یکشنبه ۵ خرداد ۱۳۹۸- Sunday 26 May 2019

گروه اقتصادی- در حالی که وعده‌های متنوع سیاستگذار برای عبور از دوره‌های‌ گذار اقتصادی می‌تواند بسترساز حرکت در مسیر توسعه‌یافتگی باشد اما سردرگمی در نظام تصمیم‌گیری، مانع از عملکرد کارای بازارهای مولد اقتصادی شده است؛ موضوعی که سیاستگذار را بر آن داشته با تغییر در اندیشه سیاست‌ورزی، بازار ارز و پول را برای تغییر پارادایم اقتصادی‌اش به تکاپو وادارد.
آشفتگی در بازار ارز و تعمیم آن به دیگر بازارهای اقتصادی کشور در طول سال گذشته، سیاستگذار را به ارائه نسخه‌های متنوعی برای حل و فصل مشکلات موجود واداشته است. با این حال به نظر می‌رسد سیاست‌های اتخاذ شده هیچ یک نسخه شفابخشی برای بازار اقتصادی کشور نبود و همین موضوع سیاستگذار را به تغییر در پارادایم اقتصادی‌اش وادار کرده است.
تازه‌ترین عملکرد سیاستی دولت در بازارهای اقتصادی بر اتخاذ رویه‌های جدیدی در حوزه بازار پول و ارز دلالت دارد، به این ترتیب سیاستگذار در تلاش است با بالا بردن عملکرد کارای این دو بازار اقتصادی، خود را برای دور جدیدی از سیاست‌های ویژه اقتصادی آماده سازد.
یکی از مهم‌ترین موضوعاتی که می‌تواند دولت را به نقطه مطلوب اقتصادی‌اش نزدیک سازد، ایجاد جذابیت در بازارهای مولد اقتصادی است؛ موضوعی که می‌تواند هدایت نقدینگی‌های سرگردان و منجمد شده در نظام بانکی را به سمت چنین بازارهایی هدایت کند.
به نظر می‌رسد نقطه شروع چنین امری در کاهش عملکرد بنگاه‌داری بانک‌ها نهفته است. بر این اساس نظام بانکی می‌تواند با پرداختن به نقش ویژه خود در اعطای تسهیلات به فعالان اقتصادی، فضای لازم برای فعالیت صاحبان بنگاه‌های تولیدی را فراهم آورد و در تحقق شعار اقتصادی سال نقش ویژه‌ای داشته باشد.
با این حال این مهم زمانی می‌تواند چرخ فعالیت‌های تولیدی کشور را به گردش درآورد که پیش از آن سیاستگذار بستر لازم برای تحقق آن را فراهم آورده باشد و از جذابیت بازارهای موازی برای جذب نقدینگی به میزان کافی کاسته باشد.
کاهش نقش بنگاه‌داری بانک‌ها
تجربه سیاستگذاری دولت در طول چند سال گذشته نشان می‌دهد هیچ یک از سیاست‌های دولت در راستای ایجاد جذابیت برای افزایش فعالیت صاحبان تولید نشده است و این موضوع در افزایش جذابیت بازارهای موازی همچون ارز و مسکن انعکاس یافته است.
این موضوع در شهریور ماه سال ۹۶ و در حالی که بانک مرکزی کلیه بانک‌های کشور را به کاهش سه درصدی نرخ سود سپرده‌هایشان ملزم کرد، دولت درگیر یکی از چالش‌های اساسی در حوزه سیاستگذاری اقتصادی شد.
بر این اساس با آنکه بنا بود این سیاست یکی از راه‌حل‌های اساسی بانک مرکزی برای هدایت نقدینگی‌های منجمد بانکی به سمت بازارهای مولد اقتصادی باشد، اما فراهم نبودن بستر لازم برای این امر و جذابیت اندک بازارهای اقتصادی، این حجم از نقدینگی‌های بانکی را به سمت بازار ارز هدایت کرد و اقتصاد را با بحران افزایش بی‌رویه نرخ ارزهای خارجی مواجه کرد. ادامه رویه سیاستگذاری دولت به افزایش ادامه‌دار نرخ ارز منجر و تعمیم آن به سال ۹۷ منجر شد؛ موضوعی که به یکی از چالش‌های لاینحل بازار اقتصادی کشور منجر شد.
با این حال بانک مرکزی در نخستین تصمیم سیاستی‌اش برای عبور از شرایط آشفته اقتصادی، بر تمرکز ویژه بر عملکرد نظام بانکی متمرکز شده است. آن‌طور که رییس کل بانک مرکزی می‌گوید، بانک‌های ناتراز زیاد هستند که برای همه آنها برنامه داریم و سعی می‌کنیم بر اساس تجارب گذشته بااحتیاط و مدیریت‌شده مسائل را پیش ببریم.
