جنگ دلار و خوراک

جهان صنعت – بازار سهام در شرایطی بهدنبال شناسایی صنایع مستعد جذب نقدینگی است که گروه پتروشیمی بار دیگر به دلیل پیوند مستقیم با نرخ ارز، درآمدهای صادراتی و قیمتهای جهانی در کانون توجه تحلیلگران قرار گرفته است. افزایش نرخ ارز در بازار رسمی و آزاد، در نگاه نخست میتواند چشمانداز درآمد ریالی شرکتهای صادراتمحور را تقویت کند و این گروه را در مقایسه با صنایع وابسته به تقاضای داخلی در موقعیت متفاوتی قرار دهد. با این حال بررسی دقیقتر نشان میدهد که معادله سودآوری پتروشیمیها بهمراتب پیچیدهتر از اثر مستقیم رشد دلار بر درآمد فروش است زیرا نرخ خوراک، هزینه انرژی، محدودیتهای تولید، امکان صادرات، نحوه تسعیر ارز و قیمت جهانی محصولات، همگی در تعیین سود نهایی این شرکتها نقش دارند.
از همین رو اگرچه پتروشیمیها میتوانند در مقطع فعلی یکی از گزینههای موردتوجه سرمایهگذاران برای جابهجایی نقدینگی باشند اما نمیتوان تمام نمادهای این گروه را با یک چشمانداز یکسان ارزیابی کرد. تفاوت در ساختار تولید و ترکیب محصولات باعث شده است اثر متغیرهای ارزی بر شرکتهایی مانند تولیدکنندگان متانول، اوره، آروماتیکها و پلیمرها یکسان نباشد. در واقع، آنچه میتواند جریان نقدینگی را به سمت این گروه هدایت کند، نه صرفا رشد نرخ ارز بلکه امکان تبدیل این رشد به افزایش پایدار سود عملیاتی است.
دلار؛ موتور درآمد یا فقط عدد فروش
نخستین متغیری که توجه بازار را به پتروشیمیها جلب میکند، مسیر نرخ ارز است. نرخ حواله دلار در مرکز مبادله در روز سهشنبه ۱۲ آبان ۱۴۰۵ به حدود ۱۸۸هزار و ۲۹۱ تومان رسید و نرخ اعلامشده برای روز چهارشنبه ۱۳ آبان نیز از ادامه افزایش محدود آن حکایت داشت. همزمان، نرخ دلار در بازار آزاد در سطوح بالاتری قرار داشت و فاصله میان نرخهای رسمی و غیررسمی همچنان یکی از متغیرهای مهم در تحلیل شرکتهای صادراتی بهشمار میرود.
برای شرکتهایی که بخش قابلتوجهی از محصولات خود را صادر میکنند، افزایش نرخ تسعیر ارز میتواند درآمد ریالی حاصل از فروش خارجی را بالا ببرد بهویژه اگر قیمت جهانی محصول و مقدار صادرات در سطح مناسبی باقی بماند اما نکته مهم این است که افزایش درآمد ریالی الزاما بهمعنای رشد متناسب سود خالص نیست. اگر بهای خوراک، هزینههای انرژی، حملونقل و سایر هزینههای عملیاتی نیز افزایش پیدا کند، بخشی از اثر مثبت ارز خنثی خواهد شد. افزون بر این، همه شرکتها ارز حاصل از صادرات خود را با نرخ و سازوکار یکسانی تسعیر نمیکنند و زمان وصول مطالبات ارزی نیز میتواند بر جریان نقد شرکت اثر بگذارد.
از سوی دیگر سیاست ارزی دولت و بانک مرکزی در نحوه بازگشت و عرضه ارز صادراتی اهمیت زیادی دارد. مرکز مبادله ایران در اطلاعیهای اعلام کرده است که از ۱۲آبان امکان تامین ارز از محل سپرده و صادرات خود اشخاص از طریق سامانه معاملات ارزی این مرکز فراهم شده است. گسترش سازوکارهای رسمی مبادله ارز میتواند بر مسیر عرضه و تقاضای ارز شرکتها اثر بگذارد با این حال برای تحلیل سودآوری هر پتروشیمی باید مشخص شود که چه میزان از درآمد صادراتی آن، با چه نرخی و در چه زمانی به درآمد ریالی تبدیل میشود.
