پایان دوران پول ارزان
جهان صنعت _ بازار اوراق قرضه جهان طی روزهای گذشته با موج تازهای از فروش روبهرو شده و این بار اتفاقی که در ژاپن رخ داده توجه سرمایهگذاران را بهخود جلب کرده است. براساس گزارش خبرگزاری رویترز، بازده اوراق دولتی ۱۰ساله ژاپن روز سهشنبه به۳درصد رسید؛ سطحی که از سپتامبر ۱۹۹۶ تاکنون دیده نشده بود. همزمان بازده اوراق پنجساله این کشور بهرکورد ۲۶/2درصد رسید و بازده اوراق دوساله نیز با صعود به۷۹۵/۱درصد بالاترین سطح ۳۱ سال گذشته را ثبت کرد اما این اتفاق تنها محدود بهژاپن نیست. بازده اوراق ۱۰ساله خزانهداری آمریکا نیز به۷۸۶/4درصد رسیده که بالاترین سطح از ژانویه سال گذشته است. در اروپا نیز بازده اوراق ۱۰ساله آلمان به۳۴/۳درصد افزایش یافته و بهبالاترین سطح از سال ۲۰۱۱ رسیده است. در بریتانیا شرایط حتی شدیدتر بوده و بازده اوراق ۱۰ساله دولت به۲۵/۵درصد رسیده که بالاترین سطح از زمان بحران مالی سال۲۰۰۸ محسوب میشود. درواقع بازار اوراق از توکیو و سیدنی گرفته تا نیویورک، لندن و فرانکفورت تقریبا همزمان در حال ارسال این پیام است که سرمایهگذاران برای قرض دادن پول بهدولتها نرخ بالاتری مطالبه میکنند.
جنگ چگونه بهبازار بدهی رسید؟
به گزارش فایننشالتایمز، یکیاز مهمترین عوامل موج اخیر فروش اوراق افزایش دوباره قیمت انرژی تحت تاثیر جنگ در خاورمیانه است. تشدید درگیری آمریکا و رژیم اسرائیل علیه ایران باعث شده نگرانی درباره عرضه انرژی بار دیگر افزایش پیدا کند بهطوری که قیمت نفت برنت روز سهشنبه از ۹۲دلار در هر بشکه عبور کرد و قیمت گاز طبیعی اروپا نیز بهبالاترین سطح در بیش از سهسال گذشته رسیده است. اهمیت این مساله برای بازار اوراق در تورم نهفته است زیرا افزایش قیمت نفت و گاز هزینه حملونقل تولید و انرژی را بالا میبرد و درنهایت میتواند تورم را دوباره افزایش دهد. بهعنوان مثال تورم منطقه یورو در ماه آگوست به۳/۳درصد رسیده و تورم بخش انرژی نیز ۳/۱۴درصد بوده است.
درنتیجه سرمایهگذاران اکنون نگران هستند بانکهای مرکزی که تصور میشد بهپایان دوره افزایش نرخ بهره نزدیک شدند بار دیگر مجبور شوند سیاستهای سختگیرانهتری در پیش بگیرند. زمانی که انتظار برای افزایش نرخ بهره بالا میرود، جذابیت اوراق قدیمی با نرخهای پایین کاهش پیدا میکند، قیمت آنها افت میکند و درمقابل بازده اوراق بالا میرود. این همان اتفاقی است که اکنون در بخش بزرگی از بازارهای مالی جهان دیده میشود.
ژاپن چرا اهمیت دارد؟
نکتهای که در این میان اهمیت دارد جایگاه ژاپن در بازار جهانی اوراق است. اقتصاد ژاپن برای چند دهه با نرخ بهره بسیار پایین و حتی منفی زندگی کرده و اوراق دولتی این کشور یکی از مهمترین نقاط اتکای بازارهای مالی جهان بوده است.
همین نرخهای پایین باعث شده بود سرمایهگذاران ژاپنی حجم بزرگی از سرمایه خود را بهبازارهای خارجی منتقل کنند. بنابراین زمانی که بازده اوراق در داخل ژاپن بسیار پایین بود خرید اوراق خزانهداری آمریکا، استرالیا و کشورهای اروپایی جذابیت بیشتری داشت اما حالا این معادله در حال تغییر است. زیرا وقتی یک سرمایهگذار ژاپنی میتواند با خرید اوراق دولتی کشور خودش بازده ۳درصدی دریافت کند انگیزه او برای انتقال پول بهخارج کمتر میشود. بههمین دلیل افزایش بازده اوراق ژاپن حتی میتواند روی هزینه استقراض دولت آمریکا و کشورهای اروپایی نیز اثر بگذارد.
در همین رابطه برخی تحلیلگران معتقدند مساله اصلی الزاما بازگشت گسترده سرمایه ژاپنیها نیست بلکه این است که ژاپن دیگر مانند گذشته خریدار بزرگ اوراق خارجی نخواهد بود. همین کاهش تقاضای جدید میتواند فشار بر بازارهای جهانی بدهی را افزایش دهد.
بدهی ژاپن بهنقطه حساس رسید
برای خود ژاپن نیز رسیدن بازده اوراق ۱۰ساله به۳درصد خبر سادهای نیست. این کشور بزرگترین نسبت بدهی عمومی در میان اقتصادهای توسعهیافته را دارد و افزایش نرخ بهره بهمعنای افزایش تدریجی هزینه تامین مالی این بدهی عظیم است.
