اقتصاد جهان در تله جنگ
جهان صنعت – بانک جهانی در تازهترین گزارش خود هشدار داده است که پیامدهای اقتصادی جنگ ایران بهبزرگترین شوک عرضه نیمقرن اخیر تبدیل شده و رشد اقتصاد جهانی را بهپایینترین سطح از زمان همهگیری کرونا رسانده است. اختلال در عبور و مرور انرژی از تنگه هرمز، افزایش شدید قیمت نفت، گاز، کودهای شیمیایی و مواد اولیه صنعتی، چشمانداز اقتصاد جهان را تیرهتر کرده و دهها کشور در حال توسعه را در معرض یک دهه از دسترفته قرار داده است. هرچند اقتصاد آمریکا بهلطف سرمایهگذاریهای گسترده در هوش مصنوعی همچنان عملکردی بهتر از سایر اقتصادهای بزرگ دارد اما بانک جهانی هشدار میدهد که تداوم جنگ میتواند رشد جهانی را بهسطوحی نزدیک بهرکود سوق دهد.
اقتصاد جهانی که طی سالهای اخیر تحتتاثیر پیامدهای همهگیری کرونا، جنگهای منطقهای و تنشهای تجاری قرار داشت، اکنون با شوک تازهای مواجه شده است که بهاعتقاد بانک جهانی میتواند یکی از مهمترین ضربههای واردشده بهاقتصاد جهان در چند دهه اخیر باشد. براساس گزارش جدید این نهاد، پیامدهای جنگ ایران موجب شده چشمانداز رشد اقتصاد جهانی بهشکل محسوسی تضعیف شود.
بانک جهانی پیشبینی کرده است که اقتصاد جهان در سال جاری تنها ۵/۲درصد رشد کند؛ رقمی که نسبتبه رشد ۹/۲درصدی دو سال گذشته کاهش یافته و ضعیفترین عملکرد اقتصاد جهانی از زمان شیوع کرونا در سال ۲۰۲۰ محسوب میشود.
به اعتقاد اقتصاددانان بانک جهانی، مهمترین عامل این افت رشد، افزایش شدید قیمت انرژی و مواد اولیه است. اختلال طولانیمدت در تردد کشتیها از تنگه هرمز باعث افزایش هزینه نفت، گاز، کودهای شیمیایی و مواد شیمیایی صنعتی شده و فشار گستردهای بر اقتصادهای توسعهیافته و در حال توسعه وارد کرده است. بانک جهانی این وضعیت را «بزرگترین شوک عرضه در ۵۰ سال گذشته» توصیف میکند.
معاون ارشد اقتصاددان بانک جهانی تاکید کرده است که اقتصاد جهانی در آستانه سقوط قرار ندارد اما سرعت رشد آن بهشکل محسوسی کاهش یافته و بسیاری از کشورهای در حال توسعه با ذخایر مالی محدودتر و توان کمتری برای مقابله با شوکهای اقتصادی وارد این دوره جدید شدهاند.
بازندگان اصلی جنگ
گزارش جدید بانک جهانی نسبتبه برآوردهای ابتدای سال بدبینانهتر است. در ژانویه این نهاد تصور میکرد اقتصاد جهانی بتواند اثرات ناشی از تنشهای تجاری و تعرفههای آمریکا را تا حد زیادی مدیریت کند اما تحولات اخیر شرایط را تغییر داده است.
بانک جهانی پیشبینی رشد اقتصادی دوسوم کشورهای جهان را کاهش داده است. در میان اقتصادهای آسیبدیده، کشورهایی مانند ترکیه، بنگلادش و آفریقای جنوبی با تعدیلهای منفی قابلتوجه در پیشبینیهای رشد مواجه شدهاند. با این حال بیشترین آسیب متوجه کشورهای همجوار منطقه جنگی در خلیجفارس خواهد بود. برآورد بانک جهانی نشان میدهد کویت، عراق و قطر در سال۲۰۲۶ تقریبا رشد اقتصادی نزدیک بهصفر را تجربه خواهند کرد. همچنین رشد اقتصادی امارات متحده عربی به۴/۲درصد محدود خواهد شد؛ رقمی که کمتر از نصف پیشبینیهای قبل از آغاز جنگ است.
در همین حال بانک جهانی هشدار داده است که دهه۲۰۲۰ بهاحتمال زیاد برای دهها کشور در حال توسعه به«دهه از دسترفته» تبدیل خواهد شد زیرا این کشورها نهتنها موفق بهکاهش فاصله درآمدی خود با اقتصادهای پیشرفته نشدهاند بلکه در بسیاری موارد از این هدف نیز دورتر شدهاند.
