گسترش نقش بازارسرمایه در تامین مالی
هیوا زارعی– بهگفته رییس مرکز مشاوران حقوقی و تدوین مقررات بازارسرمایه تاسیس صندوقهای سرمایهگذاری در ابزار تامین مالی خصوصی با هدف هدایت نقدینگی بهسمت شرکتها و پروژههای بخش غیردولتی ازطریق بازارسرمایه امکانپذیر شده است. اینصندوقها با حداقل سرمایهگذاری ۵۰۰میلیونتومان از نوع درآمد ثابت با ساختار صدور و ابطالی هستند و سرمایهگذاران ملزم بهامضای بیانیه پذیرش ریسک خواهند بود.
ماهیت صندوق های جدید
زینب فلاحتفتی، رییس مرکز مشاوران حقوقی و تدوین مقررات بازارسرمایه در تشریح روند تصویب و تاسیس صندوق سرمایهگذاری در ابزار تامین مالی خصوصی اعلام کرده است: هیاتمدیره سازمان بورس و اوراق بهادار با لحاظ ظرفیت تبصره۴ ماده۱۴ قانون تامین مالی تولید و زیرساختها ناظر بر عرضه خصوصی اوراق بدهی و تصویب مقررات مرتبط با انتشار اوراق مرابحه کوچک و کوتاهمدت و توسعه تامین مالی ازطریق سکوهای تامین مالی جمعی، بررسی و تدوین مقررات حاکم بر تاسیس و فعالیت نوع خاصی از صندوق سرمایهگذاری با عنوان صندوق سرمایهگذاری در ابزار تامین مالی خصوصی را در دستور کار قرار داد و پس از بررسی کارشناسی و دریافت نظرات مردم در فراخوان عمومی مقررات لازم را بهتصویب رساند.
بهگفته رییس مرکز مشاوران حقوقی و تدوین مقررات بازارسرمایه این صندوق از نوع درآمد ثابت و ساختار آن صدور و ابطالی است و سرمایهگذاری در این صندوق مستلزم پذیرش و امضای بیانیه ریسک توسط سرمایهگذار بوده و حداقل میزان سرمایهگذاری برای فراهمشدن امکان سرمایهگذاری هر سرمایهگذار در اینصندوق ۵۰۰میلیونتومان است.
بر این اساس امکان ابطال واحدهای صندوق صرفا در مقاطع زمانی مشخص مجاز است. این مقاطع و سقف تعداد واحدهای قابل ابطال در هر مقطع در امیدنامه صندوق تعیین خواهد شد. از این رو سرمایهگذاران میبایست قبل از سرمایهگذاری در هرصندوق امیدنامه صندوق را بهدقت مطالعه کنند.
فلاح تفتی تاکید کرده است: طبق بند۱۲ دستورالعمل مصوب صندوق از امکان پرداخت دورهای بهسرمایهگذاران در مقاطع سهماهه، ششماهه یا سالانه با شرایطی که در امیدنامه تعیین میشود برخوردار است.
بسترسازی برای نهادهای واسط تامین مالی
«جهانصنعت» در گفتوگو با همایون دارابی، کارشناس بازارسرمایه بهبررسی تازهترین مصوبه سازمان بورس و اوراق بهادار پرداخته و کارکرد این نوع از ابزارها را مورد بررسی قرار داده است.
دارابی در این باره اظهار داشت: در سالهای اخیر شاهد ورود ابزارهای تامین مالی بخشخصوصی بهویژه اوراق کوچک و متوسط بودیم. این ابزارها بستر تامین مالی را برای بخش غیردولتی فراهم کردند و اکنون گام بعدی طراحی نهادهای واسطی است که معاملات آن ابزارها را تسهیل میکند.
به باور او این روند مشابه بورس کالاست که پس از طراحی گواهی سپرده نوبت بهصندوقهای کالایی مانند طلا، نقره و زعفران رسید. اکنون نیز پس از راهاندازی کرادفاندینگ و صکوک کوچک و متوسط این صندوق جدید برای سرمایهگذاری در آنها طراحی شده است. دارابی تاکید کرد که هر ابزار مالی جدیدی پس از ورود بهبازار بهنهادهای واسط نیاز پیدا میکند تا نقدشوندگی و کارایی آن افزایش یابد و این صندوقها دقیقا در همین راستا تعریف شدند.
