عبور از فاز احتیاط

جهان صنعت – بورس تهران در معاملات چهارشنبه ۱۳آبان پس از چند روز مواجهه با فشار خروج نقدینگی بار دیگر شاهد ورود قابل توجه پول حقیقی بود؛ اتفاقی که درکنار رشد شاخصهای اصلی و مثبتشدن بخش عمده نمادهای معاملاتی فضای متفاوتی را در بازار سرمایه رقم زد. معاملات روز گذشته اگرچه با افزایش عرضه نسبت به روز ماقبل آغاز شد اما مقاومت صندوقهای اهرمی در برابر فشار فروش و تقویت تدریجی تقاضا باعث شد بازار در ادامه مسیر صعودی به خود بگیرد. در پایان معاملات شاخص کل بورس بیش از ۸۸هزارواحد رشد کرد شاخص هموزن نیز افزایش بیشاز ۱۴هزارواحدی را به ثبت رساند و حدود ۷۰درصد نمادهای بازار در محدوده مثبت بسته شدند.
مهمترین اتفاق معاملات روز گذشته ورود یکهزار و ۷۵۱میلیاردتومان پول حقیقی به سهام، حقتقدم و صندوقهای سهامی بود. این میزان ورود نقدینگی در شرایطی اتفاق افتاد که بازار در روزهای گذشته با خروج پول مواجه شده بود و همین موضوع اهمیت تغییر جهت جریان نقدینگی را افزایش میدهد. با این حال بررسی دقیقتر آمار معاملات نشان میدهد که بازگشت پول حقیقی هنوز با بهبود کامل قدرت خرید همراه نشده چراکه سرانه فروش حقیقیها همچنان از سرانه خرید بالاتر بوده و قدرت خرید حقیقی در محدوده منفی ۱۴/۱ قرار داشته است.
درواقع معاملات چهارشنبه را باید روز بازگشت نسبی تقاضا به بورس دانست؛ روزی که در آن خریداران توانستند بر فشار فروش اولیه غلبه کنند اما نشانههای احتیاط همچنان در رفتار معاملهگران دیده میشد. از همین رو اگرچه ورود پول حقیقی و سبزپوشی بخش بزرگی از بازار میتواند بهعنوان یک سیگنال مثبت ارزیابی شود اما برای نتیجهگیری درباره تغییر روند کلی بازار باید منتظر تداوم این شرایط در روزهای آینده ماند.
شروع محتاطانه بورس و بازگشت تدریجی تقاضا
معاملات بورس تهران در چهارشنبه۱۳آبان درشرایطی آغاز شد که شدت عرضهها نسبت به روز گذشته افزایش یافته بود. این موضوع در دقایق ابتدایی معاملات فضای احتیاط را بر بازار حاکم کرد و این پرسش را به وجود آورد که آیا تقاضای شکلگرفته در روزهای قبل توانایی مقابله با موج جدید فروشندگان را خواهد داشت یا خیر.
با این حال رفتار صندوقهای اهرمی در ابتدای معاملات با روند عمومی عرضهها تفاوت داشت. این صندوقها برخلاف بخشی از نمادهای بازار، در محدوده مثبت معامله شدند و بهتدریج با افزایش تقاضا مواجه شدند. در ادامه معاملات نیز برخی از آنها به صف خرید رسیدند و همین اتفاق به تقویت فضای روانی بازار کمک کرد.
اهمیت این موضوع از آن جهت است که صندوقهای اهرمی در ماههای اخیر به یکی از ابزارهای مورد توجه معاملهگران ریسکپذیر تبدیل شدند. ساختار اهرمی این صندوقها باعث میشود تغییر انتظارات نسبت به آینده بازار، اثر قابلتوجهی بر میزان تقاضا و عرضه آنها داشته باشد. به همین دلیل زمانی که این صندوقها در شرایط افزایش عرضه عمومی بازار همچنان مثبت باقی میمانند میتوان این رفتار را نشانهای از باقی ماندن بخشی از تقاضای ریسکپذیر در بازار تلقی کرد.
در معاملات روز گذشته نیز همین اتفاق تا حدودی رخ داد. تقاضای صندوقهای اهرمی توانست در ساعات ابتدایی نقش ضربهگیر روانی بازار را ایفا کند و مانع از تشدید فشار فروش شود. البته نمیتوان تمام بهبود بازار را به این صندوقها نسبت داد اما شواهد معاملاتی نشان میدهد که عملکرد آنها در شکلگیری فضای مثبت امروز نقش مهمی داشته است.
دامنه نوسان ۶درصدی صندوقهای اهرمی
یکی از متغیرهای مهمی که در معاملات باید مورد توجه قرار گیرد تغییر دامنه نوسان صندوقهای اهرمی به مثبت و منفی۶درصد است. این تغییر از روز شنبه اجرایی شده و میتواند بر رفتار معاملهگران، سرعت تغییر قیمتها و میزان ریسک معاملات این ابزارها اثر بگذارد.
افزایش دامنه نوسان از یک منظر، امکان واکنش سریعتر قیمت صندوقها به تغییرات انتظارات بازار را فراهم میکند. در شرایطی که تقاضا تقویت میشود، این صندوقها میتوانند با دامنه حرکتی بیشتری نسبت به گذشته به استقبال خریداران بروند. از سوی دیگر درصورت تغییر جهت انتظارات و افزایش عرضه نیز امکان افت قیمت در محدوده گستردهتری وجود خواهد داشت بنابراین تغییر دامنه نوسان را نباید صرفا یک عامل حمایتی برای رشد صندوقهای اهرمی دانست. این تصمیم همزمان ظرفیت رشد و ریسک نوسان را افزایش میدهد و اثر نهایی آن به وضعیت عمومی بازار میزان نقدشوندگی و رفتار سرمایهگذاران بستگی دارد.
از سوی دیگر تغییر دامنه نوسان میتواند بر نحوه توزیع نقدینگی میان سهام و ابزارهای سرمایهگذاری نیز اثرگذار باشد. در شرایطی که معاملهگران به دنبال بازدهی کوتاهمدت هستند صندوقهای اهرمی ممکن است به دلیل ماهیت خود جذابیت بیشتری پیدا کنند. این موضوع میتواند بخشی از نقدینگی فعال بازار را به سمت آنها هدایت کند و در ادامه از مسیر انتظارات مثبت بر تقاضای سهام نیز اثر بگذارد.
با این حال باید میان افزایش تقاضا برای صندوقهای اهرمی و بهبود بنیادین وضعیت شرکتهای بورسی تفاوت قائل شد. رشد قیمت صندوقهای اهرمی لزوما به معنای بهبود متغیرهای بنیادی شرکتها نیست و ممکن است بخشی از آن ناشی از انتظارات کوتاهمدت و رفتار هیجانی معاملهگران باشد.
شاخص کل در آستانه ۹/۷میلیون واحد
شاخص کل بورس تهران در پایان معاملات دیروز با افزایش ۸۸هزار و ۴۲واحدی، معادل ۱۳/۱درصد رشد کرد و به سطح ۷میلیون و ۹۱۲هزار و ۶۴۹واحد رسید. این میزان افزایش نشان میدهد که نمادهای بزرگ بازار در جریان معاملات چهارشنبه عملکرد مثبتی داشته و توانستند نقش مهمی در رشد نماگر اصلی ایفا کنند.
در همین حال شاخص کل هموزن نیز با رشد ۱۴هزار و ۲۳۰واحدی و افزایش ۶۴/۰درصدی در سطح ۲میلیون و ۲۲۹هزار و ۶۵واحد قرار گرفت. رشد همزمان دوشاخص از این جهت اهمیت دارد که نشان میدهد بهبود بازار تنها به شرکتهای بزرگ و شاخصساز محدود نبوده است.
با وجود این اختلاف بازدهی دو نماگر قابل توجه است. شاخص کل حدود ۱۳/۱درصد افزایش یافته درحالیکه رشد شاخص هموزن ۶۴/۰درصد بوده است. به این ترتیب بازدهی شاخص کل حدود ۸/1برابر شاخص هموزن ثبت شده است.
این اختلاف را میتوان نشانهای از نقش پررنگتر شرکتهای بزرگ در صعود امروز دانست. از آنجا که شاخص کل متناسب با ارزش بازار شرکتها وزندهی میشود افزایش قیمت سهام شرکتهای بزرگ اثر بیشتری بر این نماگر دارد. درمقابل شاخص هموزن وضعیت عمومیتری از عملکرد نمادها ارائه میکند و اثرگذاری شرکتها در آن به وزن یکسان نزدیکتر است.
با این حال مثبت بودن ۷۰درصد نمادها در پایان معاملات نکته امیدوارکنندهای درباره گستردگی تقاضا در بازار محسوب میشود. این آمار نشان میدهد که رشد امروز تنها حاصل افزایش قیمت چند نماد بزرگ نبوده و بخش قابلتوجهی از سهامداران نیز در نمادهای مختلف شاهد معاملات مثبت بودند بنابراین تصویر معاملات دیروز را باید ترکیبی از رشد قدرتمند نمادهای بزرگ و بهبود نسبی وضعیت عمومی بازار دانست. برای اینکه این روند به یک حرکت فراگیر تبدیل شود لازم است در جلسات معاملاتی آینده شاخص هموزن نیز بتواند فاصله خود را با شاخص کل کاهش دهد.
ورود ۷/۱ همت پول حقیقی
شاید مهمترین اتفاق بازار در چهارشنبه۱۳آبان تغییر جهت جریان نقدینگی باشد. در معاملات سهام، حقتقدم و صندوقهای سهامی ۴۸میلیارد برگه سهم به ارزش ۳۴هزار و ۹۷۸میلیاردتومان دادوستد شد. در همین حال یکهزار و ۷۵۱میلیاردتومان پول حقیقی وارد این بخش از بازار شد.
ورود این میزان نقدینگی در شرایطی که بورس طی روزهای گذشته با خروج پول مواجه بوده از اهمیت بالایی برخوردار است. جریان نقدینگی حقیقی یکی از متغیرهایی است که فعالان بازار برای ارزیابی میزان تمایل سرمایهگذاران به حضور در بورس مورد توجه قرار میدهند. مثبتشدن این شاخص میتواند نشان دهد که بخشی از سرمایهگذاران بار دیگر به دنبال استفاده از فرصتهای معاملاتی در بازار سهام هستند.
با این حال ورود پول حقیقی را نباید بهتنهایی معادل افزایش قدرت خرید دانست. خالص ورود پول، تفاوت مجموع جریان خرید و فروش سرمایهگذاران حقیقی را نشان میدهد در حالی که سرانه خرید و فروش اطلاعاتی درباره میانگین ارزش سفارشهای خرید و فروش ارائه میکند.
در معاملات دیروز سرانه خرید حقیقیها ۸۵میلیونتومان و سرانه فروش آنها ۹۷میلیونتومان بود بنابراین سرانه فروش حدود ۱۴درصد بیشتر از سرانه خرید ثبت شد. قدرت خرید حقیقیها نیز در سطح منفی ۱۴/۱ قرار گرفت.
این اعداد نشان میدهد که با وجود مثبتشدن خالص جریان نقدینگی میانگین قدرت سفارشهای فروش همچنان بالاتر از خرید بوده است. به عبارت دیگر بازار شاهد ورود پول بوده اما این ورود پول هنوز به برتری کامل تقاضا در سطح سفارشهای حقیقی منجر نشده است.
این تفاوت از منظر تحلیل بازار اهمیت زیادی دارد. ممکن است در یک روز معاملاتی بخشی از سرمایهگذاران حقیقی اقدام به خرید قابل توجه در چند نماد خاص کنند و همزمان گروه دیگری از معاملهگران در تعداد زیادی از نمادها فروشنده باشند. در چنین شرایطی خالص ورود پول مثبت خواهد بود اما سرانه خرید همچنان کمتر از سرانه فروش باقی میماند.
به همین دلیل برای ارزیابی کیفیت ورود پول امروز باید علاوه بر رقم یکهزار و ۷۵۱میلیاردتومانی به ترکیب معاملات و تداوم جریان نقدینگی نیز توجه کرد.
تناقض مهم در رفتار حقیقیها
یکی از نکات قابل تامل معاملات امروز همزمانی ورود پول حقیقی با منفی بودن قدرت خرید است. در نگاه نخست ممکن است این دو داده متناقض به نظر برسند اما در واقع هر کدام جنبه متفاوتی از رفتار معاملهگران را نشان میدهند. ورود پول حقیقی نشان میدهد که در مجموع ارزش خرید حقیقیها از ارزش فروش آنها بیشتر بوده است اما سرانه خرید و فروش به میانگین ارزش سفارشها در میان خریداران و فروشندگان حقیقی مربوط میشود.
در نتیجه ممکن است حجم قابلتوجهی از معاملات خرید توسط تعداد محدودتری از خریداران با سفارشهای بزرگ انجام شده باشد در حالی که تعداد یا میانگین سفارشهای فروشندگان حقیقی بالاتر بوده است. این وضعیت باعث میشود خالص ورود پول مثبت باشد اما قدرت خرید همچنان در محدوده منفی قرار بگیرد.
از منظر تحلیلی چنین شرایطی را نمیتوان نشانه قطعی ضعف بازار دانست اما در عین حال نباید آن را با بازگشت کامل قدرت تقاضا اشتباه گرفت.
برای بازار سرمایه مهمتر از ثبت یک روز ورود پول، تداوم این روند در چند جلسه معاملاتی متوالی است. اگر ورود پول حقیقی در روزهای آینده نیز ادامه پیدا کند و همزمان سرانه خرید افزایش یابد، میتوان گفت که تقاضای بازار از نظر حجم و کیفیت در حال تقویت است.
درمقابل اگر ورود پول متوقف شود و قدرت خرید همچنان منفی بماند این احتمال وجود دارد که بخشی از تقاضای امروز صرفا به معاملات کوتاهمدت و جابهجایی نقدینگی میان ابزارهای مختلف بازار مربوط بوده باشد.
ارزش معاملات چه پیامی برای بازار دارد؟
ارزش معاملات سهام، حقتقدم و صندوقهای سهامی در روز چهارشنبه به حدود ۳۵همت رسید. ثبت این میزان دادوستد درکنار ورود پول حقیقی نشان میدهد که بازار از نظر گردش معاملات نیز روز فعالی را پشت سر گذاشته است.
ارزش معاملات بهتنهایی نمیتواند جهت بازار را مشخص کند اما درکنار خالص ورود و خروج پول اطلاعات مهمی درباره میزان مشارکت سرمایهگذاران ارائه میدهد.
برای مثال افزایش ارزش معاملات در روزی که پول حقیقی وارد بازار میشود میتواند نشانهای از افزایش مشارکت خریداران باشد. درمقابل افزایش ارزش معاملات همراه با خروج پول حقیقی ممکن است از تشدید عرضه و جابهجایی نقدینگی به سمت سایر بازارها حکایت کند.
در معاملات دیروز ترکیب ارزش معاملات و ورود پول حقیقی از این جهت مثبت ارزیابی میشود که بازار توانسته همزمان با افزایش دادوستد جریان نقدینگی حقیقی را نیز به سمت خود جذب کند.
با این حال برای ارزیابی دقیقتر باید مشخص شود چه میزان از ارزش معاملات به سهام اختصاص داشته و چه بخشی مربوط به صندوقهای سهامی و اهرمی بوده است. مقایسه ارزش معاملات امروز با میانگین روزهای گذشته میتواند تصویر روشنتری از افزایش یا کاهش مشارکت سرمایهگذاران ارائه دهد.
آیا رشد امروز به معنای تغییر روند بورس است؟
پاسخ به این پرسش نیازمند بررسی همزمان چند متغیر است. رشد شاخص کل، افزایش شاخص هموزن، ورود پول حقیقی و مثبتبودن ۷۰درصد نمادها همگی سیگنالهایی مثبت هستند اما منفیبودن قدرت خرید حقیقی و عملکرد قویتر شاخص کل نسبت به هموزن نشان میدهد که هنوز نمیتوان از تثبیت یک روند صعودی فراگیر سخن گفت.
نخستین شرط برای تایید تغییر روند تداوم ورود نقدینگی حقیقی است. بازار برای خروج از فضای احتیاطی نیازمند آن است که ورود پول به یک اتفاق مقطعی محدود نماند و در چند روز معاملاتی متوالی ادامه پیدا کند.
دومین شرط بهبود قدرت خرید است. مثبتشدن این شاخص میتواند نشان دهد که خریداران نهتنها درمجموع نقدینگی بیشتری وارد بازار کردند بلکه از نظر میانگین ارزش سفارشها نیز توانستند موقعیت برتری به دست آورند.
سومین عامل افزایش مشارکت نمادهای کوچک و متوسط در روند صعودی است. اگر رشد شاخص کل عمدتا متکی به شرکتهای بزرگ باقی بماند احتمال محدودماندن دامنه صعود وجود دارد اما اگر شاخص هموزن نیز با قدرت بیشتری رشد کند و تعداد نمادهای مثبت در سطوح بالا باقی بماند، میتوان به فراگیرترشدن تقاضا امیدوار بود.
