بمب جمعیتی ۲/۱میلیاردنفری
جهان صنعت – اقتصادهای نوظهور و درحالتوسعه در آستانه یکی از بزرگترین تحولات جمعیتی تاریخ قرار دارند. طی یک دهه آینده ۲/۱میلیارد جوان بهسن کار خواهند رسید؛ موجی که اگر با ایجاد فرصتهای شغلی همراه شود میتواند موتور تازهای برای رشد اقتصادی باشد اما در صورت ناتوانی اقتصادها در جذب این جمعیت بهیکی از مهمترین چالشهای توسعه تبدیل خواهد شد.
طی سالهای۲۰۲۵تا۲۰۳۵ حدود ۲/۱میلیاردنفر در اقتصادهای نوظهور و در حال توسعه بهسن کار خواهند رسید؛ بزرگترین نسل جوانی که تاکنون وارد بازار کار شده است. این موج جمعیتی نتیجه روندی است که طی دهههای گذشته شکل گرفته و اکنون بهنقطه اوج خود رسیده است. با این حال این موج در همه مناطق جهان یکسان توزیع نشده است. تمرکز جمعیت جوان بهتدریج بهآفریقای جنوب صحرا و تاحدودی خاورمیانه و شمال آفریقا منتقل میشود. تنها در آفریقای جنوب صحرا شمار افراد ۱۵تا۲۴ ساله از سال۲۰۰۰ تاکنون دوبرابر شده و تا سال۲۰۳۵ بهبیش از ۳۳۰میلیوننفر خواهد رسید؛ رقمی که حدود دوونیمبرابر ابتدای قرن حاضر است.
درکنار جمعیت جوان روند تغییر جمعیت در سن کار نیز اهمیت زیادی دارد. این شاخص علاوه بر ورود افراد جدید بهبازار کار خروج افراد بهدلیل سالمندی، مهاجرت یا فوت را نیز درنظر میگیرد و تصویر کاملتری از فشار وارد بر بازار کار ارائه میدهد.
آفریقا مرکز ثقل بازار کار آینده
اگرچه جمعیت در سن کار در اغلب اقتصادهای نوظهور همچنان رو بهافزایش است اما این رشد بهتدریج در چند منطقه محدود متمرکز میشود.
براساس برآوردهای بانک جهانی تا سال۲۰۵۰ بیش از سهچهارم افزایش جمعیت در سن کار جهان تنها در آفریقای جنوب صحرا رخ خواهد داد. این منطقه طی ۲۵سال آینده حدود ۶۲۵میلیوننفر بهجمعیت در سن کار خود اضافه خواهد کرد.
خاورمیانه و شمال آفریقا نیز رشد قابلتوجهی را تجربه خواهند کرد و جنوب آسیا نیز همچنان بر جمعیت فعال خود خواهد افزود هرچند سرعت این افزایش نسبتبه گذشته کمتر خواهد بود. درمقابل شرق آسیا و اقیانوسیه با روندی معکوس روبهرو هستند و جمعیت در سن کار آنها تا سال۲۰۵۰ بیش از ۲۰۰میلیوننفر کاهش خواهد یافت.
با این حال کاهش جمعیت در سن کار بهمعنای پایان چالش اشتغال نیست. حتی در اقتصادهایی که جمعیت فعال آنها کاهش مییابد همچنان گروه بزرگی از جوانان وارد بازار کار میشوند و همزمان کاهش رشد اقتصادی و تغییر ساختار اقتصاد ایجاد شغل را دشوارتر میکند.
همه جوانان وارد بازار کار نمیشوند
یکیاز نکات مهم گزارش این است که رسیدن بهسن کار بهمعنای اشتغال نیست. شمار قابلتوجهی از جوانان نه شاغل هستند نه در جستوجوی کار قرار دارند و نه در فعالیت اقتصادی مشارکت میکنند.
برخی از این افراد همچنان درحال تحصیل هستند و گروهی دیگر بهدلایل فرهنگی، اجتماعی یا مشکلات جسمی و سلامت از بازار کار خارج ماندند. با این حال بانک جهانی این جمعیت را ظرفیتی استفادهنشده برای رشد اقتصادی میداند.
