کارنامه آلودگی هوای پایتخت در سال گذشته
جهان صنعت– آلودگی هوا در تهران سالهاست از یک مساله مقطعی عبور کرده و به یکی از چالشهای مزمن زیستمحیطی و بهداشتی این کلانشهر تبدیل شده است؛ بحرانی که هر سال با آغاز فصل سرد، بار دیگر به اوج میرسد و زندگی روزمره شهروندان را تحتتاثیر قرار میدهد. سال۱۴۰۴ نیز از این قاعده مستثنا نبود و براساس دادههای رسمی، بخش قابلتوجهی از روزهای ناسالم هوا در بازهای محدود اما بحرانی متمرکز شد؛ دورهای که ترکیب شرایط جوی نامساعد، افزایش مصرف سوختهای فسیلی و ضعفهای ساختاری در مدیریت منابع آلاینده، به تشدید وضعیت انجامید.
وحید نوروزی، نماینده سابق شهردار تهران در کمیته کاهش آلودگی هوا، در اینباره میگوید: «براساس دادههای سیاهه انتشار، در طول سال گذشته، سهم خودروهای شخصی و سواری حدود ۳۵ تا ۴۰درصد از انتشار ذرات معلق بوده است. موتورسیکلتها حدود ۱۰ تا ۱۵درصد (عمدتابهدلیل فرسودگی و کاربراتوری بودن)و وسایل نقلیه دیزلی (اتوبوس، کامیون، مینیبوس) حدود ۲۰ تا ۲۵درصد در آلودگی سهم داشتهاند.»
بیشترین روزهای آلوده در سال۱۴۰۴ در چه بازههایی از سال رخ داد و علت اصلی آن چه بود؟
براساس دادههای منتشرشده در سا ۱۴۰۴، بیشترین تمرکز روزهای آلوده در آبان تا دیماه ثبت شده و اوج آلودگی بهطور مشخص در آذرماه رخ داده است. در سال گذشته تکرار دورههای وارونگی دما در ماههای سرد بهویژه آبان و آذر باعث شد آلایندهها در لایههای پایین جو محبوس شوند. در این دورهها سرعت باد در بسیاری از روزها کمتر از ۲ متر بر ثانیه گزارش و نبود بارش موثر نیز مانع از شستوشوی جو شد. ترکیب عوامل جوی و انتشار، دلیل اصلی تمرکز و تشدید آلودگی هوا در این بازه زمانی بوده است.
در این بازه یکساله چند روز ناسالم را در کارنامه داشتیم؟
از نظر عددی، در سال۱۴۰۴ حدود ۱۲۰ روز ناسالم برای گروههای حساس و حدود ۲۵ تا ۳۰ روز ناسالم برای همه گروهها در تهران ثبت شده که بیش از ۶۰درصد این روزها در همین بازه سهماهه متمرکز بودهاند.
مهمترین آلایندهای که در سال گذشته کیفیت هوای پایتخت را تحتتاثیر قرار داد، چه بود؟
براساس دادههای سال۱۴۰۴ آلاینده غالب در تهران ذرات معلق کمتر از ۲/۵ میکرون PM2.5بوده است. این آلاینده در حدود ۷۰ تا ۸۰درصد روزهای ناسالم بهعنوان آلاینده شاخص ثبت شده و عملا تعیینکننده وضعیت کیفیت هوا در اغلب روزهای آلوده بوده است. از نظر کمی، میانگین سالانه غلظت PM2.5در سال۱۴۰۴ حدود ۳۰ تا ۳۵ میکروگرم بر مترمکعب گزارش شده در حالی که حد راهنمای سازمان جهانی بهداشت ۵میکروگرم بر مترمکعب است یعنی متاسفانه سطح آلودگی هوا در تهران حدود ششبرابر بالاتر از استاندارد جهانی قرار داشته است.
چه عواملی بر تشدید این آلودگی دامن زدند؟
براساس آخرین سیاهه انتشار شهر تهران، منابع متحرک مهمترین عامل آلودگی هوا بودهاند. بهطور کلی، حدود ۸۰ تا ۸۵درصد انتشار ذرات معلق در تهران ناشی از منابع متحرک است که شامل خودروها و موتورسیکلتها میشود.
