سودی که مسکو از بحران هرمز برد
جهان صنعت– فرزین سوادکوهی مینویسد: « اگر قرار باشد از میان برندگان جنگ ایران در بازار انرژی نامی برده شود، روسیه یکی از نخستین گزینههاست؛ کشوری که بدون آنکه میدان اصلی درگیری باشد، از اختلال در صادرات نفت خاورمیانه، کاهش تردد نفتکشها در تنگههرمز و نگرانی پالایشگران آسیایی درباره امنیت عرضه سود برده است. نفت روسیه که پیش از تشدید بحران با تخفیفهای سنگین به هند عرضه میشد، حالا بخش بزرگی از این تخفیف را از دست داده است.
البته روسیه برندهای بیدردسر نیست. این کشور همزمان زیر فشار حملات پهپادی اوکراین به پالایشگاههایش قرار دارد و برای جبران کمبود داخلی بنزین، ناچار به واردات فرآورده شده است. با این حال، در بازار جهانی نفت، آنچه تاکنون از جنگ ایران نصیب مسکو شده، بیشتر به سود شبیه بوده تا هزینه.
روسیه پس از جنگ اوکراین و تحریمهای غرب، بخش مهمی از بازارهای سنتی خود را از دست داد و برای حفظ صادرات، ناچار شد نفت اورال را در هند و چین با تخفیفهای قابلتوجه بفروشد اما جنگ ایران این معادله را تغییر داده است. با افزایش ریسک عرضه خاورمیانه، نفت روسیه مشتری بیشتری پیدا کرده و بخشی از هزینه تحریمها برای مسکو جبران شده است.
در اوایل جولای، تخفیف نفت اورال برای تحویل به هند بیش از ۱۰دلار در هر بشکه نسبت به برنت بود اما چند هفته بعد این فاصله به حدود یک تا دودلار کاهش یافت. این تغییر فقط یک نوسان معمول بازار نیست بلکه نشانه افزایش قدرت چانهزنی روسیه دربرابر خریداران آسیایی است.
وقتی عرضه خاورمیانه با اختلال روبهرو میشود و مسیرهایی مانند تنگههرمز پرریسکتر میشوند، گزینههای جایگزین محدودتر میشوند. در چنین شرایطی، پالایشگر هندی بیش از آنکه به تخفیف فکر کند، نگران دریافت بهموقع خوراک پالایشگاه است. درواقع جنگ ایران بخش زیادی از تخفیف تحریمی نفت روسیه را بلعیده و نفت این کشور را از یک گزینه ارزان به یک گزینه جایگزین برای نفت خاورمیانه تبدیل کرده است. هند در این میان اهمیت ویژهای دارد.
پالایشگران هندی پس از جنگ اوکراین به یکی از بزرگترین مشتریان نفت روسیه تبدیل شدند. این خریدها در ابتدا بهدلیل تخفیفهای بالا جذاب بود اما بهمرور زیرساختهای تجاری و حملونقلی لازم میان دوکشور شکل گرفت. هند بخش قابلتوجهی از نفت موردنیاز خود را از خاورمیانه تامین میکند و اختلال در تردد نفتکشها از هرمز، ریسک دسترسی به این منابع را افزایش داده است. درنتیجه، روسیه به یکی از مهمترین گزینههای جایگزین برای پالایشگران هندی تبدیل شده است.
در اینجا یک تناقض مهم شکل گرفته است؛ روسیه بهدلیل تحریمهای غرب از بازار اروپا رانده شد و به آسیا رفت اما اکنون بحران خاورمیانه باعث شده همان بازار آسیایی بیش از گذشته به نفت روسیه نیاز داشته باشد.
افزایش قیمت جهانی نفت نیز به سود مسکو تمام میشود. اقتصاد روسیه همچنان وابستگی زیادی به درآمدهای انرژی دارد و افزایش قیمت هر بشکه نفت، درآمد بالقوه این کشور را بالا میبرد، هرچند تحریمها مانع انتقال کامل این افزایش قیمت به درآمد نهایی میشوند.
اما روسیه برنده مطلق نیست. حملات پهپادی اوکراین به پالایشگاهها و تاسیسات نفتی این کشور، ظرفیت پالایش را تحتفشار قرار داده و عرضه سوخت را مختل کرده است. روسیه حتی برای تامین نیاز داخلی به واردات فرآوردههای نفتی روی آورده و محدودیتهایی بر صادرات سوخت اعمال کرده است.
به این ترتیب، روسیه در بازار جهانی نفتخام از جنگ ایران سود میبرد اما در داخل برای تامین بنزین با مشکل مواجه است.
معماری بازار نفت روسیه پس از جنگ اوکراین برپایه تخفیف، ناوگان حملونقل جایگزین و مشتریان آسیایی بنا شده بود. این مدل زمانی کار میکرد که روسیه برای رقابت با نفت خاورمیانه ناچار بود ارزانتر بفروشد. جنگ ایران این معادله را تغییر داده است. هرچه نفت خاورمیانه برای پالایشگران آسیایی پرریسکتر شود، ارزش نفت روسیه بیشتر میشود و هرچه نگرانی هند و چین درباره تامین خوراک افزایش یابد، قدرت چانهزنی مسکو نیز بالاتر میرود.
البته کاهش تخفیف نفت روسیه برای خریداران آسیایی خبر خوبی نیست زیرا هزینه خوراک پالایشگاهها را افزایش میدهد و میتواند بر قیمت فرآوردهها و حملونقل اثر بگذارد.
درنهایت، روسیه تاکنون یکی از مهمترین برندگان اقتصادی جنگ ایران بوده؛ نه به این دلیل که مستقیما از جنگ سود برده بلکه چون بحران ایجادشده ارزش نسبی نفت این کشور را افزایش داده است. نفت روسیه از یک گزینه تخفیفدار به یک گزینه جایگزین تبدیل شده و اگر بحران هرمز ادامه یابد، این روند میتواند جایگاه مسکو در بازار انرژی آسیا را بیش از پیش تقویت کند.»
منبع: نفت خبر
