آزمون بزرگ صنعت خودرو
سارا اصغری– رییسجمهور از برنامه دولت برای واگذاری شرکتهای خودروسازی خبر داد و تاکید کرد واگذاری مدنظر دولت، واگذاری واقعی است، نه خصولتی کردن شرکتها. مسعود پزشکیان با اشاره به تجربه واگذاری ایرانخودرو و استیضاح وزیر اقتصاد در آن مقطع گفت: «وقتی اعلام میکنم که ما هر کاری میکنیم، یک مقاومتی بر علیه آن وجود دارد.»
البته ضرورتهای خصوصیسازی و چالشهای پیشروی آن، فراتر از یک تصمیم مدیریتی است و به متغیرهای کلان اقتصادی، سیاسی و بینالمللی گره خورده است. کارشناسان در این راستا معتقدند بدون شفافیت اقتصادی و امنیت سرمایهگذاری و همراه با عملکردی شتابزده، واگذاریها به دام خصولتی گرفتار خواهند شد.
نخستین گام خصوصیسازی موفق بوده است؟
حدود یکسالونیم است که از واگذاری شرکت ایرانخودرو به بخشخصوصی میگذرد. در اینکه آیا خصوصی شدن ایرانخودرو با موفقیت همراه بوده یا نه برخی کارشناسان معتقدند که هنوز نمیتوان با قاطعیت آن را یک «موفقیت کامل» یا «شکست مطلق» نامید اما نشانههایی از اثرات مثبت اولیه در این فرآیند دیده میشود که امیدوارکننده است از جمله نکات مثبت قابل اشاره، خروج تدریجی شرکت از مدیریت دستوری و بودجهای دولتی است که امکان انعطافپذیری بیشتر در تصمیمگیریهای عملیاتی را فراهم کرده است. همچنین واگذاری سهام به بخشخصوصی واقعی(در صورت تداوم و نظارت دقیق) میتواند انگیزهی سودآوری و کاهش هزینههای زائد را افزایش دهد، موضوعی که با کاهش زیان انباشته و بهبود نسبی در صورتهای مالی برخی زیرمجموعهها تا حدی مشهود بوده است. افزون بر این، حضور سهامداران خصوصی پاسخگو، فشار بر مدیریت شرکت برای ارتقای کیفیت محصولات و توسعه خدمات پس از فروش را بیشتر کرده است؛ هرچند این روند هنوز به نقطه مطلوب خود نرسیده است. با این حال موفقیت نهایی این واگذاری، به شفافیت کامل در فرآیند، رعایت قوانین رقابت و مهیا بودن بسترهای کلان اقتصادی – مانند ثبات ارز و تعاملات بینالمللی – بستگی دارد که این مسائل در کشور ما همچنان درهالهای از ابهام قرار دارند. در مجموع میتوان گفت که واگذاری ایرانخودرو، گامی در مسیر درست بوده اما این مسیر هنوز به پایان نرسیده و نتیجه نهایی آن، به عملکرد دقیق ناظران و رضایت مصرفکنندگان بستگی دارد.
مزایای خصوصیسازی
درباره مزایای خصوصی شدن، رضا آریاراد، کارشناس صنعت خودرو در گفتوگو با «جهانصنعت» عنوان کرد: خصوصیسازی میتواند کمک شایان توجهی به صنعت خودرو داشته باشد. بدون شک کارگاههای کوچک زمانی که خانوادگی اداره میشوند، با دقتنظر و دلسوزی بیشتری اداره و مدیریت میشوند؛ همانگونه که در هیچ کجای دنیا سیستم دولتی موفقی برای سوددهی بنگاههای اقتصادی شکل نگرفته و این امر بهواسطه سازوکارهای پیچیده و طولانی قوانین دولتی است. آریاراد در ادامه با اشاره به این موضوع که وقتی با سازوکار خصوصی روبهرو پیش میرویم، این سازوکار متغیر و با انعطافپذیری بیشتری است، گفت: بخشخصوصی در راستای سوددهی و افزایش تیراژ تولید گام برمیدارد تا بتواند در بازارهای رقابتی بینالمللی حضور داشته باشد و همین موضوع سبب ارتقای کیفیت میشود.