این اتفاق درست زمانی رخ داده که دولت سانائه تاکایچی برنامههای گستردهای برای افزایش سرمایهگذاری و هزینههای دولتی در نظر گرفته است. وزارتخانههای ژاپن نیز برای بودجه سال مالی آینده درخواست منابع بیسابقهای ارائه کردهاند.
بنابراین دولت از دوجهت تحت فشار قرار گرفته یعنی از یک طرف قصد دارد هزینه و سرمایهگذاری بیشتری انجام دهد و از طرف دیگر بازار برای تامین همین منابع نرخ بهره بیشتری مطالبه میکند. درواقع بازار اوراق بهدولت ژاپن هشدار میدهد که دوران تامین مالی بسیار ارزان ممکن است بهپایان رسیده باشد.
بانک مرکزی ژاپن در آستانه تصمیم تازه
عامل دیگر سیاست بانک مرکزی ژاپن است. این بانک در ماه ژوئن نرخ بهره را بهیکدرصد افزایش داد که بالاترین سطح در سهدهه گذشته بود اما اکنون بازار تقریبا انتظار دارد در نشست ۱۷و۱۸سپتامبر نرخ بهره بار دیگر افزایش پیدا کند و به۲۵/۱درصد برسد. نظرسنجی اخیر رویترز نیز نشان داده ۵۷درصد اقتصاددانان انتظار دارند بانک مرکزی همین ماه نرخ بهره را افزایش دهد درحالیکه در نظرسنجی ماه جولای تنها ۵درصد چنین احتمالی را مطرح کرده بودند.
دراینمیان ضعف ین نیز شرایط را دشوارتر کرده است. ارزش پول ژاپن دوباره بهمحدوده ۱۶۰ین دربرابر هر دلار رسیده و مداخله مشترک ماه گذشته ژاپن و آمریکا نیز نتوانسته بهشکل پایدار از کاهش ارزش آن جلوگیری کند. ضعف ین هزینه واردات را بالا میبرد و خود بهعامل دیگری برای افزایش تورم تبدیل میشود.
بههمیندلیل بانک مرکزی ژاپن اکنون میان کنترل تورم، حمایت از ین و جلوگیری از افزایش بیش از حد هزینه استقراض دولت گرفتار شده است.
عامل دیگری نیز بهفشار بازار اوراق اضافه شده است. شرکتهای بزرگ فناوری برای تامین مالی سرمایهگذاری عظیم خود در هوش مصنوعی بهبازار بدهی روی آوردند. در نتیجه دولتها و شرکتها همزمان برای جذب سرمایه با یکدیگر رقابت میکنند.
این اتفاق در شرایطی رخ داده که بدهی دولت آمریکا از ۴۰تریلیوندلار عبور کرده است. بنابراین عرضه اوراق در بازار افزایش یافته و سرمایهگذاران برای خرید این حجم از بدهی بازده بیشتری مطالبه میکنند. به بیان سادهتر پولی که باید میان دولت آمریکا، ژاپن، کشورهای اروپایی و شرکتهای بزرگ فناوری تقسیم شود اکنون گرانتر شده است.
آیا دوران تازهای در اقتصاد جهان آغاز شده است؟
در همین راستا برای پاسخ بهاین سوال که آیا دوران تازهای در اقتصاد جهان آغاز شده است؟ باید بهاتفاقی که در ژاپن رخ داده توجه کرد. بازده ۳درصدی اوراق ژاپن شاید در مقایسه با بازده نزدیک به۵درصدی آمریکا یا بریتانیا چندان بالا بهنظر نرسد اما برای اقتصادی که دههها نماد نرخ بهره نزدیک بهصفر بوده تغییر بزرگی محسوب میشود.
یکی از تحلیلگران بازار این اتفاق را تغییر رژیم در بازار اوراق توصیف کرده است. منظور از این عبارت آن است که ژاپن که سالها یکی از لنگرهای نرخ بهره پایین در اقتصاد جهانی بود اکنون خود بهبخشی از موج افزایش نرخها تبدیل شده است. نکته مهمتر این است که سه عامل اکنون همزمان بازار اوراق را تحت فشار قرار دادند؛ تورم ناشی از انرژی، بدهی سنگین دولتها و افزایش نرخ بهره بانکهای مرکزی. درکنار آنها نیاز گسترده شرکتهای فناوری بهسرمایه نیز تقاضا برای منابع مالی را افزایش داده است. درنتیجه آنچه اکنون در بازار اوراق دیده میشود ممکن است صرفا یک نوسان چندروزه نباشد زیرا اگر قیمت انرژی بالا باقی بماند و بانکهای مرکزی مجبور بهافزایش دوباره نرخ بهره شوند دولتها برای تامین مالی بدهیهای خود با هزینه بیشتری روبهرو خواهند شد. درچنینشرایطی است که برخی از کارشناسان معتقدند برای سالها اقتصاد جهانی بهنرخهای پایین و پول ارزان عادت کرده بود و ژاپن شاید روشنترین نمونه این وضعیت بود. رسیدن بازده اوراق ۱۰ساله این کشور به۳درصد اکنون نشان میدهد این دوره دستکم در حال حاضر بهپایان خود نزدیک شده است. بههمین دلیل اتفاقی که روز گذشته در توکیو رخ داده فقط درباره ژاپن نیست بلکه میتواند نشانهای از گرانترشدن پول در سراسر اقتصاد جهان باشد.
