آزمون بزرگ گروه ۷
جهان صنعت – دونالد ترامپ یکشنبهشب وارد فرانسه شد؛ سفری که بلافاصله پس از تماشای مسابقات هنرهای رزمی ترکیبی (MMA) در محوطه جنوبی کاخ سفید بهمناسبت هشتادمینسالگرد تولدش انجام گرفت. این سفر یک روز بهتعویق افتاده بود زیرا برنامههای او امکان تغییر نداشت و نمیخواست پیش از پایان مسابقات محل را ترک کند. طبق گزارش مدرن دیپلماسی همین جزئیات بهخوبی نشان میدهد که نشستهای چندجانبه بینالمللی در سلسلهمراتب اولویتهای دولت او چه جایگاهی دارند. با این حال نشستی که در اویان-له-بن آغاز شد تقریبا برخلاف انتظارها بهیکی از مهمترین نشستهای گروه هفت در سالهای اخیر تبدیل شده است.
دلیل این اهمیت آن است که ترامپ ساعت۵:۴۵ عصر یکشنبه درست زمانی که رهبران جهان خود را برای شرکت در ضیافت شام خوشامدگویی امانوئل مکرون آماده میکردند وارد فرانسه شد. او همزمان در شبکه اجتماعی تروثسوشال نوشت: توافق با جمهوری اسلامی ایران اکنون نهایی شده است. بههمه تبریک میگویم!
البته نشست گروه هفت از ابتدا نیز قرار بود پرتنش باشد. تعرفههای ترامپ علیه متحدان خود، نارضایتی شدید اروپاییها پس از ۱۸ماه نادیدهگرفتهشدن و درعینحال مورد سرزنش قرارگرفتن و حضور مارک کارنی، نخستوزیر کانادا با سخنرانی معروفش در دوبلین درباره فروپاشی نظم پس از جنگ سرد فضای نشست را متشنج کرده بود. اکنون اما این نشست بهمحفلی تبدیل شده که هفت اقتصاد بزرگ جهان باید در آن درباره پیامدهای توافق ایران برای خود تصمیمگیری کنند. این دیگر همان نشستی نیست که کسی برای آن برنامهریزی کرده بود.
اکنون بخش دشوار ماجرا آغاز میشود
طبق گزارش مدرن دیپلماسی یادداشت تفاهم امضا شده یک معاهده صلح نیست. این تفاوت اهمیت زیادی دارد و همه حاضران در اویان از آن آگاه هستند.
معاون وزیر امور خارجه ایران توافق را در تلویزیون دولتی تایید کرده اما گفت تهران تا زمان امضای رسمی آن در روز جمعه اجرای توافق را آغاز نخواهد کرد. تلویزیون دولتی ایران نیز نواری خبری با این مضمون پخش کرد: آمریکا مجبور شد برای پایاندادن بهجنگ توافقی را امضا کند.
برای ترامپ ورود بهاویان در چنین زمانی از نظر سیاسی کاملا ایدهآل است. محبوبیت او درطول جنگ بهپایینترین سطح خود رسید و بیشاز ۶۰درصد آمریکاییها با ادامه درگیری مخالف بودند. پیامدهای اقتصادی جنگ از افزایش قیمت انرژی گرفته تا رشد هزینه کودهای شیمیایی و تورم مواد غذایی فشار قابلتوجهی بر بودجه خانوارها وارد کرده و تهدیدی برای انتخابات میاندورهای محسوب میشد.
بنابراین اعلام توافق در آستانه نشست گروه هفت و خبر بازگشایی تنگه هرمز از آن دسته تیترهایی است که میتواند فضای سیاسی را تغییر دهد. اینکه توافق در بلندمدت پایدار بماند یا نه موضوعی است که در ۳۰روز آینده مشخص خواهد شد اما اینکه از نظر سیاسی ترامپ سعی میکند از آن بهرهبرداری کند، پرسشی که پاسخ آن را نمیتوان بهسادگی داد.
