دیپلماسی در منگنه اقتصادی، تندروی و جنگ
علیرضا کیانپور – عباس عراقچی بالاخره روز گذشته خاک ایالات‌متحده را ترک کرد و راهی تهران شد؛ سفری که حدود 10روز پیش، روز 29شهریورماه و در حالی که هر یک‌دلار آمریکا در بازار تهران به قیمت سرسام‌آور ۲۳۲هزار تومان معامله می‌شد، آغاز شد و دیروز در حالی که همان یک‌دلار آمریکا از مرز ۲۵۳هزار تومان نیز عبور کرده بود، به پایان رسید و عراقچی در جمع‌بندی سفرش، آن را «مثبت» ارزیابی کرد. حال آنکه وزیر امور خارجه در زمان نگارش این گزارش در حوالی بعدازظهر سه‌شنبه کماکان در مسیر هوایی به‌سوی تهران در حرکت است و هنوز وارد خاک ایران نشده و در نتیجه ممکن است افزایش نرخ دلار، حتی از این ۲۱هزارتومان کنونی هم عبور کند و بیشتر شود، کمااینکه همین اسکناس یک‌دلاری به‌اصطلاح ورشکسته و بی‌اعتبار آمریکایی کمتر از 24ساعت پیش، در روز دوشنبه همین هفته، حدود ۱۱هزارتومان ارزان‌تر و در حدود ۲۴۰هزارتومان معامله می‌شد و با این حساب، هیچ بعید نیست وقتی شما این گزارش را در روز چهارشنبه می‌خوانید، نرخ دلار از مرز ۲۵۵هزار تومان هم عبور کرده باشد!
ایران در محاصره بحران‌های نظامی، اقتصادی و مدنی
عراقچی می‌گوید که ایران نه‌تنها «منزوی» نیست بلکه «به‌شدت مورداحترام» است و با «قاطعیت» مذاکره کرده است اما رسانه‌ها، همان رسانه‌هایی که عراقچی «خواهش» کرده، کسی به حرف‌شان گوش ندهد، نگاه دیگری دارند. وزیر خارجه ایران اما درحالی خواستار بی‌توجهی به رسانه‌های بین‌المللی شده و گفته هم مردم و هم مقام‌های کشورهای جهان واقعا از کاری که ایران انجام داد، تقدیر می‌کنند و می‌گویند این ایستادگی که جمهوری اسلامی در مقابل بزرگ‌ترین «ارتش ظاهری» دنیا انجام داد، باعث غرور بسیاری از کشورهای مختلف و مردم شده که ابتدای همین هفته و پس از بازگشت مسعود پزشکیان به ایران، شماری از مردمی که طی ماه‌های گذشته با تعابیری همچون «امت مبعوث‌شده» موردتقدیر مقام‌های نظام قرار گرفته‌اند، پیرامون پاویون فرودگاه مهرآباد علیه او و رییس‌جمهوری مملکت شعار داده و مشخصا به‌خاطر عملکردشان در نشست مجمع عمومی سازمان ملل متحد، آنها را «نفوذی» و «بی‌غیرت» خطاب کرده و با شعار مرگ به استقبال‌شان رفتند!
بدین‌ترتیب می‌توان گفت که مسعود پزشکیان و عباس عراقچی، نه‌تنها نتوانسته‌اند احترام مردمی را جلب کنند که این یکی دو روز گذشته، بی‌آنکه بتوانند لحظه‌ای از صعود تاریخی نرخ دلار و سقوط کم‌سابقه ارزش پول ملی چشم بردارند، شاهد نابودی دار و ندارشان بوده‌اند بلکه حتی نتوانسته‌اند احترام آن گروهی که طی ماه‌های گذشته، در تجمع‌های شبانه، شعار «نه به مذاکره» و «آری به جنگ» سر داده و می‌دهند را جلب کنند.
روایت عراقچی از ارائه پیشنهاد ایران به آمریکا از طریق قطر
با این همه عراقچی روز گذشته در حالی نیویورک را به مقصد تهران ترک کرد که در مدت به‌نسبت‌طولانی که در خاک آمریکا به‌سر می‌برد، بیش از هر هدفی به‌دنبال مذاکره و رایزنی درباره وضع و اوضاع ایران در حوزه جنگ بود اما در حالی که به‌نظر می‌رسد آمریکایی‌ها دیگر حتی حاضر نیستند که برای صحبت درباره تنگه هرمز وقت بگذارند و اصرار دارند که این کارت که در ماه‌های آغازین جنگ، برگ برنده ایران بود، حالا به‌دلیل پافشاری نابجای تهران بر آن، دیگر خاصیت چندانی ندارد، عراقچی گفته شروطی وجود دارد که از سوی رهبری تاکید شده و باید اجرایی شود تا پس از آن، ایران امکان بازگشایی تنگه هرمز را فراهم کند.
