان وسیلهای در رویارویی با آمریکا هستم که خارج از ظرفیت تنگه است.
این تحلیلگر سیاسی که معتقد است چنین رویکردی میتواند دیگر بازیگران منطقهای و بینالمللی را بهسمت یافتن راههای جایگزین سوق دهد، مینویسد: اصرار بر استفاده بیش از حد از ظرفیتهای تنگههرمز طرفهای دیگر را بهایجاد مسیرهای جدید کشتیرانی در بخش جنوبی تنگه یا دورزدن آن ازسوی برخی کشورهای منطقه ترغیب میکند.
این روزنامهنگار با تاکید بر پیامدهای بلندمدت این روند خاطرنشان کرد که این همان چیزی است که از ارزش و اهمیت استراتژیک تنگههرمز در درازمدت میکاهد و بههیچوجه با منافع ایران سازگار نیست.
زیدآبادی با تاکید بر اینکه روند ایجاد گزینههای جایگزین برای کاهش وابستگی بهتنگههرمز از هماکنون آغاز شده، در پایان تصریح کرد: متاسفانه هردوی این بدیلسازیها درحال انجام است.