در کنار آن منابع ساکن شامل صنایع و نیروگاهها نیز نقش موثری دارند بهویژه در فصل سرد که مصرف سوخت افزایش مییابد. همچنین استفاده از سوخت سنگین مازوت در برخی نیروگاهها در دورههای کمبود گاز، یکی از عوامل تشدیدکننده آلودگی در مقاطع زمانی خاص بوده است.
سهم خودروهای شخصی، موتورسیکلتها، صنایع و نیروگاهها در آلودگی تهران چقدر است؟
براساس دادههای سیاهه انتشار، سهم خودروهای شخصی و سواری حدود ۳۵ تا ۴۰درصد از انتشار ذرات معلق است. موتورسیکلتها حدود ۱۰ تا ۱۵درصد(عمدتا بهدلیل فرسودگی و کاربراتوری بودن) و وسایل نقلیه دیزلی(اتوبوس، کامیون، مینیبوس) حدود ۲۰ تا ۲۵درصد سهم دارند.
از سوی دیگر صنایع حدود ۱۵ تا ۲۰درصد و نیروگاهها حدود ۵ تا ۱۰درصد در ایجاد ذرات معلق سهم دارند. این اعداد هم بهروشنی نشان میدهد که تمرکز اصلی باید بر کنترل منابع متحرک بهویژه ناوگان دیزلی و موتورسیکلتهای فرسوده باشد.
آلودگی هوای سال گذشته چه پیامدهایی برای سلامت شهروندان تهرانی داشت؟ کدام گروههای اجتماعی بیشتر در معرض آسیب قرار گرفتند؟
آلودگی هوا بهویژه ناشی از ذرات معلق PM2.5یکی از عوامل اصلی افزایش بار بیماری در تهران بوده و با توجه به میانگین غلظت ۳۰ تا ۳۵میکروگرم بر مترمکعب در سال۱۴۰۴، نقش قابلتوجهی در افزایش بیماریهای قلبیعروقی، سکته مغزی، بیماریهای تنفسی و تشدید آسم داشته است. همچنین با هر ۱۰میکروگرم افزایش در PM2.5، خطر مرگومیر ناشی از بیماریهای قلبی و ریوی حدود ۶ تا ۸درصد افزایش مییابد.
در این میان کودکان، سالمندان، بیماران قلبی و ریوی، زنان باردار و همچنین ساکنان مناطق پرترافیک و اقشار کمدرآمد – به دلیل محدودیت در دسترسی به درمان- بیشترین آسیبپذیری را دارند.
از نظر اقتصادی و اجتماعی، آلودگی هوا چه هزینههایی به شهر تحمیل میکند؟
آلودگی هوا علاوه بر پیامدهای سلامت، هزینههای اقتصادی و اجتماعی سنگینی به شهر تحمیل میکند. برآوردها نشان میدهد این هزینهها سالانه چندمیلیارد دلار است و شامل هزینههای درمانی، کاهش بهرهوری نیروی کار، مرگومیر زودرس و تعطیلیهای مکرر مدارس و ادارات میشود. حتی در برخی برآوردها، سهم آلودگی هوا حدود ۲ تا ۳درصد تولید ناخالص داخلی کشور عنوان شده است.
بزرگترین مانع اجرایی برای کاهش آلودگی هوا در تهران چیست؟
مهمترین مانع، چندپارچگی در حکمرانی و ضعف هماهنگی بین دستگاههاست در حالی که آلودگی هوا مسالهای فرابخشی است، اجرای یکپارچه سیاستها با مشکل مواجه است. در کنار آن، فرسودگی ناوگان حملونقل، کمبود منابع مالی، قیمت پایین سوخت و اجرای ناقص قوانین – مانند قانون هوای پاک- نیز از چالشهای اصلیاند. در مجموع، مشکل تهران نه کمبود راهکار بلکه شکاف میان سیاستگذاری و اجرای موثر است.
منبع: خبرآنلاین
