آسیا در منگنه ۲ابرقدرت
جهانصنعت- مواضع اخیر روسای جمهور آمریکا و چین درقبال کشورهایی که همسو با آنها گام برنمیدارند قدرتهای میانه را وادار به اتخاذ رویکردی جدید در روابط بینالملل در زمینههای سیاسی و اقتصادی کرده است.
بهگزارش شبکه بلومبرگ، اینروزها تکلیف یکقدرت میانه چیست؟ ربایش گستاخانه نیکولاس مادورو، مرد قدرتمند ونزوئلا توسط دونالد ترامپ، رییسجمهور آمریکا و بحثهای مربوط بهحملات نظامی در خاورمیانه و اقدام چین علیه کشتیهای فیلیپین در دریای جنوبی چین و هشدار مداوم بهتایوان نشانگر ایناست که هردو ابرقدرت درحال آزمایش محدودیتهای نظم بینالمللی مبتنی بر قانون هستند.
برای دههها اینمنطقه بهیک فرمول ساده متکی بوده است: چین برای رشد اقتصادی و ایالاتمتحده برای امنیت. اینمعامله زیربنای نسلی از امنیت و رفاه بود و بهکشورها اجازه داد تا با افزایش درآمدها و استانداردهای زندگی بر موج جهانیشدن سوار شوند.
اما میزان کارایی اینایدهها بهویژه برای کشورهای کوچکتر و متوسط که از نظر اقتصادی یا نظامی قدرت ابرقدرتها را ندارند رو بهکاهش است. مارک کارنی، نخستوزیر کانادا درمواجهه با تردیدهای ترامپ در مورد توافق تجاریشان هفته گذشته در پکن با شی جین پینگ، رییسجمهور چین دیدار کرد و دوطرف توافق کردند که روابط را بازسازی کرده و موانع وارداتی ازجمله تعرفهها بر خودروهای برقی چینی را کاهش دهند.
کارنی در اولین سفر یکرهبر کانادایی در هشتسال گذشته به«نظم نوین جهانی» اشاره کرد؛ اشارهای بهاینکه چگونه دولت ترامپ هنجارهای بینالمللی را زیر پا گذاشته است.
چنین دیدگاهی در آسیا بارها دیده شده است. لیهسینلونگ، وزیر ارشد سنگاپور اخیرا هشدار داد که تمایل واشنگتن برای اقدام یکجانبه باید کشورهای کوچکتر را درهمهجا نگران کند. نخستوزیر سابق اخیرا در یکرویداد اندیشکده منطقهای اذعان کرد که ونزوئلا چالشهای داخلی جدی دارد اما اینمساله اقدامات آمریکا را توجیه نمیکند. لی گفت: «از دیدگاه یک کشور کوچک اگر دنیا اینگونه کار کند ما مشکل خواهیم داشت.»
قتل رنه نیکول گود در مینیاپولیس توسط یکمامور اداره مهاجرت و گمرک باعث مقایسههای ناخوشایندی با چین شده؛ کشوری که علیه شهروندان خود از زور استفاده کرده، در عبور و مرور کشتیها در آبهای بینالمللی مداخله کرده و مدتهاست که مورد انتقاد بینالمللی و اغلب از سوی خود واشنگتن قرار گرفته است.
اریک اولاندر، یکی از بنیانگذاران پروژه چاینا گلوبال ساوث، اندیشکدهای که بهبررسی مشارکت چین در آسیا-اقیانوسیه، آفریقا، آمریکای لاتین، خاورمیانه و آسیای مرکزی میپردازد خاطرنشان کرده که اینسختگیری برای قدرتهای متوسط و کوچکتر که مدتهاست بهثبات آمریکایی عادت دارند یکمعضل استراتژیک ایجاد کرده است.