کارنامه مهر؛ رشد فروش اما نه برای همه
گزارشهای عملکرد ماهانه مهرماه نشان میدهد که تصویر صنعت پتروشیمی یکدست نیست. برخی شرکتها رشد قابلتوجهی در درآمد فروش ثبت کردهاند در حالی که در برخی دیگر، افت تولید یا کاهش صادرات مانع از آن شده است که افزایش نرخهای ریالی به بهبود واقعی عملکرد منجر شود. این تفاوت، اهمیت بررسی همزمان مقدار تولید، مقدار فروش، ترکیب بازارهای داخلی و صادراتی و نرخ فروش محصولات را دوچندان میکند.
پتروشیمی نوری یکی از نمونههای قابلتوجه در گزارشهای اخیر است. براساس اطلاعات منتشرشده از عملکرد مهرماه، فروش این شرکت به حدود ۵/35همت رسیده و درآمد تجمیعی هفتماهه آن نیز حدود ۱۵/172همت گزارش شده است؛ رقمی که نسبت به دوره مشابه سال قبل رشد حدود ۳۷درصدی را نشان میدهد. این عملکرد از ظرفیت درآمدزایی شرکت در شرایط فعلی حکایت دارد، اما برای قضاوت درباره کیفیت رشد باید تغییرات مقدار فروش، نرخ محصولات و هزینه مواد اولیه نیز بررسی شود.
از سوی دیگر، عملکرد پتروشیمی شازند نشان میدهد که رشد درآمد ریالی بهتنهایی نمیتواند تصویر کاملی از وضعیت عملیاتی شرکت ارائه دهد. این شرکت در مهرماه حدود ۱۲همت درآمد فروش ثبت کرده و درآمد تجمیعی هفتماهه آن نیز به حدود ۶۸/68همت رسیده است با این حال گزارش منتشرشده از کاهش ۲۵درصدی درآمد ارزی صادرات در کنار افزایش هزینه خرید مواد اولیه خبر میدهد. چنین وضعیتی نشان میدهد که افزایش فروش ریالی ممکن است همزمان با فشار بر بخشی از متغیرهای عملیاتی رخ دهد و درنتیجه تحلیل سودآوری باید فراتر از رقم فروش انجام شود.
پتروشیمی فناوران نیز نمونه دیگری از تفاوت میان رشد درآمد و عملکرد عملیاتی است. این شرکت در مهرماه حدود ۲۸/2همت درآمد فروش شناسایی کرده که نسبت به مهر سال گذشته رشد داشته است اما در همین دوره کاهش قابلتوجه تولید و مقدار فروش نیز گزارش شده است بنابراین رشد درآمد ریالی در چنین شرایطی لزوما نشانه افزایش ظرفیت عملیاتی یا بهبود پایدار سودآوری نیست و میتواند تحتتاثیر تغییر نرخ فروش و ترکیب محصولات قرار گرفته باشد.
خوراک؛ تهدیدی در دل رشد ارز
یکی از مهمترین متغیرهایی که میتواند اثر مثبت رشد نرخ ارز را برای پتروشیمیها محدود کند، افزایش هزینه خوراک و انرژی است. شرکتهای گازمحور بهویژه در برابر تغییر نرخ خوراک و سوخت حساسند زیرا این هزینهها سهم مهمی در بهای تمامشده تولید آنها دارند. براساس گزارش منتشرشده در ۱۰آبان، نرخ گاز خوراک پتروشیمیها برای شهریورماه۱۴۰۵ با رشد ۷/۷۵درصدی نسبت به فروردین به ۳۱۵هزار و ۴۵۰ ریال به ازای هر مترمکعب رسیده است. همچنین نرخ گاز سوخت پتروشیمیها و پالایشگاهها در مهرماه ۱۸۹هزار و ۲۷۰ریال اعلام شده است.
