آیا مذاکرات ایران و آمریکا به نتیجه میرسد؟
جهان صنعت – اظهارات رئیسجمهور آمریکا درباره آمادگی اقدام نظامی علیه ایران، انتظارات از اقدام فوری واشنگتن را افزایش داد. با این حال، گذشت زمان و آغاز مذاکرات در عمان، این پرسش را پررنگتر کرده که آیا آمریکا واقعاً وارد تقابل مستقیم خواهد شد یا مسیر دیگری را انتخاب میکند.
در مقابل، مقامهای ایران هشدار دادهاند که هرگونه حمله هوایی میتواند به یک جنگ منطقهای تمامعیار منجر شود. همین تهدید باعث شد بسیاری از کشورهای منطقه با احتیاط و نگرانی، تلاش کنند آمریکا را از اقدام نظامی بازدارند. اما تحولات بعدی نشان داد این اجماع اولیه در حال فروپاشی است.تغییر موضع اسرائیل؛ از تردید تا فشار برای حملهاسرائیل در آغاز، با حمله نظامی آمریکا به ایران موافق نبود. نگرانی اصلی این کشور آن بود که اقدام محدود و نمادین، بدون تضعیف واقعی ایران، به حملات موشکی و پهپادی علیه اسرائیل منجر شود؛ آن هم در شرایطی که تلآویو آماده ورود به جنگی جدید نبود. اما با گسترش حضور نظامی آمریکا در منطقه، محاسبات اسرائیل تغییر کرد. استقرار ناو هواپیمابر، تقویت اسکادرانهای جنگنده و ارسال سامانههای پدافند هوایی این اطمینان را به تلآویو داد که آمریکا گزینه انجام یک عملیات گسترده و مستمر را روی میز دارد. همین تحول، اسرائیل را به یکی از حامیان اصلی اقدام نظامی تبدیل کرده است.
ترس مشترک اسرائیل و عربستان از توافق
در کنار ملاحظات نظامی، نگرانی مهمتری نیز در محاسبات اسرائیل و عربستان نقش دارد و آن، احتمال دستیابی ایران و آمریکا به توافقی که صرفاً بر موضوع هستهای تمرکز کند. از نگاه این کشورها، ایران بهشدت تضعیف شده و هرگونه کاهش تحریم یا توافق محدود، میتواند به احیای دوباره کشور کمک کند. بهویژه این نگرانی وجود دارد که آمریکا به جای استفاده از موقعیت ضعیف ایران برای تحمیل یک توافق جامع، به محدود کردن برنامه هستهای بسنده کند و از پرونده موشکی و نقش منطقهای ایران چشمپوشی کند؛ توافقی که از دید مخالفانش، عملاً ایران را از فشار نجات میدهد.به طور مشخص عربستان سعودی در ابتدا با حمله نظامی مخالف بود و حتی اجازه استفاده از حریم هوایی خود را به آمریکا نداد. ترجیح ریاض، حفظ وضع موجود و پرهیز از تشدید تنش بود. اما این موضع بهتدریج تعدیل شد. مقامات سعودی اکنون میگویند اگر قرار است حملهای انجام شود، بهتر است خودشان در طراحی و برنامهریزی آن نقش داشته باشند. از نگاه عربستان، عدم اقدام یا ادامه مذاکرات بینتیجه میتواند ایران را جسورتر کند و موازنه قدرت منطقهای را به ضرر ریاض تغییر دهد.
ترکیه؛ مخالف سرسخت جنگ
در نقطه مقابل، ترکیه آشکارا با هرگونه اقدام نظامی مخالفت میکند. هممرزی طولانی با ایران و نگرانی از پیامدهای انسانی و امنیتی جنگ، از جمله موج جدید پناهجویان، آنکارا را به مدافع ادامه گفتوگوها تبدیل کرده است. ترکیه بر یک رویکرد مرحلهای تأکید دارد. بستن پروندهها بهصورت تدریجی و آغاز از موضوع هستهای. در صورت انتخاب مسیر دیپلماتیک، ترکیه میتواند شریک اصلی آمریکا در منطقه باشد؛ نقشی که با افزایش نفوذ این کشور پس از تحولات سوریه تقویت شده است.
رقابت قدرتها در سایه بیثباتی
تمام این تحولات در فضایی رخ میدهد که منطقه هنوز از جنگها و بحرانهای دو سال گذشته خارج نشده است. ائتلافها سیال شدهاند و رقابت برای نفوذ منطقهای شدت گرفته است. اسرائیل که پس از اقدامات نظامی اخیر خود را قدرت مسلط منطقه میدانست، اکنون با نقشآفرینی پررنگتر ترکیه و تضعیف ایران روبهروست. در چنین شرایطی، یک جنگ منطقهای هرچند میتواند بیثباتی گستردهای ایجاد کند، اما برای برخی بازیگران فرصتی برای بازتعریف جایگاه و نفوذ نیز به همراه دارد. تصمیم آمریکا درباره ایران، نهفقط یک انتخاب نظامی یا دیپلماتیک، بلکه نقطه عطفی برای نظم آینده خاورمیانه است.