از حداقل سرمایه تا انعطافپذیری ابطال
براساس دستورالعمل جدید هر صندوق با حداقل سرمایهگذاری ۵۰۰میلیونتومان پذیرای سرمایهگذاران خواهد بود. این رقم نسبتا بالا نشاندهنده آن است که این ابزار عمدتا برای سرمایهگذاران حرفهای و نهادهای مالی طراحی شده بوده و عموم مردم با سرمایههای خرد مخاطب اصلی این صندوقها محسوب نمیشوند. سرمایهگذاران پیش از ورود موظف بهامضای بیانیه پذیرش ریسک هستند که نشان از آگاهی سازمان بورس از ریسکهای مرتبط با این دارایی دارد و میکوشد تا از ورود سرمایهگذاران ناآگاه بهاین عرصه جلوگیری کند.
یکی از مهمترین تمایزات این صندوق با صندوقهای درآمد ثابت رایج امکان ابطال واحدها صرفا در بازههای زمانی مشخص(مطابق با امیدنامه) بوده بهاینمعنا که سرمایهگذار نمیتواند در هر مقطع دلخواه واحدهای خود را بازخرید کند و باید تعهد زمانی معینی را بپذیرد. این ویژگی هرچند ممکن است برای برخی سرمایهگذاران محدودیتزا بهنظر برسد اما از نگاه کارشناسان بهمدیر صندوق امکان میدهد تا با آرامش خاطر بیشتری نسبتبه تخصیص منابع بهطرحهای میانمدت اقدام کند و از فشار ناشی از درخواستهای ناگهانی ابطال در امان باشد. پرداخت سود دورهای بهصورت سهماهه، ششماهه یا سالانه برای این صندوقها پیشبینی شده که میتواند برای سرمایهگذارانی که بهدنبال جریان نقدینگی منظم هستند جذاب باشد.
دارابی با اشاره بهساختار صدور و ابطالی و قابلیت توقف آن این ویژگی را چنین تبیین کرد: مدیر صندوق میتواند صدور یا ابطال واحدها را برای یک دوره مشخص سهماهه یا ششماهه متوقف کند بنابراین سرمایهگذار باید وجوه خود را برای آن مدت در صندوق نگه دارد. او این ویژگی را برای افرادی مناسب دانست که نیازی فوری بهنقدینگی ندارند و میتوانند با پذیرش افق زمانی معین از بازدهی بالقوه بالاتر بهرهمند شوند. بهگفته دارابی، این ساختار در واقع نوعی انضباط مالی برای سرمایهگذار ایجاد میکند و او را از تصمیمگیریهای هیجانی و لحظهای بازمیدارد.
مزیت راهبردی؛ واگذاری تحلیل بهمدیران حرفهای
بزرگترین امتیازی که این صندوقها برای سرمایهگذاران ایجاد میکنند حذف نیاز بهارزیابی مستقیم طرحها و اوراق است. در بازار تامین مالی خصوصی هرطرح یا صکوک کوچک و متوسط نیازمند بررسی دقیق از حیث اعتبارسنجی، بازده پیشبینیشده و ریسکهای پنهان است که برای یک سرمایهگذار غیرمتخصص دشوار و زمانبر بهنظر میرسد. بسیاری از سرمایهگذاران توانایی یا زمان کافی برای تحلیل صورتهای مالی شرکتهای کوچک و متوسط یا ارزیابی ریسک پروژههای نوپا را ندارند و اینجاست که نقش مدیران حرفهای صندوق برجسته میشود.
دارابی در این خصوص بهروشنی تاکید کرد: مزیت اصلی برای مردم این است که دیگر ضرورتی بهارزیابی شخصی طرحها و اوراق ندارند. آسودهخاطر هستند که یک صندوق با مدیران متخصص وجود دارد که بهترین گزینهها را انتخاب کرده و در پرتفوی صندوق قرار میدهد. سرمایهگذاران صرفا واحدهای صندوق را خریداری میکنند.
بهگفته او، این سازوکار سرمایهگذاران را از پیچیدگیهای تحلیل اوراق خصوصی میرهاند و تصمیمگیری را بهتیم کارشناسانه صندوق محول میکند. دارابی افزود که این رویکرد نهتنها زمان سرمایهگذار را صرفهجویی میکند بلکه بهدلیل تخصص مدیران، احتمال انتخاب طرحهای پربازده و کمریسک بهمراتب بیشتر از زمانی است که خود سرمایهگذار بهصورت انفرادی اقدام کند.