این افزایش هزینه برای همه شرکتها اثر یکسانی ندارد. پتروشیمیهای گازمحور، بهویژه تولیدکنندگان متانول و اوره، حساسیت بیشتری نسبتبه نرخ خوراک و محدودیت تامین گاز دارند در حالی که شرکتهای مایعمحور یا مجموعههایی با سبد متنوع محصولات، با ترکیب متفاوتی از هزینهها و ریسکها روبهرو هستند. به همین دلیل رشد نرخ ارز زمانی به یک مزیت واقعی تبدیل میشود که فاصله میان رشد درآمد صادراتی و افزایش هزینه خوراک و انرژی بهنفع شرکت باقی بماند.
محدودیت گاز در فصل سرد نیز ریسک دیگری است که نباید از تحلیل گروه حذف شود. حتی اگر قیمت جهانی محصولات و نرخ ارز در مسیر افزایشی قرار داشته باشند، کاهش ظرفیت تولید میتواند مانع استفاده کامل شرکت از این فرصت شود. در چنین شرایطی، بازار باید میان شرکتهایی که از خوراک پایدار و ظرفیت تولید قابل اتکا برخوردارند و شرکتهایی که با ریسک توقف یا افت تولید مواجهند، تمایز قائل شود.
قیمت جهانی؛ نیمه دیگر معادله
درآمد صادراتی پتروشیمیها تنها به نرخ ارز وابسته نیست و قیمت جهانی محصولات نیز نقش تعیینکنندهای دارد. بهعنوان نمونه، آخرین دادههای منتشرشده در ۱۰آبان برای بازار محصولات پتروشیمی، قیمت متانول فوب خلیجفارس را حدود ۲۹۵ دلار به ازای هر تن، اوره گرانول صادراتی را حدود ۳۴۵ دلار و پلیاتیلن سنگین فیلم را حدود ۹۶۰ دلار نشان میدهد. این ارقام در کنار نرخ ارز میتوانند مبنایی برای برآورد درآمد ریالی شرکتها باشند اما برای نتیجهگیری درباره روند سودآوری باید تغییرات این قیمتها در یک بازه زمانی و نسبت آنها با هزینه تولید نیز بررسی شود.
درواقع رشد نرخ ارز در شرایطی که قیمت جهانی محصول ثابت یا نزولی باشد، ممکن است بخشی از افت درآمد دلاری را جبران کند اما اگر همزمان قیمت جهانی و مقدار صادرات نیز کاهش یابد، اثر مثبت ارز محدودتر خواهد شد. از سوی دیگر، افزایش قیمت جهانی محصول در شرایط ثبات نرخ ارز نیز میتواند به بهبود درآمد شرکت منجر شود بنابراین تحلیلگران برای ارزیابی پتروشیمیها باید سه متغیر نرخ تسعیر، قیمت جهانی و مقدار فروش را بهصورت همزمان در مدلهای تحلیلی خود لحاظ کنند.
کدام پتروشیمیها شانس بیشتری دارند؟
در چنین فضایی شرکتهایی از ظرفیت بیشتری برای جلب توجه بازار برخوردارند که علاوه بر برخورداری از درآمد صادراتی، در تامین خوراک و حفظ سطح تولید نیز وضعیت باثباتتری داشته باشند. شرکتهایی با تنوع محصول، بازار فروش متنوع، دسترسی مناسب به خوراک و توانایی تبدیل سریعتر فروش به جریان نقد، در برابر شوکهای ارزی و عملیاتی انعطاف بیشتری خواهند داشت. در مقابل، شرکتهایی که بخش مهمی از درآمد آنها به یک محصول خاص وابسته است یا با محدودیت تولید و صادرات روبهرو هستند، ممکن است از رشد نرخ ارز به اندازهای که در نگاه نخست انتظار میرود منتفع نشوند.از منظر بازار سهام نیز توجه به نسبت قیمت به سود، ارزش بازار، میزان شناوری، حجم معاملات و انتظارات سرمایهگذاران ضروری است. حتی یک شرکت با عملکرد بنیادی مناسب، اگر با قیمت بالاتر از ظرفیت سودآوری خود معامله شود، الزاما گزینه جذابی برای ورود نقدینگی نخواهد بود. به همین ترتیب، رشد فروش ماهانه نیز بهتنهایی نمیتواند مبنای تصمیمگیری قرار گیرد زیرا ممکن است ناشی از افزایش نرخ فروش باشد، نه رشد مقدار تولید یا بهبود حاشیه سود.