میزبانی نشست گروه هفت همیشه تا حدی بهسیاست داخلی و تا حدی بهشکلدهی دستورکار بینالمللی مربوط میشود. امانوئل مکرون آشکارا اعلام کرده که فرانسه از نشست اویان چه میخواهد: نشستی مبتنی بر تعادل، همگرایی و نتیجه.
او بهطور خاص در تلاش است قدرتهای بزرگ نوظهور مانند برزیل، هند، کرهجنوبی، کنیا و سوریه را وارد گفتوگوهای مربوط بهاصلاح نظام حکمرانی جهانی کند.
هدف عمیقتر فرانسه آن است که در زمانی که قدرتمندترین عضو این جمع طی دوسال گذشته نهادهای چندجانبه را بیشتر مانع دانسته تا فرصت بار دیگر اهمیت این نهادها را برجسته کند. مکرون بعدازظهر دوشنبه و پیش از شام رسمی دیداری خصوصی با ترامپ داشت.
مکرون از این دیدار بهدنبال کاهش تنشهای تجاری، دریافت تعهد روشنتر آمریکا بهناتو و بهرسمیت شناختهشدن نقش اروپا بهعنوان شریک واقعی واشنگتن است؛ همان فهرستی که رهبران اروپایی در ۱۸ماه گذشته بارها با خود بهدیدار ترامپ بردند بیآنکه دستاورد قابلتوجهی داشته باشند.
کانادا و دیداری که کمترکسی انتظارش را داشت
جالبترین رابطه دوجانبه در اویان نه میان ترامپ و مکرون و نه میان ترامپ و صدراعظم آلمان است بلکه میان ترامپ و مارک کارنی قرار دارد.
نخستوزیر جدید کانادا درحالی وارد نشست شده که بهتازگی در کالج ترینیتی دوبلین اعلام کرده نظم بینالمللی پس از جنگ سرد در حال فروپاشی است و کشورهایی مانند کانادا و ایرلند درحال تجربه یک دگرگونی جهانی هستند و نه یک گذار آرام.
این دیگر زبان دیپلماسی محتاطانه نیست بلکه سخنان رهبری است که تصمیم گرفته دوران تبعیت از واشنگتن بهپایان رسیده و منافع کانادا باید صریح و شفاف بیان شود.
کارنی بخشی از موفقیت انتخاباتی خود را مدیون دفاع از حاکمیت کانادا در برابر فشارهای تعرفهای و اظهارات ترامپ درباره الحاق کانادا بهآمریکا بوده است. او اکنون دارای پشتوانه سیاسی داخلیای است که هرگونه مصالحه با واشنگتن را پرهزینه میکند.
توافق تجاری آمریکا، کانادا و مکزیک (USMCA) قرار است در سال۲۰۲۶ بازنگری شود و این مذاکرات بهآزمونی تعیینکننده برای آینده روابط ویژه دوکشور تبدیل خواهد شد.
نشست گروه هفت محل مذاکره درباره این توافق نبوده اما محلی است که فضای روانی و سیاسی این مذاکرات شکل میگیرد و سخنان اخیر کارنی نشان میدهد این فضا چندان دوستانه نخواهد بود.
اوکراین در اتاق حضور دارد اما بر سر میز نیست
رییسجمهور اوکراین در نشست کاری با عنوان ساخت صلح و امنیت برای اوکراین و اروپا شرکت خواهد کرد اما دیدار دوجانبهای با ترامپ نخواهد داشت. این عدم توازن نه تصادفی بوده و نه از نگاه ناظران پنهان مانده است.
توافق ایران برای گفتوگوهای مربوط بهاوکراین نیز مسالهای جدید ایجاد کرده است. برخی معتقدند رییسجمهوری که موفق شده یک جنگ را پایان دهد از موقعیت بهتری برای پیشبرد پرونده جنگ دیگری برخوردار خواهد بود اما گروهی دیگر بر این باورند که ترامپ بخش عمده سرمایه سیاسی و دیپلماتیک خود را صرف پرونده ایران کرده و اکنون توان و انگیزه کمتری برای اوکراین دارد.
