از بحران بنزین تا قبض سنگین برق
جهان صنعت– صنعت خودروسازی ایران در کانون یکی از پیچیدهترین بحرانهای اقتصادی کشور یعنی ناترازی شدید انرژی قرار گرفته است. این گزارش با رویکردی تحلیلی بهبررسی ابعاد مختلف مصرف انرژی در این صنعت و نقش آن در تشدید بحران سوخت کشور میپردازد. بررسیها نشان میدهد که مساله فراتر از یک ناترازی ساده عرضهوتقاضا بوده و ریشه در ناکارآمدی ساختاری، فناوریهای عقبمانده و الگوی نادرست سیاستگذاری دارد.
بحران بنزین؛ خودروسازان در خطمقدم اتهام
بهگزارش «جهانصنعت»، مهمترین نمود بحران انرژی در صنعت خودرو مصرف سرسامآور بنزین در ناوگان حملونقل کشور است. درحالیکه تولید پالایشگاههای داخلی در بهترین حالت پاسخگوی حدود ۱۲۰میلیونلیتر بنزین در روز بوده مصرف روزانه از این سقف عبور کرده و کشور را ناگزیر بهواردات سوخت با هزینههای سنگین ارزی کرده است. این شکاف عمیق میان تولید و مصرف نشانه روشنی از یک بحران ساختاری در حوزه حملونقل و صنعت خودرو محسوب میشود.
نکته کلیدی در این میان نقش پررنگ خودروسازان در این بحران است. براساس اظهارات مقامات رسمی صنعت خودرو بهعنوان متهم اصلی رشد مصرف بنزین در کشور معرفی شده است. میانگین مصرف سوخت خودروهای فعال در کشور بهبیش از ۱۱لیتر در ۱۰۰کیلومتر میرسد درحالیکه این رقم در جهان بهزیر ۷لیتر کاهش یافته است. این فاصله معنادار نشان میدهد که بخش قابلتوجهی از ناترازی بنزین و نه در پالایشگاهها که در خطوط تولید خودروسازان شکل میگیرد.
مصرف سوخت بالا؛ میراث فناوریهای کهنه
دلیل اصلی مصرف بالای سوخت خودروهای داخلی عقبماندگی فناورانه صنعت خودروسازی است. بخش مهمی از خودروهای تولید داخل همچنان از موتورهایی بهره میبرند که فناوری آنها بهدهههای گذشته بازمیگردد. درحالیکه خودروسازان جهانی بهسمت توسعه موتورهای کمحجم توربوشارژ، فناوری هیبریدی و برقی حرکت کردند صنعت خودروسازی ایران همچنان بر پلتفرمهای قدیمی و کمبازده تکیه دارد.
این عقبماندگی فراتر از یک ضعف صنعتی صرف بهصورت مستقیم بر مصرف روزانه میلیونهالیتر بنزین اثر میگذارد. وقتی هر خودرو بهطور متوسط چند لیتر در هر ۱۰۰کیلومتر بیشتر از استاندارد جهانی سوخت مصرف میکند درمقیاس میلیونی بهمعنای اتلاف عظیم منابع ملی است. براساس تحلیلهای کارشناسی درصورت تطبیق شاخصهای شدت مصرف انرژی ناوگان سبک ایران با استانداردهای کشورهایی مانند ترکیه امکان کاهش روزانه حدود ۸۵میلیونلیتر از کل مصرف سوخت وجود دارد که نیمی از این شکاف ناشی از مصرف بالای خودروهای داخلی است.
در این میان برخی ذینفعان پرنفوذ با مانعتراشی بر سر واردات خودروهای کممصرف بهواردات خودروهای مونتاژی و پرمصرف چینی روی آوردند که خود بهافزایش مصرف سوخت دامن زده است. قیمتگذاری دستوری نیز که زیان انباشته بالایی برای تولیدکنندگان ایجاد کرده که توان سرمایهگذاری در خطوط تولید و فناوریهای جدید را کاهش داده و چرخه معیوب تولید محصولات ناکارآمد را تداوم بخشیده است .
مصرف برق و گاز خودروسازان: زوایای پنهان
فراتر از مصرف بنزین در محصولات نهایی خودروسازان بهعنوان صنایع انرژیبر مصرف قابلتوجهی از برق و گاز را بهخود اختصاص دادند. بررسی آمارهای منتشرشده ازسوی خودروسازان بزرگ کشور نشان میدهد که مصرف انرژی در بخش تولید نیز الگوی مناسبی ندارد. نکته مهم بهرهوری پایین انرژی در این صنعت است.
راهکارهای ارائهشده؛ از اولتیماتوم تا واقعیتهای میدانی
دولت چهاردهم با درک عمق بحران رویکرد جدیتری درپیش گرفته است. رییسجمهور در گفتوگوی زنده تلویزیونی اولتیماتومی صریح بهخودروسازان ابلاغ کرد و تداوم فعالیت خطوط تولید را بهصورت مستقیم بهکاهش واقعی و استاندارد مصرف سوخت پیوند زد. اینهشدار با هدفگذاری واردات ۱۵۰هزاردستگاه خودروی کممصرف همراه شده است.
کلام آخر
تحلیل جامع مصرف انرژی در صنعت خودروسازی ایران نشان میدهد که این صنعت چه در مقام مصرفکننده انرژی(برق و گاز در فرایند تولید) و چه در مقام تولیدکننده محصولات پرمصرف نقشی کلیدی در بحران ناترازی انرژی ایفا میکند. سهمحور اساسی عقبماندگی فناورانه، سیاستهای حمایتی ناکارآمد و الگوی نادرست مصرف انرژی در فرایند تولید در این بحران قابل شناسایی است.
برای خروج از این وضعیت راهکارهای پیشنهادی شامل الزام خودروسازان بهتولید خودروهایی با کاهش مصرف سوخت، تسهیل واردات خودروهای کممصرف، توسعه زیرساختهای سیانجی و اصلاح نظام قیمتگذاری برای ایجاد انگیزه سرمایهگذاری در فناوریهای جدید است. با این حال بدون اراده جدی و نظارت موثر بر اجرای این سیاستها صنعت خودروسازی ایران همچنان در آتش ناترازی انرژی خواهد سوخت و هزینه آن بر دوش اقتصاد ملی و سلامت شهروندان باقی خواهد ماند.