آمریکا و هوش مصنوعی
در شرایطی که بسیاری از اقتصادهای جهان با کاهش رشد روبهرو هستند، اقتصاد آمریکا همچنان از جایگاه نسبتا مطلوبی برخوردار است. بانک جهانی رشد ۲/۲درصدی را برای اقتصاد آمریکا در سال جاری پیشبینی کرده که اندکی بالاتر از سال گذشته است و فاصله قابلتوجهی با عملکرد اروپا و ژاپن دارد.
عامل اصلی این برتری، سرمایهگذاری گسترده آمریکا در حوزه هوش مصنوعی عنوان شده است. بهگفته بانک جهانی، میزان سرمایهگذاری آمریکا در زیرساختهای مرتبط با هوش مصنوعی از مجموع سرمایهگذاری سایر کشورهای جهان نیز بیشتر است.
در مقابل، اقتصاد چین نیز با کاهش سرعت رشد مواجه خواهد شد. رشد اقتصادی این کشور از ۵درصد در سال گذشته به۲/۴درصد کاهش مییابد و حتی نسبتبه پیشبینی ژانویه بانک جهانی نیز ۲/۰واحددرصد کمتر خواهد بود.
جهانی با تابآوری کمتر
بانک جهانی معتقد است شوک ناشی از جنگ ایران در شرایطی بهاقتصاد جهانی تحمیل شده که روندهای بلندمدت نیز چندان امیدوارکننده نیستند. رشد اقتصادی جهان از ابتدای قرنبیستویکم بهتدریج کاهش یافته و عواملی همچون پیرشدن جمعیت، افت سرمایهگذاری بخش خصوصی، افزایش تنشهای تجاری و رشد بدهیهای عمومی ظرفیت رشد اقتصاد جهانی را تضعیف کردند.
بههمیندلیل اقتصاددانان این نهاد براینباورند که اقتصاد جهان امروز نسبتبه گذشته تابآوری بسیار کمتری دربرابر شوکهای جدید دارد.
سناریوی پایه بانک جهانی بر این فرض استوار است که تجارت انرژی و کالاهای اساسی خاورمیانه تا پایان ماهجولای بهوضعیت عادی بازگردد و متوسط قیمت نفت برنت در سال جاری حدود ۹۴دلار درهربشکه باشد اما این تنها سناریوی خوشبینانه است.
درصورت ادامه جنگ پساز جولای بانک جهانی پیشبینی میکند متوسط قیمت نفت به۱۱۵دلار برسد و رشد اقتصاد جهانی به۱/۲درصد کاهش یابد. سناریوی بدبینانهتر نیز از وقوع یک شوک گسترده انرژی حکایت دارد؛ وضعیتی که میتواند همزمان بازارهای سهام و اوراق قرضه را تحت فشار قرار دهد. درچنینشرایطی رشد اقتصاد جهانی ممکن است تنها به۳/۱درصد محدود شود؛ نرخی که عملا اقتصاد جهان را در آستانه رکود قرار میدهد.
محدودیت دولتها برای مقابله با بحران
یکی دیگر از نگرانیهای اصلی بانک جهانی افزایش سطح بدهی عمومی دولتهاست. برخلاف بحران مالی۲۰۰۸ یا همهگیری کرونا که دولتها توانستند با تزریق گسترده منابع مالی از اقتصاد حمایت کنند اکنون بسیاری از کشورها با کسری بودجههای سنگین مواجه هستند و فضای مانور محدودی برای اجرای بستههای حمایتی جدید دارند.
بههمیندلیل بانک جهانی اعلام کرده که حداقل ۵۰میلیارد دلار منابع مالی برای حمایت از برنامههای اجتماعی کشورهای درحالتوسعه اختصاص خواهد داد. این نهاد تاکید کرده درصورت تداوم بحران آمادگی دارد این رقم را طی یک دوره ۱۵ماهه تقریبا دوبرابر کند.
از نگاه بانک جهانی مهمترین وظیفه در شرایط کنونی کمک بهکشورها برای عبور از شوک فعلی حفظ روند اصلاحات اقتصادی و تقویت توان اقتصادها برای خروج از بحران است؛ بحرانی که درصورت تداوم میتواند چشمانداز رشد جهانی را بیش از پیش تضعیف کند.
جهان صنعت نیوز