وزیر امور خارجه ایران که حتی مدتی پس از پایان نشست مجمع عمومی سازمان ملل نیز در نیویورک ماند تا باوجود مخالفت صریح دونالد ترامپ با طرح تازه جمهوری اسلامی، به رایزنی‌های خود با میانجی‌های قطری در این رابطه ادامه دهد، ظاهرا در یکی از آخرین برنامه‌های کاری خود در نیویورک، باردیگر با طرف قطری دیدار کرده تا آخرین مواضع تهران درباره این طرح تازه را تشریح کند. او که در این یکی دوهفته‌ای که در نیویورک بود، کمتر با خبرنگاران گفت‌وگو می‌کرد، در روز پایانی سفر خود با حضور در جمع خبرنگاران ایرانی حاضر در نیویورک، درباره آخرین تحولات مربوط به مذاکرات توضیح داده و گفته است که ایران پیشنهادها و دیدگاه‌های خود را از طریق میانجیگران منتقل کرده و منتظر پاسخ طرف آمریکایی است. همچنین آنطورکه ایرنا در گزارشی در این رابطه نوشته، حتی پایان یافتن سفر عراقچی و بازگشت او به تهران نیز به‌معنای پایان مذاکرات نیست و عراقچی قرار است پس از پایان این سفر فشرده نیز، رایزنی‌های خود را درباره طرح تازه ایران از تهران پیگیری کند.
عراقچی که تاکید دارد شروط ایران برای بازگشایی تنگه هرمز ظرف هفت‌روز پس از آغاز گام‌های واشنگتن، شروطی «عادلانه» و «منطقی» است، گفته «ماموریت ما این بود که این شروط را هم به‌اطلاع طرف آمریکایی برسانیم و هم به اطلاع همه کشورهای دیگر تا جامعه بین‌الملل مطلع باشد که ایران در این خصوص طرح دارد و اگر آمریکایی‌ها ادعا دارند که دنبال توافق یا دست‌کم یک راه‌حل مسالمت‌آمیز هستند، ما این راه‌حل را معرفی کرده‌ایم.» اما در حالی که چند روز پیش، ترامپ گفته بود که پیشنهاد تازه جمهوری اسلامی را رد کرده، عراقچی می‌گوید: «باوجود حرف‌هایی که رییس‌جمهور آمریکا زدند، من گفتم که ما منتظر پاسخ رسمی آمریکا از طریق واسطه‌ها هستیم.» او همچنین تاکید کرده حالا برای همگان روشن شده که ایران باوجود همه مظالم و جنگ‌هایی که به آن تحمیل شد، در عرصه دیپلماسی حرف، منطق و راه‌حل دارد و همانطورکه برای جنگ آماده است، برای دیپلماسی هم آماده است؛ این همان دلیلی است که عراقچی فکر می‌کند جایگاه ایران را ارتقا داده و باعث شده کشورهای جهان به این باور برسند که این ایران نیست که جنگ‌طلبی می‌کند بلکه آمریکاست.
وزیر امور خارجه ایران در حالی تاکید کرده ایران پیوسته هم برای جنگ و هم برای مذاکره آمادگی دارد که در بخشی از توضیحاتش درباره آخرین وضعیت مذاکرات در ساعات پایانی حضورش در نیویورک گفته «یکی از واسطه‌های قطری دیدار مجددی با ما داشت، بحث‌هایی را انجام دادیم، روی ایده‌هایی صحبت کرد و اینکه چگونه می‌شود برای تحقق شروط ایران راهگشایی و چگونه این شروط را محقق کرد.» او تصریح کرد: «ایده‌هایی داشتند و بحثی را داشتیم که باز با طرف آمریکایی هم مطرح خواهند کرد و بعد پاسخ نهایی طرف آمریکایی پس از آن به ما منتقل می‌شود که امیدوارم این کار انجام شود.» اما در حالی که دست‌کم تا زمان نگارش این گزارش در ساعات بعدازظهر سه‌شنبه، خبری درخصوص واکنش تازه واشنگتن منتشر نشده، عراقچی معتقد است نتایج سفرش به نیویورک «خوب» بوده و آشکار شده که «ایران کماکان در عرصه بین‌المللی با اعتمادبه‌نفس، با قدرت و سربلندی حضور دارند و از منافع خود دفاع می‌کند.» عراقچی همچنین هرگونه «انعطاف ایران در موضوع هسته‌ای» را به‌شدت تکذیب کرده و گفته «بنده با قاطعیت عرض می‌کنم هیچ تغییری در مواضع ایران رخ نداده و شروط ما برای بازگشایی تنگه هرمز مشخص است.» همزمان اسماعیل بقائی، سخنگوی دستگاه دیپلماسی جمهوری اسلامی نیز با رد انعطاف هسته‌ای ایران، تاکید کرده «هیچ گفت‌وگویی درباره جزئیات موضوعات صورت نگرفت و همه گزارش‌های رسانه‌ای در این خصوص صرفا گمانه‌زنی‌هایی است که به هیچ عنوان مبنای واقعی ندارد.»
