وقتی گردن کوتاه نمی‌آید!
جهان صنعت- گردن قرار نیست تمام روز زیر بار سر خم‌شده بماند اما با این حال سبک زندگی امروز گردن انسان را به‌یکی از پرکارترین و آسیب‌پذیرترین بخش‌های بدن تبدیل کرده است. ساعت‌ها خیره‌شدن به‌تلفن همراه، کار طولانی‌مدت پشت میز، رانندگی، کم‌تحرکی و قرارگرفتن بدن در وضعیت نامناسب همگی می‌توانند فشار زیادی به‌ساختارهای گردن وارد کنند. در میان مشکلات شایع این ناحیه آرتروز گردن یا اسپوندیلوز گردنی یکی از مهم‌ترین بیماری‌های فرسایشی ستون فقرات است؛ عارضه‌ای که بیشتر با افزایش سن دیده می‌شود اما سبک زندگی نامناسب می‌تواند علائم آن را زودتر آشکار کند. آرتروز گردن درواقع نتیجه تغییرات فرسایشی در مهره‌ها، دیسک‌ها و مفاصل گردن است. با گذشت زمان دیسک‌های بین مهره‌ای ممکن است آب و انعطاف‌پذیری خود را از دست بدهند و ارتفاع آنها کاهش پیدا کند. همزمان مفاصل و استخوان‌های اطراف نیز دچار تغییراتی می‌شوند و ممکن است زائده‌های استخوانی شکل بگیرد. این تغییرات در بسیاری از افراد بخشی از روند طبیعی افزایش سن است و حتی ممکن است فرد بدون داشتن درد قابل‌توجه در تصویربرداری نشانه‌هایی از آن داشته باشد اما زمانی که این تغییرات باعث درد، خشکی یا فشار بر اعصاب شوند زندگی روزمره می‌تواند تحت تاثیر قرار گیرد.
وقتی گردن‌درد فقط گردن‌درد نیست
یکی از نخستین نشانه‌های آرتروز گردن درد و خشکی در ناحیه گردن است. این درد ممکن است بعد از بیدارشدن از خواب یا پس از نشستن طولانی‌مدت بیشتر شود. گاهی فرد احساس می‌کند حرکت‌دادن گردن سخت شده یا دامنه حرکت آن کاهش یافته است. درد می‌تواند به‌شانه‌ها، قسمت بالایی پشت یا بازوها نیز انتشار پیدا کند. در برخی افراد صدای تق‌تق یا ساییدگی هنگام حرکت گردن نیز شنیده می‌شود؛ هرچند وجود این صدا به‌تنهایی به‌معنای ابتلا به‌آرتروز نیست اما ماجرا زمانی جدی‌تر می‌شود که تغییرات ایجادشده در ستون فقرات به‌اعصاب فشار وارد کند. در این شرایط ممکن است بی‌حسی، گزگز یا ضعف در دست و بازو ایجاد شود. گاهی نیز درد به‌سمت دست انتشار پیدا می‌کند و انجام فعالیت‌هایی مانند گرفتن اشیا، نوشتن یا کار با دست را دشوارتر می‌کند. در موارد شدیدتر اگر نخاع تحت فشار قرار گیرد، علائمی مانند اختلال تعادل، مشکل در راه رفتن یا ضعف قابل‌توجه اندام‌ها ممکن است ظاهر شود. چنین نشانه‌هایی دیگر نباید به‌حساب گردن‌درد معمولی گذاشته شوند و نیازمند ارزیابی پزشکی هستند.
مقصر همیشه موبایل نیست!
در سال‌های اخیر هر گردن‌دردی به«گردن موبایلی» نسبت داده می‌شود اما واقعیت کمی پیچیده‌تر است. استفاده طولانی‌مدت از تلفن همراه و نگه‌داشتن سر در وضعیت نامناسب می‌تواند باعث افزایش فشار و خستگی عضلات گردن شود اما این مساله با آرتروز گردن یکی نیست. آرتروز عمدتا یک فرآیند فرسایشی مرتبط با افزایش سن است و عوامل مختلفی می‌توانند در بروز یا تشدید علائم آن نقش داشته باشند. سن، آسیب‌های قبلی گردن، وضعیت نامناسب بدن، فعالیت‌های شغلی خاص و برخی عوامل ژنتیکی ازجمله عواملی هستند که می‌توانند احتمال بروز مشکلات گردنی را افزایش دهند. از سوی دیگر بی‌تحرکی نیز شرایط را بهتر نمی‌کند. عضلات ضعیف گردن و شانه نمی‌توانند به‌خوبی از ستون فقرات حمایت کنند و قرار گرفتن طولانی‌مدت در یک وضعیت ثابت می‌تواند درد و خشکی را تشدید کند. بنابراین مشکل فقط تلفن همراه نیست بلکه سبک زندگی کم‌تحرک و وضعیت نامناسب بدن در مجموع می‌توانند زمینه را برای بروز و تشدید دردهای گردنی فراهم کنند.
