خداحافظی خودروی بالای ۲۰سال با بنزین ارزان
جهان صنعت– براساس اعلام سخنگوی دولت، خودروهای سواری بالای ۲۰سال، وانت‌های بالای ۱۵سال و کامیون‌های بالای ۵۰ سال مشمول اسقاط اجباری می‌شوند و در صورت عدم اقدام مالکان، سهمیه بنزین ۱۵۰۰ و ۳۰۰۰ تومانی قطع و سوخت با نرخ ۵۰۰۰ تومان محاسبه خواهد شد.
به گزارش «جهان‌صنعت» با وجود ثبت‌نام حدود ۹/1میلیون خودروی فرسوده در سامانه نوسازی، ابهامات جدی درباره زمان اجرا، نحوه قطع سهمیه، فرصت پنج‌ساله ثبت‌نام، شرایط تسهیلات و جزئیات جایگزینی خودروها همچنان پابرجاست و دولت تاکنون دستورالعمل جامعی برای رفع این نگرانی‌ها ارائه نکرده است. دولت برنامه اسقاط اجباری وسایل نقلیه فرسوده را اعلام کرد.
فاطمه مهاجرانی در این راستا گفت: خودروهای مشمول این طرح باید برای اسقاط اقدام کنند. براساس این اظهارات، ادامه استفاده از سوخت یارانه‌ای برای خودروهایی که در گروه‌های سنی تعیین‌شده قرار دارند، به تعیین تکلیف وضعیت آنها در فرآیند اسقاط و نوسازی وابسته خواهد بود. سواری‌های بالای ۲۰سال، وانت‌های بالای ۱۵سال و کامیون‌های بالای ۵۰ سال مشمول اسقاط اجباری خواهند شد.
براساس این برنامه، خودروهای سواری با بیش از ۲۰سال عمر، وانت‌های بالای ۱۵سال و کامیون‌های بالای ۵۰ سال باید وارد فرآیند اسقاط شوند. در صورت اقدام نکردن مالکان، سهمیه‌های بنزین ۱۵۰۰ و ۳۰۰۰ تومانی خودرو قطع می‌شود و سوخت آن با نرخ ۵۰۰۰ تومان محاسبه خواهد شد.
مهاجرانی در نشست خبری ۱۰شهریور ۱۴۰۵ از برنامه الزام‌آور دولت برای تسریع اسقاط خودروهای فرسوده خبر داد. آنطورکه او توضیح داده، مالکان خودروهای مشمول باید برای ثبت اطلاعات و تعیین‌تکلیف وسیله‌نقلیه خود به سامانه نوسازی ناوگان و اسقاط خودروهای فرسوده مراجعه کنند.
کدام خودروها مشمول اسقاط اجباری می‌شوند؟
ملاک اعلام‌شده از سوی سخنگوی دولت، سن وسیله‌نقلیه است. هنوز جدول کامل نحوه محاسبه سن، تاریخ آغاز محدودیت‌ها و استثناهای احتمالی منتشر نشده‌اند.
براساس این تقسیم‌بندی، مالکان باید سن دقیق وسیله نقلیه خود را با توجه به تاریخ ساخت و اطلاعات ثبت‌شده در سامانه بررسی کنند. اعلام یک‌سال ساخت مشخص برای تمام خودروها بدون درنظرگرفتن ماه تولید می‌تواند خطا ایجاد کند.
سهمیه بنزین خودروهای فرسوده چه خواهد شد؟
مهم‌ترین ابزار دولت برای اجرای این برنامه، سهمیه سوخت است. مهاجرانی اعلام کرده اگر مالکان خودروهای سواری و وانت‌های مشمول برای اسقاط اقدام نکنند، سهمیه‌های یارانه‌ای بنزین آنها غیرفعال خواهد شد.
این تصمیم به معنای قطع کامل امکان سوخت‌گیری نیست. خودرو همچنان می‌تواند بنزین دریافت کند اما مالک باید هزینه سوخت را با نرخ ۵۰۰۰ تومان بپردازد و دیگر به بنزین ۱۵۰۰ و ۳۰۰۰ تومانی دسترسی نخواهد داشت. جزئیات فنی اجرای این محدودیت، ازجمله زمان غیرفعال شدن سهمیه، نحوه شناسایی خودروهای مشمول و وضعیت مالکانی که در سامانه ثبت‌نام کرده‌اند اما هنوز نوبت اسقاط یا خودروی جایگزین دریافت نکرده‌اند، در این جلسه مشخص نشد.
اثر فوری یک تصمیم
وجود قطع سهمیه ۱۵۰۰ و ۳۰۰۰ تومانی می‌تواند مهم‌ترین اثر فوری این تصمیم برای مالکان خودروهای مشمول باشد چراکه در صورت اعمال محدودیت، هزینه سوخت این خودروها از نرخ‌های یارانه‌ای به نرخ آزاد افزایش می‌یابد. این در حالی است که دولت درصدد افزایش قیمت بنزین آزاد است و حتی این موضوع زمانی بحرانی می‌شود که در برخی استان‌های مرزی کشور کارت سوخت آزاد عملا وجود ندارد یا غیرفعال است.
جمع‌آوری فیزیکی خودرو چگونه انجام می‌گیرد؟
عبارت «اسقاط اجباری» ممکن است این تصور را ایجاد کند که خودرو پس از رسیدن به سن تعیین‌شده فورا توقیف یا از چرخه تردد خارج می‌شود اما اطلاعات منتشرشده تاکنون چنین فرآیند فوری‌ای را نشان نمی‌دهد.
