سیاستهای تشویقی جمعیت موفق نبوده است
جهان صنعت- هرسال با نزدیکشدن بهروزهای مناسبتی درباره جمعیت گزارههایی مانند اینکه ایران درحال سالمندشدن است زیاد مطرح شده، مسوولان مرتبط و غیرمرتبط درباره روند سالمندی کشور آمار و گزارش میدهند و دستآخر هم از ایدههای تشویقی برای افزایش ازدواج و باروری صحبت میکنند؛ ایدههایی که سالهای زیادی از عمر آنها میگذرد اما نهتنها نتیجه نداده بلکه میانگین فرزند هر خانواده از۵/۶به۶/۱ رسیده است. شهلا کاظمیپور اینروند سریع کاهش باروری در کشور را میان سایر کشورها منحصر بهفرد میداند. اینجمعیتشناس عوامل مختلفی برای اینکاهش سریع مطرح میکند اما معلوم است چیزیکه بهعنوان دغدغه در سر دارد عدم توجه بهبستهشدن پنجره جمعیتی ایران است. او معتقد است جمعیت ایران مانند همه کشورها یکروزی بهسالمندی میرسد اما آنچه فراموش شده نوع سالمندی است؛ اینکه ما میخواهیم سالمندی با کیفیت داشته باشیم یا یکسالمندی گرفتار در بیماری آنهم درشرایطیکه نظمونظام بهداشت و درمان ما آمادگی رسیدگی بهسالمندان را ندارد.
او ایدههای فعلی تشویقی برای ازدواج را کارآمد نمیداند چراکه معتقد است بخش عمده آنها ساختار اقتصادی دارند اما اقتصاد فقط یکی از عوامل کاهش ازدواج و باروری است. کاظمیپور در اینگفتوگو بهمهاجرت، حوادث سیاسی اجتماعی و امنیت اقتصادی در کاهش موالید در ایران اشاره میکند.
از مهمترین تغییرات جمعیتی در اینسالهای اخیر چیزی که برای شما بهعنوان جمعیتشناس اهمیت دارد چیست و در جامعه ایرانی چه چیزی توجهتان را جلب کرده است؟
مهمترین تغییری که طی ۱۰تا۱۵سال اخیر در جمعیت ایران اتفاق افتاده تغییر هرم سنی جمعیت است. در دهه اول انقلاب هرم سنی جمعیت ایران یکهرم با قاعده بسیار وسیع بود بهخاطر باروری بالا و شکل مثلثی داشت. بهمرور زمان از دهه۶۰ بهبعد کمکم قاعده هرم جمع شد. در دهه۸۰ یعنی سرشماری۸۵ متولدین دهه۶۰ بهسن ۲۰سالگی رسیدند و وسط هرم متورم شد. شکل هرم سنی جمعیت از مثلث خارج شد و حالتی خمرهای پیدا کرد. اینروند در ایران یکامر مشهود است. قاعده هرم کوچک و وسط هرم متورم شد.
از نظر جمعیتشناسی وقتی وسط هرم متورم میشود چه مفهومی دارد؟
وقتی کنترل جمعیت اتفاق میافتد و باروری کاهش پیدا میکند قاعده هرم جمع میشود و وسط هرم متورم میشود. در اینحالت میگوییم جمعیت در پنجره جمعیتی قرار دارد.
وضعیت ایران اکنون چگونه است؟
از سال۸۵ بهبعد ایران در پنجره جمعیتی قرار دارد. اگر بیش از دوسوم جمعیت در گروه سنی ۱۵تا۶۴ سال باشند کشور در پنجره جمعیتی است. معمولا ایندوره ۳۵تا۴۰سال طول میکشد و پس از آن کشور وارد مرحله سالمندی میشود. ایران تقریبا ۲۰سال از طول عمر پنجره جمعیتی را سپری کرده است.
ایران چه زمانی وارد سالمندی میشود؟
حدود ۱۰تا۱۵سال دیگر جمعیت وارد مرحله سالمندی خواهد شد. هماکنون نیز ایران بهسمت سالمندی حرکت میکند ولی نه بهشدت زمانی که از پنجره خارج و جمعیت سالمند شود. وقتی وسط هرم متورم است اینافراد بهسمت سالمندی میروند و بالای هرم متورم میشود.