با این حال یکی از موضوعاتی که بانک مرکزی به دنبال چاره‌اندیشی برای حل آن است، هدایت درست نقدینگی به سمت بازارهای اقتصادی است. بر این اساس در شرایطی که حجم نقدینگی در اقتصاد به ۱۸۰۰ هزار میلیارد تومان رسیده و نقدینگی‌های هدایت‌نشده به سمت بازارهای مولد، باعث سرگردان ماندن آن در بازارهای موازی شده است، اما همتی معتقد است که نقدینگی در ایران بیشتر سود سپرده‌ها و سود تسهیلات است و نقدینگی سرگردان در کشور وجود ندارد. به گفته وی سالی ۱۸ تا ۲۰ درصد سود به سپرده‌ها می‌دهیم که حدود ۲۰ درصد نقدینگی را بالا می‌برد و در نتیجه عمده نقدینگی ما ناشی از سود سپرده‌هاست.
همتی با تاکید ویژه بر این موضوع که نقدینگی سرگردان نیست معتقد است نقدینگی تحت عنوان دارایی‌های بانک‌ها و شرکت‌ها و تسهیلات قفل شده و اگر می‌خواهیم نقدینگی آزاد شود، باید دارایی‌های بانک‌ها فروخته شود و بنگاه‌داری بانک‌ها کاهش یابد.بنابراین به نظر می‌رسد آنچه سیاستگذار در سال ۹۸ به دنبال آن است، تلاش برای کاهش نقش بنگاه‌داری بنگاه‌ها و فراهم کردن تمهیدات ویژه برای هدایت نقدینگی‌های منجمد بانکی به سمت دیگر بازارهای اقتصادی است.
به گفته همتی، بلبشویی از سیستم‌های بانکی مختلف داریم که طی سال‌ها تراکم پیدا کرده و بانک مرکزی باید نسبت به همه آنها پاسخگو باشد و با وجود اینکه معتقدم رییس کل بانک مرکزی نباید صحبت کند اما خود را مقید می‌بینم که در این شرایط اطلاع‌رسانی‌های لازم را انجام دهم بنابراین پست‌های اینستاگرامی را جایگزین حرف زدن کرده‌ام تا فکرشده‌تر صحبت کنم.
بنابراین رییس بانک مرکزی نکته مهم اجرایی امسال را سیاست‌های بازار باز می‌داند، به این معنی که نرخ سود در کانالی تعیین شود که بانک‌ها در آن کانال نرخ سود را تنظیم کنند، همچنین مقررات جدیدی برای اضافه‌برداشت بانک‌ها ایجاد می‌شود که در اولین دستور شورای پول و اعتبار قرار دارد.
با این حال عملکرد مطلوب بانک مرکزی در این خصوص در گرو فراهم کردن بستر لازم برای هدایت این حجم از نقدینگی‌ها و افزایش جذابیت بازارهای مولد است؛ موضوعی که می‌تواند نقش ویژه‌ای در تحقق شعار رونق تولید داشته باشد.
بازار ارز و رونق تولید
اما به نظر می‌رسد بازار پول به تنهایی نمی‌تواند نقطه عطف تغییر رویه سیاستگذاری دولت باشد و دستیابی به این مهم نیازمند اهتمام ویژه بانک مرکزی برای بهبود روند فعالیت بازار ارز است. به بیانی دیگر سیاست‌های متنوع بانک مرکزی برای کنترل قیمت‌گذاری بازار ارز هنوز وی را به نقطه مطلوب سیاستگذاری‌اش نرسانده است و همین موضوع وی را برآن داشته تا با ایجاد بازار جدید ارزی به کنترل قیمت‌گذاری بازار ارز دست بزند.
تشکیل بازار متشکل ارزی تازه‌ترین سیاست ویژه بانک مرکزی برای ایجاد ثبات در بازار ارز است که وعده راه‌اندازی آن را رییس بانک مرکزی در سال ۹۷ داده بود. آن‌طور که همتی می‌گوید، ایجاد بازار متشکل ارزی تا پایان این ماه عملیاتی می‌شود.
یکی از نکاتی که در پس سیاستگذاری ارزی جدید بانک مرکزی نهفته است، نزدیک ساختن قیمت بازارهای ارز نیمایی و آزاد به یکدیگر به جهت یکسان‌سازی نرخ ارز در قالب این بازار جدید ارزی است. افزایش قیمت ارز سامانه نیما در روزهای گذشته و دستیابی به قیمت خرید ۱۲ هزار و ۵۰۰ تومانی دلار در این سامانه موید این موضوع است. از سوی دیگر بازار آزاد ارزی نیز خود را برای افزایش قیمت‌های جدید آماده کرده و بر این اساس شاهد افزایشی هرچند اندک در دو روز گذشته در قیمت ارزهای بازار آزاد بودیم.