سازوکار پیش‌بینی‌شده بیشتر بر محدودیت سهمیه سوخت، تردد، نقل‌وانتقال و تعویض پلاک تکیه دارد. هنوز دستورالعملی درباره جمع‌آوری فیزیکی خودرو از خیابان یا الزام مالک به تحویل فوری آن به مرکز اسقاط منتشر نشده است.
مالک نیز نباید صرفا براساس اعلام سن فرسودگی، خودرو را بدون تشکیل پرونده و تایید سامانه به یک مرکز اسقاط تحویل دهد. ابتدا باید مشخصات مالک و وسیله نقلیه ثبت و مشمول بودن خودرو تایید شود.
اسقاط اجباری فوری نیست
با این حال براساس گفته‌های سخنگوی دولت، رسیدن خودرو به سن فرسودگی لزوما به معنای اسقاط فوری خودرو نیست و فرآیند تعیین‌تکلیف، ثبت‌نام و جایگزینی خودرو مطابق ضوابط مربوط انجام می‌شود بنابراین میان «سن فرسودگی»، «اسقاط اجباری» و «قطع سهمیه سوخت» باید تفکیک قائل شد.
پیش از این نیز محمدصادق حاتمی، مدیر ستاد نوسازی ناوگان و اسقاط خودروهای فرسوده اعلام کرده بود که مالکان خودروهای سواری بالای ۲۰ سال، در صورت ثبت‌نام در سامانه نوسازی، تا پنج سال برای اسقاط و جایگزینی خودرو فرصت خواهند داشت.
براساس این توضیح، خودروهای ثبت‌شده در دوره پنج‌ساله از محدودیت‌های اعلام‌شده معاف می‌شوند و مالک می‌تواند در این مدت فرآیند جایگزینی را دنبال کند.
این معافیت به‌ویژه برای خودروهای فعال در کلانشهرها اهمیت دارد زیرا محدودیت تردد وسایل‌نقلیه فرسوده حمل بار و مسافر براساس قانون هوای پاک در کلانشهرها پیش‌بینی شده است.
سخنگوی دولت در اظهارات تازه خود توضیح نداد که فرصت پنج‌ساله دقیقا چگونه با اسقاط اجباری و قطع سهمیه سوخت مرتبط خواهد شد. با استناد به آخرین توضیحات ستاد نوسازی، ثبت‌نام در سامانه باید مانع اعمال فوری محدودیت‌ها شود با این‌حال ابلاغ دستورالعمل اجرایی نهایی برای رفع این ابهام ضروری است.
مالکان خودروهای فرسوده چه کنند؟
مالکان خودروهای فرسوده باید اطلاعات خود و وسیله نقلیه را در سامانه نوسازی ناوگان به نشانی nnhk.ir ثبت کنند. پس از بررسی مشخصات، امکان انتخاب یکی از دو مسیر «فقط اسقاط» یا «اسقاط و جایگزینی» وجود دارد.
ثبت‌نام به‌تنهایی به‌معنای تحویل فوری خودروی جدید نیست. تخصیص خودرو به ظرفیت طرح‌های فروش خودروسازان، تایید خودروی فرسوده و تکمیل مراحل اسقاط وابسته است. براساس قانون، خودروسازان باید بخشی از ظرفیت فروش خود را به متقاضیان جایگزینی خودروهای فرسوده اختصاص دهند و این گروه برای استفاده از سهمیه مخصوص فرسوده‌ها نیازی به شرکت در قرعه‌کشی عمومی ندارند.
وضعیت نامشخص سوخت کامیون‌های فرسوده
در این نشست سخنگوی دولت هیچ اشاره‌ای به تغییر وضعیت سهمیه سوخت کامیون‌های دیزلی نکرد و همچنان برنامه رسمی برای این کلاس از وسایل نقلیه اعلام نشده است.
تعداد خودروهای فرسوده
براساس آمار ستاد نوسازی، نزدیک به یک‌میلیون و ۹۰۰هزار دستگاه از حدود ۲۴میلیون خودروی سواری کشور بیش از ۲۰سال عمر دارند. حدود یک‌میلیون دستگاه از این خودروها نیز در کلانشهرها تردد می‌کنند.
دولت مصرف سوخت و آلایندگی بالا را مبنای سخت‌گیری بر خودروهای قدیمی قرار داده است. برآورد ستاد نوسازی نشان می‌دهد سواری‌ها و وانت‌های فرسوده سالانه نزدیک به ۶میلیارد لیتر سوخت مصرف می‌کنند.
با وجود ضرورت خروج خودروهای پرمصرف و آلاینده، اجرای اسقاط اجباری به امکان واقعی جایگزینی وابسته است. بخشی از مالکان خودروهای بالای ۲۰سال به‌دلیل ناتوانی مالی همچنان از همان وسیله استفاده می‌کنند و قطع سهمیه بنزین به‌تنهایی هزینه خرید خودروی جدید را تامین نمی‌کند.
دولت باید پیش از آغاز محدودیت‌ها، تکلیف فرصت پنج‌ساله، زمان قطع سهمیه، شرایط تسهیلات، مبلغ گواهی اسقاط و نحوه تحویل خودروی جایگزین را در یک دستورالعمل واحد اعلام کند. در شرایط فعلی اصل اسقاط اجباری اعلام شده اما شیوه اجرای آن هنوز پرسش‌های مهمی برای مالکان باقی گذاشته است.