هم‌صدایی قالیباف و تندروها؛ مجلس در آستانه تصویب طرح خروج از NPT
همزمان با این موضع سرسخت مسوولان ارشد دستگاه دیپلماسی در واپسین ساعت حضور در نیویورک، مواضع مشابهی در تهران نیز به گوش می‌رسد. چنانکه صبح دیروز، محمدباقر قالیباف که ریاست هیات مذاکره‌کنندگان ایران را در مذاکرات اسلام‌آباد برعهده داشت، در نطق پیش از دستور خود در قامت رییس مجلس شورای اسلامی به تحولات نظامی و دیپلماتیک اخیر اشاره کرده و گفته «مواضع سبک‌سرانه رییس‌جمهور آمریکا در مجمع عمومی سازمان ملل و جسارت به ملت بزرگ و تمدن‌ساز ایران نشان داد که آنها هنوز رفتار خود را تغییر نداده‌اند و در برابر چنین جسارت‌هایی، پاسخ ما همان کلام صریح گذشته است که «بچرخ تا بچرخیم!» آمریکایی‌ها بدانند که دوران ارعاب و تهدید به نابودی این ملت متمدن پایان یافته است.» او با تاکید بر اینکه ایران با خط‌ونشان کشیدن، لفاظی یا محاصره هوایی و تجاری هرگز عقب نخواهد نشست، گفت: «پاسخ جمهوری اسلامی به هرگونه تعدی و ماجراجویی، پاسخی سخت، پشیمان‌کننده، دقیق و سریع خواهد بود.» قالیباف همچنین با لحنی تند به ادعاهای اخیر ترامپ واکنش نشان داد و با تاکید بر اینکه کنترل کامل تنگه هرمز در اختیار ایران است، گفت: «در منطقه‌ای که ما نفت نفروشیم، کسی نفت نخواهد فروخت و اگر امنیت ما تامین نشود، هیچ زیرساختی ایمن نخواهد بود.» رییس مجلس با حمایت از مواضع رییس‌جمهور در جریان نشست مجمع عمومی سازمان ملل تصریح کرد: «جنایتکاران جنگی و ترویج‌کنندگان ادبیات نسل‌کشی، فرجامی جز نابودی و رسوایی ابدی ندارند.»
طبیعتا وقتی یک نشست وبیناری مجلس در دقایق آغازین با نطق تند و تیز رییس به‌ظاهر معتدل مجلس آغاز شود، باید انتظار داشته باشیم که علی نیکزاد، نایب‌رییس نخست مجلس که همواره به جریان تندروتر اصولگرایان نزدیک بوده، دقایق پایانی این نشست را با صحبت‌هایی حتی تندتر به پایان برساند. نیکزاد که ابتدا با افتخار از مصوبه بحث‌انگیز سال گذشته مجلس مبنی بر تعلیق همکاری با آژانس صحبت کرد، در ادامه این نهاد بین‌المللی و رافائل گروسی، رییس آن را عامل «نقشه‌های آمریکا و اسرائیل» برای «ایجاد اجماع جهانی علیه منافع ملی ایران خواند و در پایان نیز هم‌صدا با تندروترین طیف اصولگرایان از آغاز بررسی طرح سه‌فوریتی خروج از NPT خبر داد. این چهره اصولگرای نزدیک به رییسی حتی از این نیز فراتر رفت و گفت: «طرح خروج از NPT، بلافاصله در همان روزی که اعلام‌وصول شود، مورد رسیدگی خواهد گرفت.»
ایران در محاصره بحران‌های قریب‌الوقوع
در شرایطی که حتی روس‌ها نیز صراحتا با خروج ایران از NPT مخالفت کرده‌اند، به نظر می‌رسد این واپسین ماه‌ها و شاید روزهایی است که ایران به‌عنوان یکی از اعضای این پیمان بین‌المللی در جهان شناخته می‌شود. شرایطی که معلوم نیست چه بحران‌هایی در حوزه‌های اقتصاد، سیاست خارجی و البته مهم‌تر از اینها، سیاست داخلی و جامعه ایجاد خواهد کرد، به‌ویژه آنکه همین حالا که هم کماکان عضو NPT هستیم، هم مذاکرات دست‌کم روی کاغذ ادامه دارد و هم جنگ را به آن شکلی که در اوایل سال شاهد بودیم، از سر گذرانده‌ایم، دلار از مرز ۲۵۳هزارتومان عبور کرده، اعتراضات دانشجویی از سرگرفته شده و مشکلات معیشتی کار را به جایی رسانده که معلمان و پرستاران ترجیح می‌دهند، بیکار باشند تا اینکه با این حقوق حداقلی، عمرشان را برای هیچ و پوچ در مدارس و بیمارستان‌ها هدر بدهند!
