ایران در انتظار جهش صادراتی
جهان صنعت- بررسی آمار تجارت جهانی که به تازگی توسط مرکز worldtopexports منتشر شده نشان می‌دهد که فندق در سال۲۰۲۵ همچنان یکی از محصولات مهم بازار خشکبار و صنایع غذایی بوده است به نحوی که صادرات جهانی فندق به ۷/۲میلیارد دلار رسید و بخش عمده این تجارت مربوط به فندق پوست‌کنده و فرآوری بود. در واقع حدود ۷/۹۱درصد ارزش صادرات جهانی به فندق پوست‌کنده اختصاص داشت که نشان‌دهنده اهمیت بالای فرآوری و ارزش‌افزوده در این بازار است. این رشد در حالی رخ داده که مصرف جهانی محصولات حاوی فندق به‌ویژه در صنایع شکلات، شیرینی، دسر و فرآورده‌های غذایی، روند افزایشی دارد. شرکت‌های بزرگ صنایع غذایی اروپا و آمریکای شمالی همچنان بزرگ‌ترین مصرف‌کنندگان فندق جهان محسوب می‌شوند و همین موضوع باعث شده اروپا مهم‌ترین مقصد واردات این محصول باقی بماند.
5کشور بیش از ۸۳درصد صادرات جهان را در اختیار دارند
یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های بازار جهانی فندق، تمرکز بالای عرضه در چند کشور محدود است. در سال۲۰۲۵ پنج کشور «ترکیه، شیلی، آمریکا، ایتالیا و آذربایجان» در مجموع ۳/۸۳درصد کل صادرات جهانی فندق را در اختیار داشتند.
طبق داده‌های اماری این گزارش، ترکیه با صادرات حدود ۱/۱میلیارد دلار فندق، ۵/۳۹درصد کل صادرات جهان را به خود اختصاص داد. با این حال صادرات این کشور نسبت به سال ۲۰۲۴ حدود ۳/۲۹درصد کاهش یافت؛ موضوعی که می‌تواند ناشی از نوسانات تولید، شرایط آب وهوایی یا تغییرات بازار داخلی باشد .از آن‌طرف شیلی با صادرات ۵۰۵میلیون دلاری و سهم ۷/18درصدی، دومین صادرکننده بزرگ جهان بود. رشد ۱۱۳درصدی صادرات این کشور نسبت به سال قبل، مهم‌ترین تحول بازار جهانی فندق در سال ۲۰۲۵ محسوب می‌شود و نشان می‌دهد شیلی در حال تبدیل شدن به رقیبی جدی برای صادرکنندگان سنتی است. همچنین آمریکا با ۲۵۹میلیون دلار، ایتالیا با ۲۴۹میلیون دلار، آذربایجان با ۱۷۱میلیون دلار و گرجستان با ۱۶۵میلیون دلار در جایگاه‌های بعدی قرار دارند. به این ترتییب این ارقام نشان می‌دهد منطقه قفقاز نیز به تدریج در حال افزایش نقش خود در بازار جهانی فندق است.
اروپا؛ قلب تپنده تقاضای جهانی
به گزارش بازار از سوی دیگر در بخش واردات، اروپا همچنان بزرگ‌ترین بازار مصرف فندق جهان باقی مانده است. حدود ۴/۷۹درصد واردات جهانی فندق در سال۲۰۲۵ به کشورهای اروپایی اختصاص داشت. به‌عبارت دیگر در بحث واردات فندق کشورهای آلمان با ۵/۷۹۴میلیون دلار، ایتالیا با ۸/۵۵۲میلیون دلار، فرانسه با ۲۳۷میلیون دلار، کانادا با ۸/۱۶۵میلیون دلار و لهستان با ۷/۱۱۴میلیون دلار بزرگ‌ترین واردکنندگان این محصول محسوب می‌شوند. نکته قابل‌تامل اینکه آلمان به تنهایی بیش از ۳۰درصد واردات جهانی فندق را در اختیار دارد و نقش کلیدی در زنجیره تامین صنایع شکلات و شیرینی اروپا ایفا می‌کند.
حضور ایتالیا در هردو فهرست صادرکنندگان و واردکنندگان بزرگ نیز نشان‌دهنده جایگاه این کشور به‌عنوان مرکز فرآوری و تجارت مجدد فندق در اروپاست.