خیلیها پنجره جمعیتی را یکفرصت میدانند پس زمانیکه در بازه پنجره جمعیتی هستیم چه اقداماتی باید انجام شود؟
در پنجره جمعیتی بیش از دوسوم جمعیت باید از نظر اقتصادی فعال باشند و یکسوم مصرفکننده که شامل بچهها و سالمندان هستند. نکته مهم اینکه آن دو سوم جمعیت باید در فعالیت اقتصادی بهسر ببرند نه اینکه نصف آنها خانهدار، نصف دیگر دارای درآمد بدون کار یا مثلا بیکار در جستوجوی کار بوده یا حتی اگر شاغل هستند بهرهوری نداشته باشند یعنی چیزیکه بهآن اشتغال کاذب میگوییم.
بنابراین اگر آن دوسوم در اشتغال کامل و با بهرهدهی بالا باشند جامعه بهسمت شکوفایی حرکت میکند و رشد اقتصادی افزایش مییابد. بسیاری از کشورهای آسیایجنوبشرقی که بهنام غولهای اقتصادی معروف هستند در مرحله پنجره جمعیتی توانستند اقتصاد خود را شکوفا کنند.
افرادی که در پنجره جمعیتی هستند بالاخره بهسمت سالمندی حرکت میکنند. اگر اینافراد در میانسالی از بهداشت، درمان، ورزش، تغذیه و امکانات مالی مناسب برخوردار باشند سالمندی سالمتری خواهند داشت اما اگر از اینپنجره استفاده نشود و افراد بیکار بوده و نتوانند اندوختهای برای سالمندی داشته باشند در آینده بهسالمند گرفتار تبدیل خواهند شد.
وضعیت ازدواج در ایران چگونه است؟
آمار زنان و مردان درمعرض ازدواج کم شده بنابراین شاید مقایسه تعداد ازدواجهای اینسالها با سالهای قبل مقایسه درستی نباشد اما نکته مهم این بوده که تعداد ازدواج از میان همین گروه هم کم است. بنابراین ازدواج در ایران با تاخیر و کاهش روبهرو شده است.
هزینههای بالای زندگی، مسکن و قسط وام ازدواج تاثیر منفی بر ازدواج و فرزندآوری گذاشته است.
وام یعنی آیندهفروشی پس کاش بهجای وام بهجوانان خانه با اجاره کم میدادند.
تولد در اسفند بهدلیل جنگ۱۲روزه کاهش داشته و سیاستهای تشویقی جمعیت موفق نبوده است.
خانواده باید ۱۰داروخانه را بگردد تا شیرخشک پیدا کند تازه اگر پول داشته باشد!
چشمانداز آینده جمعیت ایران چیست؟
هرم سنی جمعیت در ایران گنبدی شکل خواهد شد. جمعیت سالمند به۲۵تا۲۷درصد خواهد رسید، جمعیت زیر ۱۵سال حدود ۱۵تا۱۶درصد بوده و حدود ۵۰درصد جمعیت در سن فعالیت اقتصادی خواهند بود. کسانی که نگران هستند طوری برنامهریزی کنند که بهرهوری زیاد شود استفاده درست از پنجره جمعیتی و افزایش بهرهوری میتواند سالمندی فعال و کیفیت زندگی بهتر ایجاد کند.
جمعیت ایران هنوز سالمند نشده است. یکمسوول الان وظیفه دارد از اینجمعیت آمادهبهکار در پنجره جمعیتی بهرهوری و زیرساختها را تقویت کند. مردم با فهمیدن اینکه کشور قرار است سالمند شود بچهدار نمیشوند. اینمسوول است که باید برنامهریزی درست برای جمعیت داشته باشد اما اگر وضعیت همینطور پیش برود قطعا جمعیت سالمندی ما بهسالمند گرفتار تبدیل خواهد شد.
منبع: خبرآنلاین