وی افزود: «ترامپ همهچیز را وارونه و دولتهای منطقه را شوکه کرده است اما اینکشورها عملگرا نیز هستند. آنها واشنگتن و پکن را بهعنوان گزینههای دوگانه نمیبینند و بهچین نه بهعنوان یکمتحد یا تهدید بلکه بهعنوان فرصتی اقتصادی نگاه میکنند.»
آمریکا هنوز در صدر است اما تا کی؟
ایناحساس در شاخص قدرت آسیا در سال۲۰۲۵ که توسط موسسه لووی مستقر در سیدنی منتشر شد و نفوذ یککشور را در ابعاد نظامی، اقتصادی، دیپلماتیک و فرهنگی اندازهگیری کرده نیز تکرار میشود. اینموسسه سال گذشته میلادی همچنان ایالاتمتحده را بهعنوان قدرتمندترین کشور آسیا رتبهبندی کرد اما اختلاف آن با چین بهکمترین میزان خود از سال۲۰۲۰ رسید.
دلیل اصلی عدم اطمینان در مورد رویکرد ترامپ بهآسیا و تعرفههای او حتی با وجود اینکه اقتصادهای منطقهای تا حد زیادی تابع آن بودند. در همین حال چین همچنان بهگسترش قابلیتهای نظامی خود ادامه میدهد و بهنظر میرسد که در پاسخ بهزورگویی اقتصادی آمریکا بهتعرفهها و کنترلهای صادراتی خود مطمئن است.
با اینحال تردیدهای قابلتوجهی درمورد نیت چین وجود دارد. الگوی رفتار قهرآمیز پکن از کوبیدن و آبپاشی بهکشتیهای خارجی در آبهای مورد مناقشه گرفته تا تلافی اقتصادی علیه کشورهایی که از ترجیحات سیاسی آن سرپیچی میکنند نگرانیها درمورد احترام اینکشور بههنجارهای بینالمللی را تقویت کرده است.
بسیاری از دولتها در سایه نوسازی سریع نظامی، تاکتیکهای فشار در اطراف تایوان و ادعاهای دریایی گسترده چین درحال جلوگیری از اتکای بیشازحد خود بهاینکشور هستند.
بقا در ایندنیای جدید نیازمند رویکردی متنوع است. قدرتهای میانه باید همکاری با یکدیگر را نه فقط ازطریق انجمنها و اطلاعیههای منطقهای بلکه درمورد مسائل عملی از امنیت دریایی گرفته تا تجارت تعمیق بخشند.
قدرتهای میانه اقداماتی از ایننوع را دردست اجرا دارند. اقدام کانادا برای نزدیکی بهچین ممکن است بدبینانه بهنظر برسد اما کارنی پساز آن سفرهایی بهقطر و سوئیس برای تنوعبخشیدن بهروابط تجاری انجام داد. ژاپن و کرهجنوبی که مدتها از هم جدا بودند در واکنش بهنگرانیهای مشترک در مورد چین و تردید در مورد قابلاعتمادبودن آمریکا بهیکدیگر نزدیکتر میشوند.
استرالیا و فیلیپین درحال امضای روابط نظامی قویتری هستند و انتظار میرود هزینههای دفاعی کانبرا در سال جاری شامل پروژههای زیرساختی در پنجپایگاه در اینکشور جنوبشرقی آسیا باشد.
در همین حال هند که در شاخص لووی بهعنوان سومینقدرت مهم پس از ایالاتمتحده و چین شناخته میشود امسال برای چهارمین بار ریاست گروه بریکس را برعهده دارد. اینامر بهدهلینو فرصت میدهد تا بهعنوان پلی بین کشورهای جنوب جهان عمل کند و ادغام تجاری را تعمیق بخشد.
نظم قدیمی مبتنی بر قوانین بهسرعت درحال محوشدن بوده اما قدرتهای میانه نیز بدون عاملیت نیستند. تلاش آنها میتواند از محوشدن هنجارهایی جلوگیری کند که تاکنون بهآنها وابسته بودند.
