آزمون سخت دیپلماسی
جهان صنعت – انتهای هفتهای که گذشت، کمتر ناظر مستقلی حتی میتوانست با قاطعیت از تداوم مذاکرات هستهای ایران و آمریکا پس از دور سوم آن در ژنو سوییس سخن بگوید. با این همه حال که نخستین روز هفتهای تازه را آغاز میکنیم، اوضاع اگر نگوییم بهکلی متفاوت است، دستکم باید اذعان کنیم که بهمراتب بهتر از آن فضایی است که انتهای هفته گذشته متصور بود. به بیان دقیقتر همین که سومین دور مذاکرات، آخرین دور از مذاکرات غیرمستقیم ایران و آمریکا به میانجیگری طرف عمانی نیست و دستکم یک دور دیگر از این گفتوگوها نیز آنطورکه وزیر امور خارجه ایران گفته، احتمالا در همین هفته جاری برگزار خواهد شد یعنی میتوان امیدوار بود که ظرف یکی، دو روز آینده شاهد آغاز حملات نظامی ناوگان عظیم ارتش ایالاتمتحده به خاک ایران نخواهیم بود. این احتمال اگرچه بهکلی منتفی نیست اما دستکم چند روزی به تعویق افتاده است. هرچند در عین حال نمیتوان تجربه بهار امسال را یکسر از نظر دور داشت و آنچه در آن ۱۲روز بر سرمان آمد، نادیده بگیریم بهویژه آنکه حملات اسرائیل و متعاقبا آمریکا در آن مقطع نیز در حالی آغاز شد که دور پنجم مذاکرات ایران و آمریکا به پایان رسیده و حتی زمان دقیق برگزاری دور ششم آن نیز اعلام شده بود. با این همه حدود ۴۸ساعت پیش از آغاز دور ششم گفتوگوهای غیرمستقیم ایران و آمریکا، ناگهان جنگندههای اسرائیلی وارد آسمان ایران شدند و پس از حملات غافلگیرکننده اولیه، آتش جنگ را تا ۱۲روز بعد نیز روشن و سوزان نگه داشتند.
آغاز مذاکرات؛ از تحویل بسته پیشنهادی ایران تا رایزنی گروسی و البوسعیدی
به هر تفسیر طرفین روز پنجشنبه حدود ۶ساعت با میانجیگری طرف عمانی با یکدیگر گفتوگو و در پایان نیز ادامه مذاکرات را به چند روز آینده موکول کردند. بدر البوسعیدی که بهعنوان وزیر امور خارجه عمان نقشی مهم در پیشبرد مذاکرات برعهده داشت، صبح روز پنجشنبه هنگام حرکت بهسمت محل برگزاری مذاکرات در پاسخ به خبرنگاری که از او پرسید آیا به پیشرفت مذاکرات در دور سوم امیدوار هستید، علامت تایید نشان داد. این درحالی بود که شامگاه چهارشنبه هیات ایرانی به ریاست عباس عراقچی وارد ژنو شد و ساعتی بعد نیز در نخستین گام از این دور از مذاکرات، عراقچی با همتای عمانی خود دیدار کرد؛ دیداری که در جریان آن عراقچی یک متن پیشنهادی را ذیل اصول کلی موردنظر ایران برای ادامه مذاکرات را بهمنظور تحویل به طرف آمریکایی، به وزیر خارجه عمان تحویل داد. این درحالی بود که در جریان برگزاری دور سوم مذاکرات، وزیر خارجه عمان و رافائل گروسی نیز با یکدیگر دیدار و رایزنی کردند؛ دیداری که در چارچوب رایزنی و تبادلنظر درباره مسائل فنی مرتبط با پرونده هستهای ایران و همچنین ایدههایی تازه بود. گفتنی است مدیرکل آژانس در دور قبلی مذاکرات با هدف تسهیل در روند رایزنیها بهویژه در رابطه با موضوعات فنی از جمله غنیسازی، پیشنهاد ایجاد کنسرسیوم منطقهای و نظارتها و بازرسیهای آژانس در صورت توافق احتمالی و با حمایت دوطرف مذاکرات به گفتوگوها ملحق شد. همزمان برخی ناظران نیز در تحلیل علت حضور رافائل گروسی در این دور از مذاکرات ادعا کردهاند که انگیزههای شخصی و تلاش گروسی برای تصدی کرسی دبیرکلی سازمان ملل، او را به دور سوم مذاکرات ایران و آمریکا کشانده است. همچنین پیش از آغاز مذاکرات ایران و آمریکا، هیات مذاکرهکننده آمریکا با وزیر خارجه عمان دیدار کرد.