در همین رابطه رییس کل بانک مرکزی معتقد است نرخ‌های فعلی ارز واقعی نیست و بنابراین هدف ما ایجاد ثبات در بازار ارز است و معتقدیم که ثبات مهم‌تر از نرخ است، فعالان اقتصادی باید در شرایط ثبات بتوانند برنامه‌ریزی کنند و اقتصاد نباید هر روز در نوسان باشد، بنابراین به دلیل حفظ ثبات این‌ها را می‌پذیریم و مدیریت می‌کنیم اما مطمئن باشید که این نرخ‌ها ماندگار نخواهد بود. بر این اساس با وجود افزایش قیمت ارز در بازار آزاد و سامانه نیما، رییس بانک مرکزی وعده کاهش نرخ ارز را در آینده‌ای نه‌چندان دور می‌دهد.
اما همتی به این موضوع نیز اشاره می‌کند که تا به حال قیمتی برای نرخ ارز اعلام نکرده‌ام و راجع به نرخ صحبت نمی‌کنم و در آینده نیز صحبت نخواهم کرد ولی مطمئنم که آینده بهتر خواهد شد و فشارها به تدریج کاهش پیدا خواهد کرد.
وعده کاهش نرخ ارز
اما این اولین وعده کاهش نرخ ارز از سوی رییس بانک مرکزی نیست و پیشتر نیز سیاستگذار در کنار سیاست‌های ماخوذه‌اش در تلاش برای در دست گرفتن قیمت‌گذاری بازار ارز بوده است بنابراین همتی یکی از مهم‌ترین نگرانی‌های خود را در مورد بازار پول و ارز می‌داند که بر همین اساس و به اعتقاد همتی باید سیستم‌ها را آماده و ذخایر ارزی را تقویت می‌کردیم و دو تا سه ماه زمان لازم داشتیم تا تمهیدات لازم را برای کنترل بازار انجام دهیم که خوشبختانه نتیجه خوبی داشت.
با این حال همتی می‌گوید زمانی که دشمن به ارز حمله می‌کند نمی‌توانیم بگوییم ارز باید با بخش تجاری هماهنگ باشد، چرا که هدف دشمن نابود کردن ارزش پول ملی است در شرایط عادی باید نرخ ارز را طوری در نظر بگیریم که کار تجارت به خوبی پیش رود اما در شرایط فعلی اولویت ارز است چرا که مستقیما با ارزش پول ملی و فشارهای سیاسی که به کشور وارد می‌شود ارتباط دارد. دشمنان برنامه‌هایی را برای به هم ریختن بازار در سال ۹۸ نیز تدارک دیده بودند، ما نیز برنامه‌هایی برای مقابله داریم و علت اینکه اطلاع‌رسانی نمی‌کنیم این است که اگر روش‌ها را اعلام کنیم، دشمن سوءاستفاده می‌کند.
همتی به این موضوع نیز اشاره کرد که فشارهای معیشتی به مردم و به خصوص طبقات پایین و متوسط به دلیل افزایش نرخ ارز و رانت‌خواری‌هایی که برخی در توزیع کالاهای اساسی انجام دادند، وارد شد اما عده‌ای معتقدند که رییس کل بانک مرکزی نباید زیاد حرف بزند که این حرف درستی است اما این برای زمانی است که شرایط طبیعی باشد اما وقتی همه فشارها بر بانک مرکزی وارد می‌شود نمی‌توان صحبت نکرد و باید به مردم توضیح داد.
بنابراین از آنجا که سیاستگذار ثبات نسبی ایجاد شده در اقتصاد را موفقیتی نسبی می‌داند و موفقیت خود را در این مهم می‌داند که نگذارد اوضاع خراب‌تر شود، به نظر می‌رسد تغییر پاردایم اقتصادی زمانی می‌تواند وی را به نقطه مطلوب اقتصادی‌اش نزدیک سازد که بستر لازم برای فعالیت موثر بازار ارز و پول را فراهم کرده باشد و برای از بین بردن رانت‌‌خواری‌های ایجاد شده در بازار ارز اهتمام ویژه‌ای داشته باشد.

لطفا برای دریافت فایل روزنامه به آرشیو روزنامه و یا وبسایت جــــار یا پیشخوان مراجعه نمائید.

  • facebook
  • googleplus
  • twitter
  • linkedin
  • linkedin

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *