طلای بورسی؛ پناهگاه پول سرگردان
هیوا زارعی – طلا در اقتصاد ایران همواره یکی از گزینه‌های موردتوجه برای حفظ ارزش دارایی بوده است. افزایش تورم، نوسان نرخ ارز و تغییرات قیمت طلای جهانی باعث شده تقاضا برای سرمایه‌گذاری در طلا تنها به خرید فیزیکی محدود نماند و در سال‌های اخیر مسیرهای مختلفی برای سرمایه‌گذاری غیرمستقیم در این بازار شکل بگیرد. صندوقهای سرمایه‌گذاری طلا یکی از مهم‌ترین این مسیرها هستند. این صندوق‌ها امکان سرمایه‌گذاری در دارایی‌های مبتنی بر طلا را بدون نیاز به نگهداری فیزیکی سکه و طلا فراهم کرده‌اند.
صندوقهای طلای بورسی در سال‌های اخیر به یکی از مسیرهای اصلی سرمایه‌گذاری در طلا تبدیل شده‌اند؛ ابزاری که در کنار امکان سرمایه‌گذاری غیرمستقیم در این فلز گرانبها، از چارچوب‌های نظارتی بازار سرمایه نیز برخوردار است. در مقطعی پلتفرم‌های آنلاین نیز تلاش کردند با ارائه امکان خریدوفروش طلا به‌عنوان رقیبی برای این صندوق‌ها مطرح شوند اما حواشی و ادعاهای مطرح‌شده درباره فروش طلای بدون پشتوانه و ضعف نظارت در این حوزه، تفاوت میان ابزارهای تحت‌نظارت بازار سرمایه و پلتفرم‌های خارج از این چارچوب را برجسته کرده است.
امنیت سرمایه‌گذاری در طلای بورسی
بخش مهمی از جذابیت طلا برای سرمایه‌گذاران ایرانی به نقش آن دربرابر کاهش ارزش پول ملی بازمی‌گردد. زمانی که تورم و نوسان ارز افزایش پیدا می‌کند، تقاضا برای دارایی‌هایی که امکان حفظ ارزش بیشتری دارند، معمولا افزایش می‌یابد. با این حال، خرید طلای فیزیکی با مسائلی مانند هزینه نگهداری، ریسک سرقت، اجرت در برخی مصنوعات و دشواری معاملات در حجم‌های مختلف همراه است. صندوقهای طلا بخشی از این مشکلات را حذف و امکان سرمایه‌گذاری در بازار طلا را از مسیر بازار سرمایه فراهم کرده‌اند. سرمایه‌گذار در این صندوق‌ها به‌جای خرید و نگهداری مستقیم طلا یا سکه، واحدهای صندوق را خریداری می‌کند و ارزش سرمایه‌گذاری او متاثر از عملکرد دارایی‌های موجود در صندوق و شرایط بازار طلا قرار می‌گیرد.
مزیت نظارت بر صندوقهای طلا
یکی از مهم‌ترین تفاوت‌های صندوقهای طلای بورسی با برخی مسیرهای سرمایه‌گذاری خارج از بازار سرمایه، چارچوب نظارتی آنهاست. صندوقهای سرمایه‌گذاری در بورس تحت‌مقررات مشخص فعالیت می‌کنند و اطلاعات و عملکرد آنها در ساختار بازار سرمایه قابل‌بررسی است. این نظارت به‌معنای حذف کامل ریسک سرمایه‌گذاری نیست. قیمت واحدهای صندوقهای طلا همچنان تحت‌تاثیر قیمت طلا، نرخ ارز و شرایط بازار قرار دارد اما از منظر ساختار فعالیت، سرمایه‌گذار با نهادی مواجه است که در چارچوب مقررات مشخص بازار سرمایه فعالیت می‌کند و گزارش عملکرد آن پیش چشم است. همین موضوع در شرایطی که اعتماد به برخی پلتفرم‌های آنلاین طلا با چالش مواجه شده، اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. حواشی اخیر درباره یکی از این پلتفرم‌ها و ادعاهای مطرح‌شده درباره فروش طلای بدون پشتوانه، بدون آنکه درباره صحت نهایی این ادعاها پیش‌داوری شود، نشان داد که موضوع پشتوانه دارایی و سازوکار نظارت تا چه اندازه برای سرمایه‌گذار اهمیت دارد.
رقابت پلتفرم‌ها با صندوقهای طلای بورس
ورود پلتفرم‌های آنلاین به بازار طلا در ابتدا به‌معنای بخشی از یک تغییر بزرگ در رفتار سرمایه‌گذاران بود. این پلتفرم‌ها خریدوفروش طلا را برای سرمایه‌گذاران خرد ساده‌تر کردند و امکان معاملات با مبالغ پایین‌تر را در اختیار کاربران قرار دادند.
در همین دوره، صندوقهای طلای بورسی نیز درحال توسعه بودند و هر دومسیر، یعنی صندوق‌ها و پلتفرم‌های آنلاین، به‌دنبال جذب سرمایه‌گذارانی بودند که تمایل داشتند بدون خرید فیزیکی طلا در این بازار حضور داشته باشند. تفاوت اصلی اما در زیرساخت فعالیت آنها بود. صندوقهای طلا در ساختار رسمی بازار سرمایه قرار دارند و فعالیت آنها تحت‌نظارت سازمان بورس انجام می‌شود. در مقابل، پلتفرم‌های خارج از بازار سرمایه ممکن است تحت‌چارچوب‌های نظارتی متفاوتی فعالیت کنند و همین تفاوت، اهمیت بررسی پشتوانه دارایی و سازوکارهای نظارتی را افزایش می‌دهد.
مساله پشتوانه برای اعتمادسازی
در معاملات طلا، اعتماد تنها به قیمت وابسته نیست. سرمایه‌گذار باید بداند دارایی که در برابر پول پرداخت‌شده دریافت می‌کند، چه پشتوانه‌ای دارد و چه سازوکاری برای اثبات وجود آن در نظر گرفته شده است. حواشی اخیر پیرامون پلتفرم‌های آنلاین طلا دقیقا از همین زاویه اهمیت پیدا کرده است. مطرح شدن ادعاهایی درباره فروش طلای بدون پشتوانه، توجه افکار عمومی را به این پرسش جلب کرده که دارایی خریداری‌شده توسط مشتری تا چه اندازه قابل‌تطبیق با موجودی واقعی است.
این اتفاق البته به‌معنای بی‌اعتبار بودن کل پلتفرم‌های آنلاین طلا نیست و درباره صحت و ابعاد ادعاهای مطرح‌شده نیز باید منتظر بررسی مراجع ذی‌صلاح بود اما یک نکته روشن است مبنی بر اینکه، هرچه سازوکار نظارت و شفافیت یک بازار مشخص‌تر باشد، امکان ارزیابی ریسک برای سرمایه‌گذار نیز بیشتر خواهد بود.
اهمیت صندوقهای طلا
در چنین فضایی، صندوقهای طلای بورسی بار دیگر اهمیت خود را به‌عنوان یکی از ابزارهای رسمی سرمایه‌گذاری در طلا نشان می‌دهند. این صندوق‌ها در چارچوب مقررات بازار سرمایه فعالیت می‌کنند و ساختار آنها به‌گونه‌ای است که سرمایه‌گذار به‌جای تحویل یا نگهداری مستقیم طلا، مالک واحدهای صندوق می‌شود. وجود نهادهای نظارتی، ارکان مشخص صندوق و الزامات افشای اطلاعات، تفاوت مهمی میان این ابزار و بسیاری از روش‌های غیررسمی یا کمترشفاف سرمایه‌گذاری ایجاد می‌کند. البته نظارت به‌معنای تضمین سود یا مصونیت از نوسان قیمت نیست. سرمایه‌گذاری در صندوق طلا همچنان با ریسک افت قیمت طلا و تغییرات بازار همراه است. تفاوت در اینجاست که سرمایه‌گذار در یک ساختار رسمی‌تر قرار دارد و اطلاعات و عملکرد صندوق از مسیرهای مشخص قابل‌پیگیری است.
اعتماد در سایه شفافیت
موضوع اعتماد در بازار طلا بیش از بسیاری بازارهای دیگر به شفافیت دارایی‌ها وابسته است. در خرید فیزیکی، سرمایه‌گذار دارایی خود را در اختیار دارد اما در سرمایه‌گذاری غیرمستقیم باید به سازوکار نگهداری و ثبت دارایی اعتماد کند. صندوقهای طلای بورسی از این منظر یک مزیت ساختاری دارند زیرا فعالیت آنها در چارچوب بازار سرمایه تعریف شده و سازمان بورس بر عملکرد این نهادها نظارت دارد. همین موضوع می‌تواند برای سرمایه‌گذارانی که در کنار بازدهی، به شفافیت و سازوکار نظارت اهمیت می‌دهند، عامل مهمی باشد.
البته افزایش اعتماد به صندوقهای طلا نیز نیازمند تداوم نظارت، شفافیت اطلاعاتی و اطلاع‌رسانی دقیق است. هرچه سرمایه‌گذار اطلاعات بیشتری درباره دارایی‌های صندوق، عملکرد آن و ریسک‌های موجود داشته باشد، تصمیم‌گیری او نیز آگاهانه‌تر خواهد بود.
انتخاب مسیر سرمایه‌گذاری
رقابت میان صندوقهای طلا و پلتفرم‌های آنلاین را نباید صرفا رقابت بر سر جذب سرمایه دانست. این رقابت در واقع بخشی از تغییر رفتار سرمایه‌گذاران و حرکت بازار طلا از معاملات سنتی به‌سمت ابزارهای مالی و دیجیتال است. با این حال، اتفاقات اخیر نشان داده است که سهولت دسترسی به‌تنهایی نمی‌تواند معیار کافی برای انتخاب یک ابزار سرمایه‌گذاری باشد. پشتوانه دارایی، شفافیت، نحوه نگهداری دارایی و سازوکار نظارت نیز به همان اندازه اهمیت دارند. صندوقهای طلای بورسی از این منظر در چارچوب مشخص بازار سرمایه قرار گرفته‌اند و نظارت سازمان بورس، ارکان مشخص و الزامات افشای اطلاعات، ساختار متفاوتی برای آنها ایجاد کرده است بنابراین در شرایطی که نگرانی درباره پشتوانه برخی ابزارهای خارج از بازار سرمایه مطرح شده، توجه به تفاوت میان سرمایه‌گذاری در یک ابزار تحت‌نظارت و خرید طلا از یک پلتفرم اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
سرمایه‌گذاری در طلا زیر چتر نظارت
نیما میرزایی – اتفاقی که برای یکی از پلتفرم‌های فروش آنلاین طلا رخ داد و در ادامه، مطرح شدن برخی گمانه‌ها و شایعات درباره تعدادی از پلتفرم‌های فعال در این حوزه، سطح اعتماد عمومی به بازار طلای آنلاین را تحت‌تاثیر قرار داده است. این مساله حتی در سایر پلتفرم‌ها و صرافی‌های فعال در بازار طلا نیز خود را نشان داده و بخشی از کاربران درباره اعتبار و میزان اطمینان‌پذیری این شیوه معامله طلا پرس‌وجو می‌کنند. به‌این‌ترتیب، کاهش اعتماد ایجادشده در یک بخش از این بازار می‌تواند به سایر فعالان آن نیز تسری پیدا کند.
با این حال، کاهش اعتماد به یک شیوه معامله طلا به‌معنای کاهش تقاضا برای خود طلا نیست. علاقه به طلا همچنان وجود دارد و این دارایی از مسیرهای مختلف خرید، فروش و نگهداری می‌شود. در چنین شرایطی، سایر روش‌های معامله و سرمایه‌گذاری در طلا می‌توانند جذابیت بیشتری پیدا کنند. صندوقهای طلای بورسی یکی از این گزینه‌ها هستند و احتمالا بخشی از علاقه‌مندان به معامله و نگهداری طلا را به سمت بازار سرمایه هدایت خواهند کرد.
در هفته گذشته نیز شاهد ثبت رکورد جدیدی در ارزش دارایی صندوقهای طلا بودیم که می‌تواند نشانه‌ای از افزایش مقبولیت این ابزار در میان فعالان بازار طلا باشد. اتفاقات اخیر در بازار طلای آنلاین نیز می‌تواند این روند را تقویت کند و موجب شود بخشی از سرمایه‌گذاران به‌سمت ابزاری با چارچوب نظارتی مشخص‌تر حرکت کنند.
یکی از مهم‌ترین مزیت‌های صندوقهای طلای بورسی، معافیت آنها از مالیات است. این موضوع به‌صراحت در قانون مورداشاره قرار گرفته و از این منظر، مزیتی مشخص برای صندوقهای طلا محسوب می‌شود. در مقابل، درباره وضعیت مالیاتی معاملات در برخی پلتفرم‌های آنلاین ممکن است در آینده ابهاماتی ایجاد شود که برای معامله‌گران این بازار مساله‌ساز باشد.
مزیت دیگر صندوقهای طلای بورسی، نظارت بر تامین طلای فیزیکی به‌عنوان پشتوانه صندوق است. در این ساختار، امکان خالی‌فروشی وجود ندارد و پشتوانه فیزیکی صندوق تحت‌نظارت قرار دارد. بنابراین مشکلاتی از جنس آنچه اخیرا درباره یکی از پلتفرم‌های آنلاین مطرح شده، در ساختار صندوقهای طلای بورسی رخ نخواهد داد.
از نظر سایر ویژگی‌ها، صندوقهای طلا و پلتفرم‌های آنلاین شباهت‌هایی دارند. معاملات صندوق‌ها به‌صورت آنلاین انجام می‌شود و امکان خریدوفروش و در برخی ساختارها، امکان تحویل فیزیکی نیز وجود دارد. کارمزد پایین معاملات نیز یکی دیگر از مزیت‌های صندوقهای طلاست.
درمقابل، یکی از زمینه‌های قابل‌بهبود در صندوقهای طلا، ساعات معاملات است. پلتفرم‌های آنلاین معمولا بازه زمانی طولانی‌تری برای معامله دراختیار کاربران قرار می‌دهند. افزایش ساعات معاملات صندوقهای طلا می‌تواند این فاصله را کاهش دهد؛ موضوعی که در سال جاری نیز در مواردی شاهد آن بوده‌ایم. تداوم حمایت سازمان بورس و افزایش زمان معاملات می‌تواند این مزیت را تکمیل کرده و جایگاه صندوقهای طلا را در میان علاقه‌مندان به خرید و نگهداری طلا تقویت کند.
کارشناس بازار سرمایه