چهارمین عامل نیز رفتار صندوقهای اهرمی در شرایط مختلف بازار است. مثبتبودن این صندوقها در معاملات امروز به تقویت تقاضا کمک کرد اما پایداری این وضعیت به حفظ انتظارات مثبت و تعادل عرضه و تقاضا بستگی دارد.
۳سناریو برای معاملات روزهای آینده
با توجه به شرایط ثبتشده در معاملات چهارشنبه میتوان سهسناریوی اصلی برای مسیر کوتاهمدت بورس تهران در نظر گرفت.
سناریوی نخست، تثبیت روند صعودی: در صورتی که ورود پول حقیقی در روزهای آینده ادامه پیدا کند و قدرت خرید نیز به محدوده مثبت بازگردد، احتمال تثبیت روند صعودی افزایش مییابد. در این شرایط، تقاضا میتواند از نمادهای بزرگ به سایر بخشهای بازار گسترش پیدا کند و شاخص هموزن نیز عملکرد بهتری از خود نشان دهد.
سناریوی دوم، نوسان در مسیر صعودی: اگرچه بازار روز گذشته ورود پول را تجربه کرده اما در صورت تداوم برتری سرانه فروش، احتمال دارد بورس در روزهای آینده با نوسانات رفتوبرگشتی مواجه شود. در این سناریو بخشی از نمادها به رشد ادامه میدهند اما عرضه در سایر گروهها مانع از شکلگیری یک حرکت صعودی یکپارچه خواهد شد.
سناریوی سوم، بازگشت فشار فروش: اگر تقاضای صندوقهای اهرمی کاهش یابد و ورود پول حقیقی نیز متوقف شود، احتمال بازگشت عرضهها وجود دارد بهویژه آنکه دامنه نوسان گستردهتر صندوقهای اهرمی میتواند در شرایط منفی شدت نوسان قیمت این ابزارها را افزایش دهد.
البته هیچیک از این سناریوها را نمیتوان صرفا بر مبنای یک روز معاملاتی قطعی دانست و ارزیابی مسیر بازار به اطلاعات معاملات جلسات بعدی وابسته است.
بورس یک قدم به سمت بازگشت تقاضا برداشت
معاملات چهارشنبه۱۳آبان برای بورس تهران از چند جهت اهمیت داشت: نخست اینکه شاخص کل با رشد ۸۸هزار و ۴۲واحدی به سطح ۷میلیون و ۹۱۲هزار و ۶۴۹واحد رسید. دوم اینکه شاخص هموزن نیز افزایش ۱۴هزار و ۲۳۰واحدی را ثبت کرد و سوم اینکه ۷۰درصد نمادهای بازار در محدوده مثبت به کار خود پایان دادند.
درکنار این اتفاقات ورود هزارو ۷۵۱میلیاردتومان پول حقیقی به سهام، حقتقدم و صندوقهای سهامی، مهمترین نشانه تغییر فضای نقدینگی بازار بود. صندوقهای اهرمی نیز با وجود فشار فروش اولیه توانستند در محدوده مثبت باقی بمانند و در ادامه با تقویت تقاضا به صف خرید برسند.
با این حال منفیبودن قدرت خرید حقیقیها و بالاتر بودن سرانه فروش نسبت به سرانه خرید نشان میدهد که بازار هنوز برای عبور کامل از فضای احتیاطی به زمان و تایید بیشتری نیاز دارد.
به نظر میرسد معاملات آخرین روز هفته را باید یک روز امیدوارکننده در مسیر بازگشت تقاضا ارزیابی کرد؛ روزی که در آن خریداران توانستند بر عرضههای ابتدایی غلبه کنند و جریان نقدینگی را تغییر دهند اما برای تبدیل این اتفاق به یک روند صعودی پایدار، بازار باید در روزهای آینده سه نشانه را بهطور همزمان به نمایش بگذارد؛ تداوم ورود پول حقیقی، مثبتشدن قدرت خرید و گسترش تقاضا در میان نمادهای کوچک و متوسط.
درنهایت بورس تهران در چهارشنبه ۱۳آبان یک پیام مشخص برای معاملهگران داشت: نقدینگی حقیقی بار دیگر به بازار سهام بازگشته اما هنوز نمیتوان از پایان احتیاط سخن گفت.
آنچه سرنوشت روند بعدی بازار را تعیین خواهد کرد نه صرفا رشد یکروزه شاخصها بلکه توانایی بورس در حفظ جریان ورود پول و تبدیل تقاضای مقطعی به قدرت خرید پایدار خواهد بود.