سرمایهگذاری با تحمل ریسک متوسط و افق زمانی مشخص
با عنایت بهحداقل سرمایه نسبتا بالا و الزام بهتعهد زمانی این صندوقها عمدتا برای سرمایهگذاران حرفهای یا اشخاص با نقدینگی قابلتوجه طراحی شدند. دارابی تصریح کرد که این ابزار برای کسانی جذابیت دارد که بهدنبال بازدهی بالا با ریسک متوسط هستند و توانایی بلوکهکردن سرمایه خود را برای دورههای سهتاششماهه دارند. او در ادامه توضیح داد که سرمایهگذارانی که بهدنبال سودهای سریع و کوتاهمدت هستند احتمالا با این صندوقها احساس راحتی نخواهند کرد زیرا ساختار آن بهگونهای طراحی شده که سرمایهگذار را بهماندن درازمدتتر تشویق میکند. او درعینحال هشدار داد که بازدهی بالاتر همواره با ریسک بیشتری همراه است و سرمایهگذار باید با آگاهی کامل گام بگذارد. امضای بیانیه پذیرش ریسک نیز دقیقا برای همین منظور طراحی شده تا فرد از تعهدات و مخاطرات احتمالی آگاه شود. دارابی خاطرنشان کرد که سرمایهگذاران باید پیش از ورود افق سرمایهگذاری خود را بهدقت بررسی کنند و مطمئن شوند که در دوره سهتاششماهه بهنقدینگی مورد نیاز خود دسترسی خواهند داشت و در غیر این صورت ممکن است با ضررهای ناخواسته مواجه شوند.
درسهایی از صندوقهای مشابه و ضرورت زمان
دراینمیان تجربه صندوقهای کالایی نظیر صندوقهای نقره این پرسش را پیش میکشد که با توجه بهحبابهای قیمتی مشاهدهشده در برخی از این صندوقها کارایی نهاد جدید تا چه میزان مثبت خواهد بود. دارابی در این باره ضمن تایید این نگرانی خاطرنشان کرد که صندوقهای کالایی بهدلیل نوسانات شدید قیمت در بازارهای جهانی و رفتارهای هیجانی سرمایهگذاران داخلی گاهی با حباب مواجه میشدند و این موضوع میتواند برای صندوقهای جدید نیز یک هشدار جدی محسوب شود.
با این حال او بر این باور است که هر ابزار نوپایی بهگذر زمان نیاز دارد تا در ساختار اقتصادی جا بیفتد و برای سرمایهگذاران ملموس شود: ابزارهای جدید برای شناختهشدن در اقتصاد ملموسشدن برای سرمایهگذاران و روانشدن جریان مالی درون آنها، بهزمان قابلتوجهی نیاز دارند. بهگفته دارابی، هر ابزاری تخصصها، متدهای تحلیلی و رویههای ارزیابی خاص خود را بههمراه میآورد که در نهایت بهنفع فعالان بازار خواهد بود. او بر نقش رسانهها در شفافسازی و آموزش سرمایهگذاران تاکید کرد و گفت که موفقیت این صندوقها تا حد زیادی بهآگاهیبخشی و شفافیت اطلاعاتی بستگی دارد.
راهاندازی صندوقهای سرمایهگذاری در ابزار تامین مالی خصوصی هرچند در کوتاهمدت بهدلیل حداقل سرمایه بالا و محدودیتهای ابطال با استقبالی گزینشی روبهرو خواهد شد اما در میانمدت میتواند نقشی کلیدی در هدایت نقدینگی بهسمت تولید و پروژههای بخشخصوصی ایفا کند. این صندوقها بهنوعی میتوانند جایگزینی برای بازار غیررسمی و منابع مالی پراکنده باشند و با تجمیع سرمایههای خرد و نیمهکلان آنها را بهسمت طرحهای مولد سوق دهند. موفقیت نهایی این صندوقها بهعملکرد مدیران، شفافیت اطلاعاتی، و مهمتر از همه گذشت زمان برای ایجاد اعتماد و شناخت در میان سرمایهگذاران بستگی دارد. همانطورکه دارابی تاکید کرد ابزارهای نوین همواره با خود تخصص و تحلیل میآورند و بازارسرمایه نیز بهتدریج ظرفیت بهرهگیری از آنها را پیدا خواهد کرد. نظارت مستمر سازمان بورس بر عملکرد این صندوقها و آموزشهای لازم برای سرمایهگذاران نیز از عواملی است که میتواند بهموفقیت هرچه بیشتر این طرح کمک کند. درنهایت باید منتظر ماند و دید که این نهاد تازه تا چه حد میتواند در تحقق اهداف تامین مالی تولید و رونق اقتصادی کشور مؤثر واقع شود.