نگرانی اصلی آن است که رشد جمعیت در سن کار در بسیاری از اقتصادهای نوظهور از سرعت ایجاد شغل بیشتر خواهد بود. بههمین دلیل اگر روند کنونی ادامه یابد بخش بزرگی از ظرفیت انسانی این کشورها بدون استفاده باقی خواهد ماند. هرچند برآورد دقیق تعداد مشاغل مورد نیاز بهدلیل وابستگی بهفرضهایی مانند نرخ رشد اقتصادی، مشارکت نیروی کار و رابطه رشد اقتصادی با اشتغال دشوار است اما گزارش تاکید میکند که برای بهرهگیری از ظرفیت اقتصادی این کشورها بخش عمده ۲/۱میلیارد جوانی که طی دهه آینده وارد سن کار میشوند درنهایت بهفرصت شغلی نیاز خواهند داشت.
افزایش جمعیت جوان، خطر افزایش بیکاری
بررسی بانک جهانی نشان میدهد کشورهایی که سهم بیشتری از جمعیت جوان را در اختیار دارند معمولا با افزایش شمار جوانانی روبهرو شدند که نه شاغل هستند، نه تحصیل میکنند و نه آموزش مهارتی میبینند. در فاصله سالهای۲۰۱۳تا۲۰۲۳ این شاخص در نزدیک بهسهچهارم کشورهایی که جمعیت جوان بالایی دارند افزایش یافته درحالیکه تنها حدود یکسوم سایر کشورها چنین روندی را تجربه کردند. این وضعیت بهویژه برای آفریقای جنوب صحرا نگرانکننده است. منطقهای که هم با بزرگترین موج جمعیتی جوان روبهرو بوده و هم چالشهای کلان اقتصادی توان ایجاد شغل را محدود کرده است.
بانک جهانی تاکید میکند که هیچراهحل واحدی برای حل بحران اشتغال وجود ندارد و ایجاد فرصتهای شغلی درنهایت بهرشد پایدار اقتصاد و سرمایهگذاری وابسته است.
با این حال گزارش سه محور اصلی را بهعنوان پایه سیاستگذاری معرفی میکند: نخست توسعه زیرساختهای پایه که امکان فعالیت اقتصادی را فراهم میکند. دوم ایجاد محیطی مناسب برای کسبوکار که سرمایهگذاری و فعالیت بخش خصوصی را تسهیل کند. سوم بسیج سرمایه خصوصی برای افزایش سرمایهگذاری و توسعه تولید.
در کنار این سه محور بانک جهانی پنج حوزه را دارای ظرفیت بالاتر برای ایجاد اشتغال گسترده و پایدار معرفی میکند؛ زیرساختها و انرژی، کشاورزی و صنایع وابسته، خدمات سلامت، گردشگری و صنایع تولیدی با ارزشافزوده بیشتر. البته گزارش تاکید میکند که مسیر مناسب هر کشور بهظرفیتها و مزیتهای نسبی آن بستگی دارد و نسخه واحدی برای همه اقتصادها وجود ندارد.
فرصت توسعه در دل چالش اشتغال
موج تاریخی ورود جوانان بهبازار کار در عین حال که یکی از بزرگترین چالشهای توسعه محسوب میشود میتواند بهیکی از مهمترین فرصتهای رشد اقتصادی نیز تبدیل شود. بانک جهانی معتقد است تجربه برخی کشورها نشان داده که با سیاستگذاری مناسب و تمرکز بر زیرساخت، بهبود فضای کسبوکار و سرمایهگذاری، ایجاد اشتغال پایدار امکانپذیر است.
نسل جوان امروز بهطور متوسط از سطح آموزش بالاتری نسبتبه نسلهای پیشین برخوردار است. اگر اقتصادها بتوانند از این سرمایه انسانی بهدرستی استفاده کنند این موج جمعیتی میتواند بهموتور رشد و توسعه در دهههای آینده تبدیل شود؛ در غیراین صورت بهیکی از بزرگترین چالشهای اقتصادی و اجتماعی جهان بدل خواهد شد.
جهان صنعت نیوز