این کارشناس خودرو در پاسخ به این پرسش که پس از ایرانخودرو قرار بود که واحدهای دیگر خودروسازی در کشور خصوصی شوند اما چرا این اتفاق روی نداده است، بیان کرد: درباره خصوصیسازی باید تامل بیشتری کرد و باتوجه به صورتهای مالی منتشرشده در کدال، فرصت بیشتری برای روند خصوصیسازی به شرکتها داد. درحال حاضر شرکت سایپا که موضوع خصوصیسازی است، با زیان انباشته سنگینی مواجه است و باید فرصتی داده شود تا این شرکت از زیان انباشته خارج شود تا بتواند زمینه مناسبی برای خصوصیسازی یابد.آریاراد در ادامه با تاکید بر این موضوع که خصوصیسازی نیازمند شرایط خاص خود است، ادامه داد: اگر خصوصیسازی موفق، جامع، قانونمند و با تحقیق و پژوهش عملیاتی درست صورت گیرد، بسیار بهتر از اقدامی خواهد بود که یک مسیر با سازوکار ناقص به پیش برود.
وی همچنین یادآور شد: باید به این موضوع توجه کرد که شرکتهای خودروسازی بهعنوان غولهای صنعتی کشور مطرح هستند و در رشد ناخالص داخلی کشور بین ۲ تا ۴درصد تاثیرگذار هستند. این شرکتها در حوزه تولید، فروش، خدمات پس از فروش و اشتغالزایی نقش قابلتوجهی را به خود اختصاص دادهاند از همینرو هرگونه اقدام در این حوزه نیازمند سازوکار مناسب و پرهیز از هرگونه شتابزدگی است تا به خسارات جبرانناپذیری در این صنعت منجر نشود.
بستر خصوصیسازی
شرایط اقتصادی و سیاسی تا چه اندازه میتوانند در زمینه خصوصیسازی صنعت خودرو تاثیرگذار باشند؟ در این راستا بابک صدرایی، کارشناس صنعت خودرو در گفتوگو با «جهانصنعت» عنوان کرد: خصوصی شدن در صنعت خودرو مستلزم شرایطی است تا بتواند در بستر مناسبی پیادهسازی شود؛ این شرایط مستلزم شرایطی همچون یک فضای اقتصادی آزاد و شفاف است. از سوی دیگر کشور در تعامل سازنده با کشورهای دنیا قرار گیرد تا با ایجاد یک فضای امنیت سرمایهگذاری زمینه ورود سرمایهگذاری خارجی را وارد کرد تا از این مسیر به شرایط برد – برد برای سرمایهگذاری دست پیدا کرد. صدرایی در ادامه خاطرنشان کرد: متاسفانه بیشتر خصوصیسازیها در کشور ما به دام «خصولتی» گرفتار شدهاند، سازوکاری که سیاق دولتی را در پیش دارد و تنها نام خصوصی را ید میکشد. در صنعت خودروسازی نیز نباید اجازه دهیم که این روال اتفاق بیفتد.وی در ادامه تاکید کرد: خصوصیسازی یکی از ضرورتهای صنعت خودروسازی در کشور بهشمار میرود اما پیش از آنکه اقدام به خصوصیسازی کنیم باید زیرساختهای عنوان شده را برای آن فراهم کنیم تا به نتیجهای که مطلوب در این نائل شویم.
کلام آخر
درنهایت هرچند در صنعت خودروسازی خصوصیسازی بهعنوان یک نیاز راهبردی مطرح است اما این فرآیند، بدون همراهی سیاستهای اقتصادی شفاف، ثبات قوانین، امنیت سرمایهگذاری و تعامل سازنده با جهان، در بهترین حالت به تکرار مدل «خصولتی» خواهد انجامید و در بدترین حالت، صنعتی را که سهمی ۲ تا ۴درصدی در تولید ناخالص داخلی دارد، با بحران عمیقتری روبهرو خواهد کرد. خصوصیسازی موفق، نه یک تصمیم اداری لحظهای بلکه یک فرآیند تدریجی، پژوهشمحور و چندلایه است که به آمادهسازی همزمان بنگاهها و بستر کلان اقتصادی- سیاسی نیاز دارد.