جهش قیمت‌ها؛ نشانه فشار بر عرضه جهانی
یکی از مهم‌ترین تحولات بازار فندق در سال۲۰۲۵ افزایش شدید قیمت‌های صادراتی بود. متوسط قیمت صادرات فندق با پوست به ۴۷۸۲ دلار در هر تن رسید که نسبت به سال۲۰۲۴ حدود ۹/۳۳درصد افزایش داشت. در بخش فندق پوست‌کنده، متوسط قیمت جهانی به ۹۸۶۱دلار در هر تن رسید که رشد ۹/۱۸درصدی را نشان می‌دهد. این فاصله قیمتی قابل‌توجه میان فندق خام و فندق فرآوری‌شده، اهمیت سرمایه‌گذاری در صنایع فرآوری را برجسته می‌کند. افزایش قیمت‌ها احتمالا ناشی از محدودیت عرضه در برخی کشورهای تولیدکننده، هزینه‌های بالاتر فرآوری و حمل‌ونقل و رشد تقاضای صنایع غذایی بوده است.
جایگاه ایران در بازار جهانی فندق؛ ظرفیت بالقوه، حضور محدود
در بخش دیگری از این گزازش آمده است: ایران از نظر تولید فندق در مقیاس جهانی در رده کشورهای متوسط قرار می‌گیرد و بخش عمده تولید آن در استان گیلان و به ویژه شهرستان رودسر متمرکز است. با این حال سهم ایران از تجارت جهانی فندق همچنان بسیار محدود است و نام کشور در میان صادرکنندگان بزرگ جهان دیده نمی‌شود. کارشناسان بر این باورند که این متاثر از عواملی همچون «مقیاس محدود تولید نسبت به بازیگران اصلی مانند ترکیه و شیلی، ضعف در فرآوری و بسته بندی صنعتی، نبود برند بین‌المللی شناخته‌شده برای فندق ایرانی، مشکلات صادراتی و دسترسی به بازارهای اروپایی و…» است.
البته با وجود این چالش‌ها، ایران مزیت‌هایی نیز در اختیار دارد از جمله «تنوع اقلیمی مناسب برای تولید فندق باکیفیت، نزدیکی جغرافیایی به بازارهای مصرف منطقه‌ای مانند روسیه، عراق و کشورهای آسیای میانه، امکان توسعه صنایع فرآوری خشکبار و تولید محصولات با ارزش‌افزوده بالاتر مانند خمیر فندق، پودر فندق و فرآورده‌های شیرینی و شکلاتی» بنابراین اگر سیاست‌های حمایتی در حوزه باغداری، فرآوری و صادرات اجرا شود، ایران می‌تواند سهم بیشتری از بازار منطقه‌ای فندق به‌دست آورد؛ هرچند رقابت با صادرکنندگان بزرگ جهانی در کوتاه‌مدت دشوار خواهد بود.
تغییر توازن بازار؛ آیا سلطه ترکیه در حال تضعیف است؟
کاهش نزدیک به ۳۰درصدی صادرات ترکیه در کنار رشد انفجاری شیلی، این پرسش را مطرح کرده که آیا بازار جهانی فندق در حال ورود به مرحله‌ای جدید از رقابت است یا خیر. هرچند ترکیه همچنان بزرگ‌ترین تولیدکننده و صادرکننده جهان باقی مانده اما وابستگی شدید بازار جهانی به تولید این کشور باعث شده هرگونه نوسان در عرضه ترکیه بر قیمت‌های جهانی اثر مستقیم بگذارد.
شیلی با سرمایه‌گذاری گسترده در باغات مدرن، مکانیزاسیون و دسترسی مناسب به بازارهای بین‌المللی، توانسته جایگاه خود را به سرعت ارتقا دهد. در صورت تداوم این روند، سهم ترکیه از بازار جهانی ممکن است در سال‌های آینده کاهش تدریجی پیدا کند.
اهمیت فرآوری؛ کلید اصلی سودآوری در بازار فندق
داده‌های قیمتی نشان می‌دهد: سودآوری اصلی بازار فندق نه در صادرات محصول خام بلکه در صادرات محصول فرآوری‌شده نهفته است. متوسط قیمت فندق پوست‌کنده تقریبا دو برابر فندق با پوست است و در برخی کشورها این فاصله حتی بیشتر می‌شود.
کشورهایی مانند ایتالیا و ترکیه بخش مهمی از ارزش‌افزوده خود را از طریق فرآوری، بسته‌بندی و عرضه محصولات نیمه‌آماده به صنایع غذایی جهانی به‌دست می‌آورند. برای ایران نیز توسعه زنجیره ارزش فندق می‌تواند مهم‌تر از افزایش صرف تولید خام باشد.