مرحله نخست از دور سوم مذاکرات ژنو
ساعتی از دیدار البوسعیدی با مذاکرهکنندگان آمریکایی نگذشته بود که خبرگزاری عمان اعلام کرد: «در این دیدار دیدگاهها و پیشنهادات طرف ایرانی بههمراه پاسخها و سوالات تیم مذاکرهکننده آمریکایی در مورد نحوه برخورد با عناصر کلیدی برنامه هستهای ایران و تضمینهای لازم برای دستیابی به توافق مطلوب برای این پرونده مهم از همه جنبههای فنی و نظارتی آن بررسی شد.» وزیر امور خارجه عمان تصریح کرد که تلاشها با جدیت و روحیهای سازنده، تحت استقبال بیسابقه مذاکرهکنندگان از ایدهها و راهحلهای جدید و خلاقانه و در عین حال آمادهسازی شرایط حمایتی برای پیشرفت و دستیابی به توافقی منصفانه با تضمینهای پایدار ادامه دارد. همچنین اسماعیل بقائی که بهعنوان سخنگوی دستگاه دیپلماسی درباره آخرین وضعیت گفتوگوها توضیح میداد، با بیان اینکه هیات جمهوری اسلامی با آمادگی کامل و جدیت در این مذاکرات حضور پیدا کرده، خاطرنشان کرد: «کارشناسان و متخصصان مسائل هستهای، رفع تحریمها، مباحث حقوقی و اقتصادی در تیم ما حضور دارند و ما آمادگی داریم که گفتوگوها را تا هر وقت که لازم باشد ادامه بدهیم.» بقائی همچنین بار دیگر تاکید کرد که مذاکرات متمرکز بر بحث هستهای است.
تنفس پس از ۳ساعتونیم مذاکره غیرمستقیم
حوالی بعدازظهر پنجشنبه بود که مذاکرات ایران و آمریکا پس از سهساعتونیم، برای یک تنفس کوتاه و انجام برخی مشورتهای داخلی و نیز با پایتختها متوقف شد. وزیر خارجه عمان در پیامی در شبکه مجازی ایکس با اشاره به توقف کوتاه گفتوگوها، پس از طرح ایدههای خلاقانه تاکید کرد که مذاکرات از سر گرفته خواهد شد و ابراز امیدواری کرد که «پیشرفت بیشتری حاصل شود.» تنفسی که از ساعت۱۸ به وقت محلی افتاد، با بازگشت دو طرف به محل مذاکرات در رزیدانس وزیر خارجه عمان در ژنو، رایزنیها از سر گرفته شد. این درحالی بود که منابع نزدیک به هیات مذاکرهکننده جمهوری اسلامی در میانه گفتوگوهای عصر روز پنجشنبه به وقت محلی اعلام کرد: «موضوع انتقال مواد غنیشده از ایران در دستورکار مذاکرات نیست. حق استفاده از انرژی صلحآمیز هستهای و ظرفیت تولید سوخت باید برای ایران حفظ شود و رفع تحریمهای شورای امنیت علیه ایران موضع قطعی ایران است.» به هر تفسیر اما ساعاتی بعد سومین دور مذاکرات ایران و آمریکا عصر روز پنجشنبه پس از حدود ششساعت گفتوگوی غیرمستقیم پایان یافت.
پایان دور سوم مذاکرات؛ امید به ادامه گفتوگوها
بدر البوسعیدی، وزیر خارجه عمان و میانجی گفتوگوهای ایران و آمریکا که به محض پایان مذاکرات در پیامی در شبکه مجازی ایکس از «پیشرفت قابلتوجه» در مذاکرات میان ایالات متحده و ایران خبر داده بود، در این رابطه اظهارنظر کرد و گفت: «پس از رایزنی در پایتختهای مربوطه، بهزودی گفتوگوها را از سر خواهیم گرفت.» او همچنین گفت که مذاکرات در سطح فنی هفته آینده در وین برگزار خواهد شد. عباس عراقچی نیز در پایان سومین دور مذاکرات با آمریکا این دور از گفتوگوها را یکی از «بهترین»، «جدیترین» و «طولانیترین» دور مذاکرات خواند و گفت: «همانطورکه وزیر خارجه عمان هم گفتند، پیشرفت بسیار خوبی در این مذاکرات صورت گرفت.» او با بیان اینکه در مذاکرات فشرده و طولانی امروز پیشرفت خوبی داشتیم، خاطرنشان کرد: «در حوزه رفع تحریمها و همچنین هستهای خیلی جدی وارد توافق شدیم.» عراقچی با اشاره به حضور مدیرکل آژانس در مذاکرات ژنو گفت: «در برخی قسمتها آقای گروسی بحثها را بین دوطرف تبادل میکردند و بهطور کلی حضور آقای گروسی به لحاظ فنی خوب بود.» وزیر خارجه ایران گفت که قرار شده تیمهای فنی از دوشنبه در وین و در آژانس بینالمللی انرژی اتمی بررسیهای فنی را شروع کنند و با کمک کارشناسان آژانس، در بعضی مسائل فنی به یک چارچوبی برسیم که با درخواستهای سیاسی دو طرف منطبق شود. او تاکید کرد که در حوزه رفع تحریمها بهصورت مشخص دیدگاه و انتظاراتمان را بیان کردیم و قرار شد در جلسه آینده بهصورت جزئی وارد این مسائل شویم. عراقچی در پایان گفت: «بخشی از کارهاست که دو طرف باید انجام دهند، یکسری اسناد را باید آماده کنیم و طبیعتا مشورتهایی را در پایتختها داشته باشیم و پس از آن جلسه بعدی را خواهیم داشت.»