شواهد ششماه گذشته بیشتر فرضیه دوم را تایید میکند. سیاست ترامپ درقبال اوکراین همواره «مردد و دوپهلو» توصیف شده؛ نه آنقدر فشار بر روسیه وارد کرده که جنگ بهسود کییف پایان یابد و نه آنقدر از اوکراین حمایت کرده که این کشور بتواند از موضع قدرت مذاکره کند.
هزینه هرمز پیشاز رهبران بهاویان رسید
پیامدهای اقتصادی جنگ ایران از ابتدا قرار بود موضوع اصلی گفتوگوهای غیررسمی در اویان باشد حتی اگر در دستور کار رسمی نشست جایگاه محوری نداشت.در دوران بستهبودن تنگههرمز قیمت نفت به۱۲۰دلار در هر بشکه رسید و قیمت گاز در اروپا تقریبا دوبرابر شد. هزینه کودهای شیمیایی بهحدی افزایش یافت که بر کشت بهاره در ایالتهای غرب میانه آمریکا و قیمت مواد غذایی در آسیا تاثیر گذاشت.
آژانس بینالمللی انرژی این وضعیت را بزرگترین اختلال عرضه در تاریخ بازار جهانی نفت توصیف کرده است.
اعلام توافق در روز یکشنبه فورا چشمانداز انرژی را تغییر داد اما همه مشکلات را حل نکرد. بازگشایی تنگه هرمز اهمیت زیادی دارد و بازارها روز دوشنبه با کاهش شدید قیمت نفت بهاین خبر واکنش مثبت نشان دادند.
با این حال خسارات واردشده بهزیرساختهای منطقه خلیجفارس نیازمند زمان برای بازسازی است. تاسیسات گاز طبیعی مایع قطر باید دوباره راهاندازی شوند و خطوط لوله آسیبدیده عربستان نیازمند ارزیابی فنی هستند.
علاوه بر این افزایش قیمت مواد غذایی و کودهای شیمیایی اکنون وارد زنجیرههای تامین شده و بازگشت آنها بهوضعیت عادی ماهها زمان خواهد برد.
رهبران اروپایی که با افکار عمومی آسیبدیده از شوک انرژی وارد اویان شدند احتمالا بر تنوعبخشی بهمنابع انرژی، قراردادهای جدید تامین LNG و تسریع گذار بهانرژیهای تجدیدپذیر تاکید خواهند کرد.
توافق ایران این گفتوگوها را کماهمیتتر نکرده بلکه از نظر سیاسی امکانپذیرتر میکند زیرا حفظ حمایت عمومی از اقدامات اضطراری زمانی آسانتر است که بحران بهتازگی پایان یافته باشد.
اویان تنها ۳روز فرصت دارد
نشستهای گروه هفت در نهایت براساس فاصله میان توافقات اعلامشده و اقدامات عملی ارزیابی میشوند.
نشست اویان بهدلیل همزمانی با چند تحول مهم بهطور اتفاقی بهیکی از پرمحتواترین نشستهای سالهای اخیر تبدیل شده است: توافق ایران، تحولات جنگ اوکراین، نشست آتی ناتو، تدوین راهبرد امنیتی اروپا و بازنگری توافق تجاری آمریکای شمالی.آنچه این نشست باید تولید کند صرفا یک بیانیه پر از عبارات دیپلماتیک نبوده بلکه مجموعهای از تعهدات مشخص است؛ حمایت سیاسی از مذاکرات هستهای ۳۰روزه ایران، تضمین معتبر برای ادامه حمایت از اوکراین، چارچوبی برای کاهش تنشهای تجاری با کانادا و برنامهای عملی برای امنیت انرژی.
اینکه ترامپ که یک روز دیرتر و پس از تماشای مسابقات در محوطه کاخ سفید وارد فرانسه شد واقعا علاقهای بهدستیابی بهچنین نتایجی دارد یا نه پرسشی است که هنوز هیچکس در هتل رویال اویان پاسخی برای آن ندارد. او با یک توافق وارد نشست شده؛ چیزی که کمتر کسی انتظارش را داشت اما اینکه نشست اویان بتواند این توافق را بهدستاوردی پایدار تبدیل کند ماموریتی است که در سهروز آینده مشخص خواهد شد.
