چرا ایرانخودرو تابآورتر از سایپا بود؟
حسین مقیسه*– صورتهای مالی سال۱۴۰۴ صنعت خودرو، تنها گزارشی از درآمد و هزینه نیست بلکه آینهای شفاف از کیفیت مدیریت بنگاهها در یکی از سختترین سالهای اقتصاد ایران است؛ سالی که خودروسازان همزمان با چندین شوک بزرگ مواجه شدند:
– حذف ارز نیمایی و انتقال به ارز توافقی
– رشد حدود ۶۲درصدی نرخ ارز
– تداوم قیمتگذاری دستوری
– جنگ ۱۲روزه و جنگ رمضان
– اختلال در زنجیره تامین
– ناترازی انرژی (برق، گاز و …)
باوجود قرارگرفتن در شرایط سیاستی تقریبا یکسان عملکرد دوخودروساز بزرگ کشور تفاوت قابلتوجهی نشان داد.
اگر قیمتگذاری دستوری تنها عامل بود انتظار عملکرد مشابهی میرفت اما صورتهای مالی روایت دیگری دارند و نشان میدهند متغیرهایی مانند مدیریت زنجیره تامین، ترکیب محصولات، مدیریت خرید خارجی و تیراژ تولید، نقش تعیینکننده داشتند.
افت ارزش دلاری محصولات
بررسی قیمتهای فروش حاکی از آن است که تقریبا تمام محصولات هر دو شرکت باوجود افزایش قیمت ریالی از نظر ارزش دلاری ارزانتر عرضه شدند. این پدیده در اقتصاد تورمی بخش مهمی از توان سودآوری را از بین میبرد.
شدت افت ارزش دلاری در سایپا بهمراتب بیشتر بوده است.
اگر قیمت دلاری سال۱۴۰۳ حفظ میشد…
برای سنجش واقعی اثر لنگر ارزی، درآمد سال۱۴۰۴ بر مبنای ارزش دلاری سال قبل شبیهسازی شد:
این محاسبات(با فرض ثابتبودن حجم فروش و ترکیب محصولات) تصویر روشنی از هزینه اقتصادی سرکوب قیمتها ارائه میدهد.
چرا ایرانخودرو تابآورتر بود؟
ایرانخودرو منتظر ماند تا سیاستها اصلاح شود بلکه همزمان اقدامات عملیاتی موثری اجرا کرد:
– افزایش تیراژ محصولات پرفروش سورن و تارا
– رشد حدود ۲۰درصدی تولید هایما
– کاهش حدود ۱۸درصدی هزینه خرید ارزی قطعات CKD هایما
-تقویت قدرت چانهزنی با تامینکنندگان خارجی
نتیجه این تصمیمها کاهش هزینه متوسط تولید و بهبود حاشیه سود پروژههای مونتاژی بود. افزایش تیراژ نهتنها هزینههای ثابت را سرشکن کرد بلکه بهرهوری عملیاتی را ارتقا داد.
درمقابل سایپا با چالشهای همزمان روبهرو شد:
– افت حدود ۴۵درصدی تیراژ فروش
– افزایش هزینه خرید ارزی محصولات وارداتی
– کاهش قدرت چانهزنی
– رشد هزینههای ثابت
مقایسه قابل تامل
اگر ایرانخودرو اجازه حفظ ارزش دلاری محصولات سال۱۴۰۳ را داشت زیان ۶/۳همتیاش نهتنها جبران بلکه به سود خالص حدود ۷/۱۸ همت تبدیل میشد اما سایپا حتی با فرصت درآمدی ۷/۲۳۵میلیوندلاری همچنان در زیان(حدود ۸/۳۷همت) باقی میماند.
صورتهای مالی سال۱۴۰۴ نشان میدهد قیمتگذاری دستوری هر دو خودروساز را تحت فشار قرار داد اما کیفیت مدیریت شدت این فشار را تعیین کرد. تجربه ایرانخودرو اثبات میکند که مدیریت زنجیره تامین، افزایش تیراژ، بهبود ترکیب محصولات و قدرت مذاکره با تامینکنندگان میتواند بخش قابلتوجهی از آثار سیاستهای نامناسب را خنثی کند.
در اقتصاد پرریسک ایران تابآوری بنگاه تنها به سیاستهای دولت وابسته نیست بلکه کیفیت مدیریت است که میتواند مسیر یک شرکت را در میانه بحرانهای ارزی تغییر دهد.