عکس همیشه جواب همه‌چیز نیست
تشخیص آرتروز گردن تنها براساس یک تصویر یا نتیجه یک آزمایش انجام نمی‌شود. پزشک ابتدا درباره محل و شدت درد، زمان شروع علائم، انتشار درد به‌دست‌ها و وجود علائمی مانند بی‌حسی و ضعف سوال کرده و سپس دامنه حرکت گردن و وضعیت عصبی فرد را بررسی می‌کند. درصورت نیاز ممکن است تصویربرداری انجام شود. عکس ساده رادیولوژی می‌تواند برخی تغییرات استخوانی و کاهش فضای بین مهره‌ها را نشان دهد. در شرایط خاص پزشک ممکن است MRI را تجویز کند تا دیسک‌ها، نخاع و ریشه‌های عصبی با جزئیات بیشتری بررسی شوند. نکته مهم این است که وجود تغییرات فرسایشی در تصویر لزوما به‌این معنا نیست که علت تمام دردهای فرد آرتروز است. بسیاری از افراد به‌ویژه با افزایش سن، تغییرات تصویری در ستون‌فقرات دارند بدون آنکه درد یا محدودیت جدی داشته باشند. بنابراین تصویر باید درکنار علائم و معاینه پزشکی تفسیر شود.
قرار نیست همه به‌اتاق عمل برسند
خبر خوب این است که بیشتر افراد مبتلا به‌آرتروز گردن به‌جراحی نیاز پیدا نمی‌کنند. درمان در بسیاری از موارد با روش‌های غیرجراحی آغاز می‌شود. اصلاح فعالیت‌های روزمره، حفظ وضعیت مناسب بدن، انجام تمرین‌های مناسب و فیزیوتراپی می‌تواند به‌کاهش درد و افزایش انعطاف‌پذیری گردن کمک کند. پزشک ممکن است درصورت نیاز داروهای ضدالتهاب یا مسکن را نیز برای مدت مشخص تجویز کند.
درمان البته باید متناسب با وضعیت هر فرد باشد. انجام خودسرانه تمرین‌های شدید گردنی یا مصرف طولانی‌مدت داروهای مسکن و ضدالتهاب می‌تواند مشکل‌ساز شود. فیزیوتراپی نیز تنها به‌معنای ماساژ دادن گردن نیست. بسته به‌شرایط بیمار ممکن است تمرین‌هایی برای تقویت عضلات گردن و شانه، بهبود دامنه حرکتی و اصلاح وضعیت بدن آموزش داده شود. درمواردی که فشار قابل‌توجهی بر نخاع یا اعصاب ایجاد شده و علائم شدید یا پیشرونده باشد، پزشک ممکن است روش‌های مداخله‌ای یا جراحی را بررسی کند.
چند عادت ساده برای نجات گردن
پیشگیری از همه انواع آرتروز ممکن نیست، اما می‌توان فشار واردشده بر گردن را کاهش داد. یکی از مهم‌ترین اقدامات طولانی ننشستن در یک وضعیت ثابت است. اگر فرد ساعت‌های زیادی پشت میز کار می‌کند بهتر است در فواصل منظم از جای خود بلند شود و وضعیت بدنش را تغییر دهد. صفحه نمایش نیز باید در ارتفاع مناسبی قرار داشته باشد تا فرد مجبور نباشد برای مدت طولانی سر خود را پایین نگه دارد. هنگام استفاده از تلفن همراه نیز بهتر است به‌جای خم‌کردن مداوم گردن گوشی تا حد امکان در ارتفاع مناسب قرار گیرد. تقویت عضلات گردن، شانه و قسمت بالایی پشت نیز می‌تواند به‌حمایت بهتر از ستون فقرات کمک کند. البته تمرین‌ها باید اصولی باشند و در صورت وجود درد قابل‌توجه، گزگز یا ضعف، بهتر است پیش از شروع تمرین با پزشک یا فیزیوتراپیست مشورت شود. خواب نیز بی‌اهمیت نیست. بالش نامناسب می‌تواند گردن را برای ساعت‌ها در وضعیت نامطلوب قرار دهد. هدف این است که هنگام خواب گردن تا حد امکان در وضعیت طبیعی و راحت قرار داشته باشد.
خطرهایی که نباید پشت گردن‌درد پنهان شوند
هر گردن‌دردی آرتروز و هر آرتروزی نیز خطرناک نیست اما برخی علائم نیاز به‌توجه فوری دارند. ضعف جدید یا رو به‌افزایش در دست‌ها یا پاها، اختلال در راه‌رفتن و تعادل، بی‌اختیاری ادرار یا مدفوع، بی‌حسی گسترده، درد شدید پس از آسیب یا ضربه و درد همراه با علائم غیرمعمول از مواردی هستند که نباید نادیده گرفته شوند. درچنین‌شرایطی مراجعه سریع به‌پزشک ضروری است زیرا ممکن است مساله فقط فرسایش ساده مهره‌ها نباشد.