نقدینگی در انتظار نشانه قطعی
جذابیت پتروشیمیها برای سرمایهگذاران در شرایط فعلی از آنجا ناشی میشود که این گروه به متغیرهای ارزی و بازارهای جهانی متصل است و میتواند در دورههای افزایش نرخ ارز، ظرفیت رشد درآمد ریالی داشته باشد. با این حال جذب پایدار نقدینگی زمانی اتفاق میافتد که بازار از تبدیل این ظرفیت به سود واقعی اطمینان پیدا کند. افزایش قیمت سهام بدون پشتوانه رشد سود عملیاتی ممکن است به موجی کوتاهمدت و شکننده تبدیل شود همانطورکه رشد درآمد اسمی شرکتها در صورت افزایش همزمان هزینهها نمیتواند بهتنهایی توجیهکننده ارزشگذاری بالاتر باشد.
از این منظر، گزارشهای ماهانه آبان، روند نرخ خوراک، میزان صادرات و نرخ تسعیر ارز در ماههای آینده اهمیت بیشتری پیدا میکنند. اگر شرکتها بتوانند سطح تولید و فروش خود را حفظ کنند، هزینه خوراک از رشد درآمد عقب بماند و نرخهای جهانی نیز در محدودههای مساعد قرار گیرند، احتمال تقویت چشمانداز بنیادی گروه افزایش خواهد یافت. در مقابل، تشدید محدودیتهای انرژی، افت قیمت محصولات یا تغییرات نامطلوب در سیاست ارزی میتواند بخشی از مزیت صادراتی پتروشیمیها را خنثی کند.
برنده ارز، نه الزاما برنده بورس
درنهایت پتروشیمیها را باید یکی از گروههای مهم برای رصد جریان نقدینگی در بازار سهام دانست اما نه صنعتی که تمام اعضای آن به یک اندازه از افزایش نرخ ارز منتفع شوند. رشد دلار میتواند درآمد ریالی شرکتهای صادراتمحور را تقویت کند ولی سودآوری نهایی به توان تولید، نرخ خوراک، قیمت جهانی، هزینههای عملیاتی و سازوکار بازگشت ارز وابسته است. به همین دلیل انتخاب نماد در این گروه بیش از هر زمان دیگری باید بر پایه کیفیت سود و پایداری جریان نقد انجام شود.
بازار در هفتههای پیشرو احتمالا به جای واکنش یکسان به نام صنعت پتروشیمی، بهدنبال شناسایی شرکتهایی خواهد بود که از مزیت ارزی واقعی برخوردارند و میتوانند آن را به حاشیه سود بالاتر تبدیل کنند. اگر این تمایز در معاملات منعکس شود، ممکن است شاهد چرخش نقدینگی به سمت نمادهای منتخب پتروشیمی باشیم اما اگر رشد قیمتها صرفا بر موج انتظارات ارزی استوار بماند، فاصله میان ارزش بازار و عملکرد بنیادی میتواند به ریسک تازهای برای سهامداران تبدیل شود. در این صنعت دلار تنها آغاز داستان است؛ برنده نهایی شرکتی خواهد بود که بتواند از هر واحد درآمد ارزی، سود بیشتری برای سهامداران باقی بگذارد.
